Агрессивті балалардың отбасы ерекшеліктері туралы қазақша реферат
Жеткіншектік кезең және мінез-құлықтың қалыптасуы
Жеткіншектік кезең — адамның қалыптасуындағы ең күрделі әрі шешуші уақыт. Дәл осы шақта мінез-құлықтың тұрақты ерекшеліктері мен тұлғалық негіздер қалыптасады. Сондықтан жеткіншектермен жүргізілетін тәрбиелік жұмыстағы кемшіліктер осы кезеңде айқын көріне бастайды.
Соңғы жылдары жиі байқалатын мәселелер
- ата-анамен тұрақты келіспеушілік жағдайында болу;
- мектептегі қиындықтар мен оқу үлгеріміндегі сәтсіздік;
- тәртібі қиын құрбы-достарымен байланыс орнату.
Отбасындағы жылы қарым-қатынастың әлсіреуі, мектептегі сәтсіздік және жағымсыз топтағы құрбыларымен жақындасу жеткіншекті түрлі қауіп-қатерлі жолдарға итермелеуі мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда отбасы, мектеп және құрбы-құрдастар тобы — әрбір жеткіншектің табиғи әлеуметтік ортасы әрі оның мінез-құлқының қалыптасуына ықпал ететін ең маңызды қоғамдық факторлар.
Девиантты мінез-құлық және агрессияның пайда болуы
Баланың мінез-құлқының қалыптасуына отбасының ықпалы ерекше. Тұлғаның көп қырлы, жан-жақты дамуы көбіне отбасындағы тәрбиеге байланысты. Педагогикалық және әлеуметтік тұрғыдан жіберілген әлсіздіктер оқу жүйесіндегі сәтсіздіктің, сондай-ақ аномальді мінез-құлықтың қайнар көзіне айналуы ықтимал.
Жеткіншектің мінез-құлқындағы ауытқулар көбіне туа біткен ерекшеліктерден немесе физиологиялық ауытқулардан емес, отбасы мен мектептегі дұрыс тәрбие бермеуден туындайды. Мұндай ауытқу девиантты мінез-құлық деп аталады.
Девиантты мінез-құлықтың бір түрі — агрессивті мінез-құлық. Ол көбіне дұшпандық әрекеттерге, мысалы, төбелеске, тіл тигізуге, қоқан-лоққыға әкеледі.
Агрессивті балалардың отбасы ерекшеліктері
1) Эмоционалдық байланыстың әлсіреуі
Агрессивті баланың отбасында ата-ана мен бала арасындағы эмоционалдық байланыс жиі бұзылады. Әсіресе әке мен ұл бала қатынасында бұл айқынырақ байқалады. Ата-аналардың өзара қарым-қатынасында да жаушылдық сезімдердің болуы, қызығушылықтар мен құндылықтардың үйлеспеуі кездеседі.
2) Әкенің агрессияны үлгі етуі
Әке агрессивті әрекет-қылықтың моделін жиі көрсетіп, оны қалыпты мінез ретінде ұсынуы мүмкін. Кей жағдайда ол баланың бойындағы агрессивті тенденцияларды қолдап, қолпаштайды.
3) Ананың талаптың аздығы және селқостық
Кейбір отбасыларда ана тарапынан балаға нақты талап қойылмайды, әлеуметтік құндылықтарға немқұрайлы қарау байқалады. Балада үй шаруасына қатысты тұрақты міндеттердің болмауы да жауапкершілік сезімін әлсіретеді.
4) Тәрбиедегі қарама-қайшылық
Агрессивті ата-аналардың тәрбиелеу стилінде жиі қайшылық болады: әдетте әке тым қатал, ал ана шамадан тыс жұмсақ. Нәтижесінде балада оппозициялық әрекет-қылықтың моделі қалыптасып, ол тікелей қоршаған ортада көрініс береді.
5) Қолданылатын тәрбиелік шаралардың қаталдығы
Мұндай отбасыларда тәрбиелік ықпал етудің негізгі тәсілдері ретінде төмендегілер жиі қолданылуы мүмкін:
- дене жазасын қолдану және жарақаттау;
- қауіп төндіру және қорқыту;
- түрлі қолдауларды шектеу;
- баланы жиі оқшаулау (изоляцияда ұстау);
- қатаң тыйымдар енгізіп, эмоционалдық қолдаудың болмауы;
- белгілі бір жағдайларда сүйіспеншіліктен саналы түрде айыру.
6) Себептерді түсінуге ұмтылыстың болмауы
Агрессивті балалардың ата-аналары кейде баланың деструктивті әрекет-қылығының себептерін түсінуге ұмтылмайды. Сонымен қатар баланың эмоционалдық әлеміне селқос қарау агрессияның тұрақтануына ықпал етеді.