Ол баланың психофизиологиялық ерекшелігі мен қасиетіне байланысты
Музыканы қабылдауды дамыту: баланың жас және психофизиологиялық ерекшеліктері
Баланың музыканы қабылдауы оның психофизиологиялық ерекшелігі мен жеке қасиеттеріне тікелей байланысты. Жас ерекшеліктерін ескере отырып, музыка мұғалімі балаларды музыканы тыңдауға, түсінуге және сезінуге үйретеді, тәрбиелейді. Оқу мен тәрбиенің негізгі бағыты — баланың психологиялық дамуын қолдау, ал музыканы қабылдау осы дамудың маңызды тетіктерінің бірі болып саналады.
Баланың қызығушылығы — табиғи тірек
Қалыпты, дені сау бала зерек, білгіш келеді: оны айналасындағы құбылыстар қызықтырады, зейіні белсенді болады. Музыка да дәл осы қызығушылықты оята алады, өйткені ол қоршаған ортаны, адамдарды, жануарлар әлемін, түрлі оқиғалар мен табиғат көріністерін бейнелейді. Музыка баланы қуантады, толқытады, жылатады, қимылға жетелейді, өмірден алынған көріністерді елестетеді.
Мұғалімнің негізгі міндеті
Мұғалім музыканың суреттеу-бейнелеу мүмкіндігін балаға дәл әрі түсінікті түрде жеткізе білуі керек. Бұл — музыкалық тәрбиенің негізгі мақсаты және музыканы қабылдау қабілетінің қалыптасуы мен дамуының өзегі.
Негізгі қағида
Баланың көркем-бейнелік ойлауын, эмоциялық атмосферасын, қызығушылығын және эстетикалық талғамын қолдап, жан-жақты дамуына жағдай жасау.
Мақсатқа жетудің жолдары
- Қызығушылықты арттыру және сақтау: оқушының назарын оятып, оны тұрақты қолдап отыру.
- Мұғалім сөзі: музыкалық бейнені дәл әрі жанды жеткізу. Алайда тым жасанды, балаға «қиындатылған» еліктеу сөздермен (мысалы, «жүгіріп тұрған қоян», «сайрап тұрған балапан», «ырылдап тұрған аю» тәрізді) музыка мәнін қарапайымдатудан сақ болған жөн.
- Сабақ әрекеттерін түрлендіру: бөлімдердің кезектілігін ауыстырып, жұмыстың қарқынын жаңартып отыру.
- Репертуардың маңызы: жас ерекшелігіне сай, мазмұны бай және тәрбиелік әлеуеті жоғары шығармаларды іріктеу.
Музыка тыңдау мен сабақ құрылымын ұйымдастыру
Музыка сабағында әрекеттердің алмасуы оқушыны жалықтырмайды, керісінше қабылдауды тереңдетеді. Төмендегі бағыттар сабақ мазмұнын жүйелеуге көмектеседі:
Кіріспе сөз
Қысқа да нұсқа, бірақ мағынасы бай болуы тиіс: балаларды қызықтыру, композитор туралы қысқаша мәлімет беру, шығарманың шығу тарихы мен кезеңін атап өту, шығармашылық тапсырма ұсыну және диалогқа ынталандыру. Осылайша оқушының өз пікірі қалыптасып, жеке позициясы нығаяды.
Ән орындау
Үйрету, қайталау, еске түсіру жұмыстарын хор, ансамбль немесе жеке орындаумен ұштастыруға болады. Мәтіннің әдеби мазмұнымен байланысы, жас ерекшелігі, репертуар, диапазон сияқты өлшемдер міндетті түрде ескеріледі.
Қарапайым аспаптарда орындау
Аспаптарды топтастырып қолдану тиімді: бір топ — шулы-соқпалы аспаптар; екінші топ — сыбызғы, блокфлейта, ксилофон, металлофон, сырнай, домбыра және т.б. Бұл тәсіл ырғақ, ансамбльдік сезім және тыңдау мәдениетін дамытады.
Аудио және бейнематериалдар
Аудиожазба мен бейнежазбаны қолдануға болады, бірақ жанды орындау әрқашан басымдықта тұрады: ол эмоциялық әсерді күшейтіп, музыкалық қарым-қатынасты шынайыландырады.
Теориялық негіздер
Музыкалық биіктік, ұзақтық, бояу, екпін, ырғақ, музыкалық терминдер, жанрлар, аспаптар туралы ұғымдар тәжірибемен қатар беріледі. Теория тыңдау сапасын арттырып, түсінуді нақтылайды.
Қорытынды бағыт
Музыкалық тәрбиенің түпкі мәні — оқушының көркем-бейнелік ойлауын дамытып, эмоциялық жағынан еркін орта қалыптастыру, қызығушылығын тұрақтандыру және эстетикалық талаптарын жетілдіру. Мұндай орта баланың жан-жақты өсуіне, тұлғалық дамуына және мәдени талғамының қалыптасуына берік негіз болады.