Қазақша рефераттар

Еңбек құқығының түсінігі, пәні, әдістері туралы қазақша реферат

Еңбек ұғымы: мазмұны және түрлері

Еңбек — еңбек өнімін алу мақсатында адамның дене, ақыл-ой және рухани қабілеттерін жұмсауы арқылы жүзеге асатын мақсатты қызмет. Еңбек осы қабілеттердің нәтижесінде материалдық, рухани және зияткерлік құндылықтарды қалыптастырады.

1) Жеке еңбек

Адамның өз игілігі үшін атқаратын дербес еңбегі.

2) Жалданбалы еңбек

Қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы қатынасқа негізделген еңбек. Дәл осы қатынастарды еңбек құқығы реттейді.

3) Аралас нысандағы еңбек

Меншік иелері мен меншік иесі емес тұлғалардың ұжымдық еңбегін біріктіретін жағдайлар.

Маңызды тұжырым

Еңбек құқығы тек жалданбалы еңбекке негізделетін еңбек қатынастарын реттейді. Ал дербес еңбекке (меншік иелерінің өз еңбегі) негізделген қатынастар еңбек құқығының пәніне кірмейді.

Еңбек құқығының пәні

Еңбек құқығының пәні тек еңбек ұғымымен шектелмейді. Ол еңбек үрдісінде туындайтын еңбек қатынастарын және сол қатынастардан туындайтын, еңбекпен байланысты өзге де қоғамдық қатынастарды қамтиды.

Еңбек қатынастарының негізгі белгілері

  1. 1

    Еңбек үрдісінде туындайды және дамиды. Қызметкер өзіне жүктелген нақты еңбек функциясын орындайды. Бұл — әдетте ұзақ уақытқа созылатын қатынас.

  2. 2

    Ақылы қатынас. Нәтижесінде жұмыс беруші еңбек өнімін алады, ал қызметкер еңбек шартының талаптарына сәйкес еңбекақы алады.

  3. 3

    Еріктілік қағидасына негізделеді. Еңбек және еңбек қатынастары мәжбүрлі түрде жүзеге асырылмайды: қызметкер мен жұмыс беруші серіктестерін, еңбек жағдайларын және өзге де талаптарды өз қалауы бойынша таңдай алады.

  4. 4

    Еңбек тәртібіне бағыну және еңбек ұжымына кіру. Еңбек белгілі бір ішкі еңбек тәртібі жағдайында жүзеге асырылады.

    Ішкі еңбек тәртібінің маңызды элементі — қызметкердің еңбек қызметі барысында жұмыс берушінің (немесе тікелей басшының) өкімдеріне бағынуы. Бұл белгі еңбекпен байланысты өзге қатынастарға тән бола бермейді: басқа жағдайларда орындаушы еңбек режиміне емес, өнімді уақтылы және сапалы тапсыруға ғана міндетті болуы мүмкін.

  5. 5

    Ерекше заңды фактпен байланысты. Еңбек қатынастары еңбек шартымен, келісіммен немесе лауазымға сайлау туралы актімен ресімделуі мүмкін.

  6. 6

    Кәсіби сипатқа ие. Қызметкердің мамандығына, біліктілігіне және лауазымына сәйкес жұмысқа тікелей қатысуын талап етеді.

  7. 7

    Іс жүзінде жұмысқа қабылданған сәттен басталады. Жұмысқа қабылдау, әдетте, бұйрықпен ресімделеді және қызметкерді кәсіпорын штатына тұрақты, уақытша немесе маусымдық жұмысқа қабылдау арқылы жүзеге асырылады.

  8. 8

    Белгіленген тәртіппен тоқтатылады. Қатынас қызметкерді жұмыстан босату туралы бұйрық жарияланып, еңбек кітапшасы қолына берілген кезде тоқтатылады.