Intranet қосымшаларын құру құралдары
Intranet қосымшалары: құру, түрлері және жоспарлау
Intranet — ұйым ішіндегі ақпарат алмасуды жеделдетуге, құжаттарға бірлесіп қол жеткізуге және қызметкерлердің күнделікті жұмысын жүйелеуге арналған корпоративтік желілік орта. Төменде Intranet қосымшаларының негізгі түрлері, қолданылатын технологиялар және жоспарлау қағидалары жинақталып берілген.
Intranet қосымшаларының түрлері
1) Web-технологиялар (HTML/HTTP)
Web-технологиялар кәсіпорын ішіндегі әртүрлі ақпаратқа ұжымдық қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Көп жағдайда серверде сақталатын ақпарат мына топтарға бөлінеді:
-
Ортақ саясат және регламенттер
Ішкі ережелер, нұсқаулықтар, стандарттар.
-
Мақсаттар мен стратегия
Ұйымның миссиясы, мақсаттары, KPI.
-
Тауарлар/қызметтер тізімі
Каталогтар, сипаттамалар, прайс.
-
Байланыс деректері
Адрестер, телефон кітапшалары, бөлімдер.
-
Есептік ақпарат
Есептер, көрсеткіштер, жиынтықтар.
-
Жоспарлар
Жобалық жоспар, кездесулер кестесі, roadmaps.
Негізгі идея: Web-технологияның іргетасы — HTML. Мәтіндік процессорлар, электрондық кестелер және мәліметтер базасын басқару жүйелері ақпаратты HTML форматында сақтап немесе жариялай алады.
Intranet көбіне корпоративтік телефондық анықтамалықтар (каталогтар) үшін платформа ретінде де қолданылады.
2) FTP (File Transfer Protocol): файлдармен алмасу
FTP — бір компьютерден екіншісіне файлдарды беру ережелерін анықтайтын хаттама. Сонымен қатар «FTP» атауы осы хаттамамен жұмыс істейтін қолданбалы бағдарламаларды да білдіреді.
Қол жеткізу шарттары
Қашықтағы машинаға кіру үшін көбіне пайдаланушы аты мен пароль қажет. Дұрыс деректер енгізілмесе, сервер шектеулі командалар жиынын ғана орындауы мүмкін.
Навигация және беру
FTP каталогтар бойынша өтуге, файлдар тізімін көруге, файлдарды және файл топтарын (бірнешеуін) жүктеп/жіберуге мүмкіндік береді.
Деректерді жіберу режимдері ретінде мәтіндік (ASCII) және екілік (binary) тәсілдер қолданылады. ASCII режимі әртүрлі кодтаумен жұмыс істейтін жүйелер арасында мәтінді жібергенде деректерді автоматты түрде қайта кодтауға көмектеседі.
Ескерту: Кейбір серверлерде FTP-ті e-mail арқылы пакеттік режимде пайдалану немесе тікелей диалогтың болмауы жұмысты қолайсыз етуі мүмкін.
Желідегі FTP қызметін ұсынатын арнайы бағдарламасы бар компьютер FTP-сервер деп аталады. Көптеген FTP-серверлер ашық болады: әкімші рұқсатымен кез келген адам әртүрлі мәліметтерді ала алады.
FTP-ке қосылу үлгісі және негізгі командалар
open ftp.relcom.su
nameid
password
- open
- FTP-сервермен байланыс орнату сұранысы.
- ftp.relcom.su
- Қажетті ақпарат орналасқан FTP-сервердің аты.
- nameid
- Пайдаланушының кіру аты (кейде e-mail адресімен бірге).
- password
- Құпиясөз.
Енгізу деректері қате болса
- help — командалар бойынша анықтама
- quit — сеансты аяқтау
Құқығыңыз болса жиі қолданылатын командалар
- cd каталог_аты — каталогты ауыстыру
- cd .. — жоғарғы деңгейге қайту
- get файл_аты — серверден файл алу
- binary — екілік режимге ауысу (exe, rar, zip т.б.)
- dir — ағымдағы каталог тізімін шығару
FTP сеансында қолжетімді командалардың толық тізімін help командасы арқылы көруге болады.
FTP ішінде анонимді FTP түрі де бар: кейбір серверлерде жүйеге кіру үшін нақты тіркелгі талап етілмейді (әдетте арнайы «anonymous» логині қолданылады).
FTP-трафик шартты түрде деректер және командалар ағындарына бөлінеді: деректер негізгі көлемді құрайды, ал командалар үлесі салыстырмалы түрде аз болады.
3) Электрондық пошта: жедел байланыс және файл алмасу
Электрондық пошта — хат алмасудың заманауи түрі. Негізгі артықшылығы — жеделдігі: кәдімгі поштада күндер қажет болса, e-mail арқылы хат бірнеше секундта жеткізіледі, ал жауапты әлемнің кез келген нүктесінен минуттар ішінде алуға болады.
E-mail тек мәтіндік хабарламалармен шектелмейді: графика, құжаттар, мультимедиа және басқа файлдарды тіркеу арқылы жіберуге мүмкіндік береді. Хаттар пошта жәшігінде немесе ортақ бумаларда сақталатын ақпараттық ресурс ретінде қарастырылады.
Ортақ бумаларда жиі FAQ, кездесулер жоспарлары және топтық жұмысқа арналған материалдар сақталады. Кей ортада хаттарды браузерден шықпай-ақ жіберу және алу мүмкіндігі де болады.
4) Ұжымдық жұмыс жүйелері (Collaboration)
Соңғы жылдары ұжымдық жұмысқа арналған көптеген қосымшалар қарқынды дамыды. Мұндай жүйелер талдау құралдарын, қаржылық және құрылымдалған мәліметтер базаларын, сондай-ақ бағдарламалық өнімдерді жобалау мен құру процесін қолдауы мүмкін.
Әдетте олардың құрамында жобаның ағымдағы күйі, өнімнің спецификациясы, тұтынушы интерфейсінің жалпы көрінісі, тапсырмалар тізімі және жоспарлар туралы мәліметтер қамтылады. Нәтижесінде басқару процесі жеңілдеп, ақпараттың жоғалуы азаяды.
5) Жаңалықтар, бюллетеньдер және динамикалық арналар
Кешенді Intranet құрамына ішкі жаңалықтар арнасы мен жаңалық топтамалары (newsletters) жиі кіреді. Жаңалықтар — ішкі және сыртқы корпоративтік арналар негізінде ұйымдастырылатын, үнемі жаңарып отыратын динамикалық ресурс.
Жаңалықтарды көрсету жүгіртпе жол (тикер) түрінде немесе сұраныс бойынша іске асады. Жаңалық топтамасы тек e-mail жіберу емес: ол түскен хаттарды әртүрлі белгілер бойынша іріктеу және тақырып бойынша тарату тәсілі.
Орта және ірі кәсіпорындарда күнделікті немесе ай сайын жаңалық бюллетеньдері шығарылады. Оларды Intranet арқылы тарату әзірлеу мен жеткізуді тиімді етеді, ал аудио/видео материалдары бар бюллетеньдер қабылдауға ыңғайлы әрі әсерлі болады.
6) Жарнама тақталары мен форумдар
Жарнама тақталарына жұмыс орындары туралы хабарландырулар, төлем кестелері және басқа да ұйымдастырушылық ақпарат орналастырылады. Ішкі форумдар қызметкерлерге бетпе-бет кездесусіз-ақ пікір алмасуға мүмкіндік береді және жұмыс орнында ақпаратпен алмасудың тиімді тәсілі саналады.
7) Конференциялар және біріктірілген байланыс
Intranet-тің коммерциялық телекоммуникациялық жүйелермен бірігуі телефондық жүйелерді басқаруға жол ашады. Перспективада Intranet ұйым бөлімшелерінің кез келгенінде аудио және видеоконференциялар өткізуді, сондай-ақ барлық бөлімдерді байланыстыратын ішкі байланыс жүйесін құруды қамтамасыз ете алады.
Intranet қосымшаларын құру құралдары
Гипермәтіндік жариялау және іздеу құралдары
- HTML негізіндегі гипермәтін редакторлары мен құрастырушылары
- Гипермедиа материалдарын (графика, аудио, видео) дайындау және жариялау бағдарламалары
- Браузерлер — гипермәтін мен гипермедианы қарауға арналған бағдарламалар
- Браузер кеңейтімдері мен модульдері
Серверлік кеңейту және интеграция
Дәстүрлі Intranet қосымшаларынан бөлек, қосымша сервистерді ұйымдастыруға арналған құралдар бар. Олар Web-сервер интерфейстеріне сүйенеді және мәліметтер базасымен байланысты кеңейтіп, HTML үлгілерін (template) деректермен толтыра алады.
- CGI — серверде процедураларды орындау құралы
- API — Web-сервер мүмкіндіктерін кеңейту интерфейстері
Бағдарламалау құралдары
Intranet қосымшаларын әзірлеуде әртүрлі бағдарламалау тілдері мен орталары қолданылады: Java, JavaScript, Tcl және т.б. Мұндай құралдармен құрылған қосымшалар әдетте кез келген Web-сервер арқылы ашылады, ал функционал кеңейген сайын белгілі бір платформалық тәуелділік пайда болуы мүмкін.
Intranet-тегі қосымшалар көп жағдайда Internet-технологиялардың қолданылуына және Web ерекшеліктеріне сүйенеді: HTML гипермәтін форматы, HTTP беру протоколы және CGI серверлік интерфейстері. Intranet-тің негізгі құрамдас бөліктері — статикалық және динамикалық жариялауға арналған Web-серверлер және ақпаратты қарауға арналған браузерлер.
Intranet-ті жоспарлау және құру
Intranet-ті жоспарлаудың өзегі — ішкі корпоративтік ақпарат алмасудың тиімділігі және нақты мақсатқа бағытталуы. Әуелі мақсаттарды айқындап, олардың ішінен 2–3 негізгі құрамдасты бөліп алған дұрыс.
Міндетті ядро
- HTTP/HTTPS — Web Intranet сервері
- SMTP + IMAP — пошта сервері
Қосымша сервистер (ұсынылады)
- Messaging хат сервері (мысалы, Jabber/XMPP)
- NNTP — жаңалық сервері
- VoIP — ішкі корпоративтік телефон сервері
Intranet, Extranet және аралас инфрақұрылым
Intranet — корпоративтік локальды немесе территориялық түрде таратылған желі. Қазіргі кезде көптеген фирмалар Internet арқылы электрондық бизнеспен де айналысады. Мұндай жағдайда аралас желілік архитектура қалыптасады: корпорацияның ішкі түйіндері Intranet-ті құрайды, ал сыртқы пайдаланушыларға арналған бөлігі (мысалы, ашық Web-серверлер) көбіне Extranet деп аталады.
Қорытындысында, Intranet — тек сайт немесе файл қоймасы емес: ол Web, файл алмасу, пошта, жаңалықтар және ұжымдық жұмыс құралдарын біріктіретін, ұйымның ішкі коммуникациясын жүйелейтін экожүйе.