Қазақша рефераттар

Жасушалар есептеуіші

Антиген байланыстыратын лимфоциттерді анықтау әдістерін жетілдіру

Қазіргі таңда әртүрлі ауруларды диагностикалауда иммунологиялық әдістер кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары осы мақсатта перифериялық қанда антиген байланыстыратын лимфоциттерді (АБЛ) қолдану мүмкіндігі туралы деректер жиілей түсті.

Әдеби деректерге сәйкес, АБЛ — жасуша мембранасында орналасқан арнайы рецепторлар арқылы антигенмен байланысу қабілеті ортақ, бірақ құрамы жағынан гетерогенді лимфоциттер популяциясы.

АБЛ-дың диагностикалық мәні

АБЛ анықтау нәтижелері патологиялық үрдіске әртүрлі мүшелер мен ұлпалардың қатысуын жанама түрде бағалауға мүмкіндік береді. Ұлпалық арнайылықтың алуандығына байланысты жүрек, бауыр, бүйрек (қыртысты және милы қабаттары), таңдай бадамшасы, дәнекер ұлпасы, тік және тоқ ішек, өт қабы және басқа құрылымдар бойынша да ақпарат алуға болады.

Жоғары дәлдік

Ауыр бруцеллез бен өкпе туберкулезінде сәйкес арнайылықтағы АБЛ анықтау кей деректерде 100% көрсеткішке жетеді.

Ерте диагностика

АБЛ жұқтырудан немесе вакцинациядан кейінгі алғашқы күндері-ақ анықталуы мүмкін; бұл оны ерте кезеңде қолдануға қолайлы етеді.

Тәуелсіздік

Кей жағдайларда әдістің артықшылығы — антибиотикотерапия мен арнайы иммундық терапия әсеріне салыстырмалы тәуелсіз болуы.

Қолданылу салалары

АБЛ анықтау бактериялық және вирустық инфекцияларды, сондай-ақ деструкциялық-қабыну үрдістерін диагностикалауда тиімді қолданылған. Практикада келесі бағыттар жиі аталады:

Бактериялық инфекциялар

  • дифтерия
  • бруцеллез
  • туберкулез
  • сифилис
  • іріңді-қабыну және сепсистік аурулар
  • сальмонеллез және шигеллез (ерте және дифференциалдық диагностика)

Вирустық және қабынулық үрдістер

  • кене энцефалиті
  • гломерулонефрит
  • пиелонефрит
  • тонзиллит
  • гепатит
  • панкреатит және басқа деструкциялық-қабыну жағдайлар

Дифтериядағы практикалық ерекшелік

Дифтерия кезінде АБЛ анықтау әдісі ерте де, кеш те диагностикада қолданылуы мүмкін. Әдіс ошақтарда науқастарды және токсигенді дифтерия коринебактерияларын тасымалдаушыларды ерте анықтауда да пайдалы болуы ықтимал.

Сифилистің ерте диагностикасындағы әлеует

Иммунологиялық (T. pallidum арнайылықтағы АБЛ) және серологиялық әдістерді қатар қолданған зерттеулерде АБЛ антиденелермен салыстырғанда 11,5 есе жиірек анықталғаны көрсетілген. Сондай-ақ, сифилиспен науқастарда АБЛ анықталу жиілігі 97%, ал біріншілік сифилисте 100% болғаны туралы мәліметтер бар.

Розетка түзу әдісінің негізі

Микроскопиялық бақылау немесе қарапайым бояулар арқылы Т- және В-лимфоциттерді нақты ажырату мүмкін емес. Клиникалық тәжірибеде моноклондық антиденелермен анықталатын маркерлер маңызды болғанымен, олардың қымбаттығы мен қажет құрал-жабдықтардың құнына байланысты көптеген зертханаларда розетка түзу реакциясының (РТР) әртүрлі модификациялары қолданылады.

Т- және В-жасушаларды маркерлеу логикасы

Т-лимфоциттер мембранасында қой эритроциттеріне рецептор болады. Қой эритроциттері Т-жасушалар үшін маркер қызметін атқарады.

В-лимфоциттер мембранасында тышқан эритроциттеріне рецептор болады. Тышқан эритроциттері В-жасушалар үшін маркер ретінде қолданылады.

Әдетте бір лимфоцит өзінің бетіне 4-ке дейін сәйкес эритроцитті байланыстырып, микроскоп астында анық көрінетін «розетка» түзеді.

Т-жасуша субпопуляцияларын ажырату (теофиллин тесті)

Т-жасушалар арасында теофиллин әсеріне төзімді (Т-хелперлік) және сезімтал (Т-супрессорлық) субпопуляциялар сипатталады. Лимфоциттерді алдын ала теофиллинмен өңдеп, қой эритроциттерімен әрекеттестіргенде розетка түзу негізінен Т-хелперлік субпопуляция есебінен жүреді; осыған сүйене отырып субпопуляциялардың пайыздық арақатынасы бағаланады.

Эритроциттік реагенттер туралы

АБЛ тесті үшін эритроциттік реагенттерді дайындауда адам лимфоциттерімен кездейсоқ розетка түзбейтін тауық немесе бұқа эритроциттерін қолдану ұсынылады.

Қажетті реагенттер мен жабдық

Реагенттер

  • гепарин
  • фиколл–верографин тығыздық градиенті (1,077–1,079 г/см³)
  • 0,85% натрий хлориді ерітіндісі
  • 3% сірке қышқылы ерітіндісі
  • 0,1% метилен көк ерітіндісі
  • 95–96% этил спирті
  • глутар альдегид (жұмыс ерітіндісі протоколға сай)

Жабдық

  • пробиркалар, градуирленген және Пастер пипеткалары
  • заттық және жабын әйнектер
  • пипеткалық дозаторлар (0,02 және 0,1 мл), резеңке груша
  • Горяев камерасы немесе автоматты жасуша есептеуіші
  • бинокулярлық микроскоп
  • көлденең роторы бар центрифуга
  • термостат (37°C), тоңазытқыш (4°C)
  • жасуша есептеуіші, ареометр

Зертханалық протокол (қысқаша, редакцияланған)

1) Қанды алу және гепариндеу

Зерттеу үшін көктамырдан шамамен 3 мл қан гепаринделген пробиркаға алынады. Гепарин ерітіндісін дайындау үшін 1 мл-де 5000 бірлік гепаринді 0,85% NaCl ерітіндісімен 1:9 қатынасында араластырады. Әрбір 1 мл қанға осы қоспаның 0,05 мл мөлшері қосылады.

2) Тығыздық градиентін дайындау (фиколл–верографин)

9,76 г фиколл-400, 120 мл су және 76% рентген-контрастты препарат ерітіндісінің (урографин/верографин/триомбраст/тразограф) 20 мл көлемі араластырылады. Қоспаның үлестік салмағы шамамен 1,077 г/мл болуы тиіс.

3) Лимфоциттерді бөліп алу

  1. Гепаринделген қанды 0,85% NaCl ерітіндісімен 1:1 қатынасында сұйылтады.
  2. Сұйылтылған қанды 3 мл градиенттің үстіне қабаттап, 1500 айн/мин жылдамдықпен 35 минут центрифугалайды.
  3. Интерфазадағы лимфоцит сақинасын Пастер пипеткасымен жинап, 0,85% NaCl ерітіндісімен жуып, 1500 айн/мин кезінде 20 минут қайта центрифугалайды.
  4. Жасуша концентрациясын Горяев камерасында немесе есептегішпен анықтап, суспензияны 2×106 жасуша/мл деңгейіне келтіреді.

4) Жұмыс ерітінділері және бояу

Глутар альдегидтің жұмыс ерітіндісін 2% бастапқы ерітіндіні 0,85% NaCl ерітіндісімен 1:7,3 қатынасында араластыру арқылы дайындайды. Бояу үшін 0,05% метилен көк және 0,5% сусыз Na2CO3 бар сулы ерітінді қолданылады (балама ретінде Романовский–Гимза).

5) Тәжірибе және бақылау үлгілері

Екі параллель тест орындалады: тәжірибе және бақылау (бақылауда антиген қосылмайды). Кіші пробиркалар антигендер саны бойынша нөмірленеді; әр пробиркаға дозатормен 0,05 мл лимфоцит суспензиясы енгізіледі.

Мәтінде көрсетілген антигендер мысалы

  • K
  • A
  • B
  • C
  • Rp7
  • Rp15
  • Hib

Дайындалған жұғынды кептіріледі, 96% этил спиртімен бекітіледі және метилен көкпен немесе Романовский–Гимза әдісімен боялады.

Нәтижені есептеу және диагностикалық бағалау

Розетканы есептеу ережесі

Розеткалар саны әдетте 700 лимфоцит бойынша есептеледі. Розетка ретінде кемінде 3 эритроцит байланыстырған лимфоцит қабылданады. Нәтижеден Т-лимфоциттердің пайыздық мөлшері шығарылады.

Сенімді айырманы бағалау

Диагностикалық қорытынды тәжірибе және бақылауда анықталған АБЛ мөлшерлерінің статистикалық сенімді айырмасына сүйенеді. Арнайы реагентпен розетка түзген лимфоциттер саны бақылаудан жоғары болып, айырма P<0,05 болса, АБЛ анықталды деп есептеледі.

Қосымша клиникалық дерек

Т-лимфоциттердің абсолюттік мөлшерін нақтылау үшін зерттеу күні қанның жалпы клиникалық талдауы орындалады. Қалыпты жағдайда перифериялық қанда Т-лимфоциттер лимфоциттердің жалпы санының шамамен 50–70% аралығында болады.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. Дерябин П.Н., Каральник Б.В., Акатов А.К. Ж. Микробиология, 1988, №1, 94–102 б.
  2. Дерябин П.Н., Каральник Б.В. Ж. Микробиология, 1985, №6, 87–90 б.
  3. Чоудхури Мд. Юсуф. Антигенсвязывающие лимфоциты: взаимосвязь с субпопуляциями Т-клеток и значение для иммунодиагностики ревматизма. Дисс. канд., Алма-Ата, 1986, 125 б.
  4. Славко Е.А., Дерябин П.Н., Каральник Б.В., Карабеков А.Ж. Определение антигенсвязывающих лимфоцитов как метод ранней диагностики сальмонеллеза и острой дизентерии. Здравоохранение Казахстана, 1999, №5–6, 43–46 б.
  5. Прасолова Л.А. Диагностика стафилококковых и синегнойных гнойно-воспалительных и септических заболеваний по выявлению антигенсвязывающих лимфоцитов. Дисс. канд. мед. наук, Алматы, 1990, 173 б.
  6. Чучалин А.Г., Синопальников А.И., Яковлев С.В. және т.б. Ересектердегі ауруханадан тыс пневмония: диагностика, ем және профилактика бойынша практикалық ұсынымдар. Дәрігерлерге арналған құрал. М., 2004.
  7. Жунусова Г.Б., Каральник Б.В. Гонококк вакцинасынан кейін иммундық жауаптың бірінші антиген-арнайы кезеңінің динамикасы. Вестник КазНМУ, Алматы, 2001, №13, 88–90 б.

Автор туралы мәлімет

Есетова А.А., Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің студенті (Астана).
Ғылыми жетекші: Ұқбаева Т.Д.
Байланыс: Assel-bt@mail