Инфляцияға қарсы саясатын жетілдіру жолдары
Курстық жұмыстың өзектілігі
Қазіргі таңда инфляция Қазақстан Республикасындағы ең өзекті экономикалық мәселелердің бірі болып отыр. 2006 жылғы 19 сәуірде Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев 2002–2005 жылдары жыл сайынғы шығындардың 27,5% болғанын, ал ақшалай есептегенде ішкі жалпы өнімнің өсімі 53,2% құрағанын атап өтті. Бұл жағдай экономиканың «қызуы» күшейе бастағанын көрсетеді және кейбір экономистердің инфляцияның бақылаудан шығу қаупі туралы пікірлерін өзекті етеді.
Маңызды дәйек
Экономикадағы артық қызу инфляциялық қысымды күшейтеді және «Голланд ауруы» сияқты құрылымдық тәуекелдерді үдетуі мүмкін. Сондықтан инфляцияны жедел шешуді талап ететін проблемалардың қатарына жатқызуға болады.
Мақсаты мен міндеттері
Курстық жұмыстың мақсаты — инфляцияның пайда болу себептерін жан-жақты анықтап, баға беріп, оның салдарымен күресудің жаңа жолдарын қарастыру.
Әсерін анықтау
Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық құбылыстарға ықпалын айқындау.
Талдау
Қазақстан Республикасындағы инфляциялық жағдайды талдау.
Перспектива
Инфляция мәселелерін зерттеудегі перспективалы бағыттарды қарастыру.
Зерттеу ауқымы
- Зерттеу пәні
- Нарықтық экономикаға тән мәселе ретінде инфляцияның табиғаты, пайда болу себептері мен салдары, оған қарсы күрес жолдары.
- Зерттеу объектісі
- Қазақстан Республикасы экономикасындағы инфляция қарқыны.
Инфляция: ұғымы және қалыптасуы
Инфляция экономикалық құбылыс ретінде ұзақ уақыттан бері белгілі және ол ақшаның қызметімен тығыз байланысты. «Инфляция» термині латынның inflatio (кебіну, ісіну) сөзінен шыққан. Ол XIX ғасырдың ортасында ақша айналысы контекстінде кең қолданысқа еніп, АҚШ-тағы Азамат соғысы (1861–1865) кезеңінде қағаз доллардың шамадан тыс шығарылуымен байланыстырылды. Кейін бұл термин Англия мен Францияда да қолданылды.
Экономикалық әдебиеттерде инфляция ұғымы XX ғасырда, әсіресе Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, кеңінен таралды. Кеңестік экономикалық әдебиеттерде бұл ұғым 1920-жылдары жазыла бастады.
Нақты анықтама
Инфляция — елдегі бағалардың жалпы өсуі және соның нәтижесінде табыстардың құнсыздануы.
Нарықтық теңгерімнің бұзылуы
Егер көптеген тауар нарықтарында тепе-теңдік бұзылып, сұраныс ұсыныстан жоғары болса, бағалар тұрақты түрде өсуі мүмкін.
Жеке нарық қателігі ≠ инфляция
Бір ғана нарықтағы сәйкессіздік инфляцияны өздігінен қалыптастырмайды. Инфляция — көптеген нарықтарды қамтитын, жүйелік сипаттағы жалпы баға өсімі.
І бөлім. Инфляцияның теориялық аспектілері
1.1 Инфляцияның пайда болу себептері
Инфляцияның негізгі себептерінің бірі — ақшаның тауарларды сатып алу қабілетінің төмендеуі, яғни оның күшті валюталармен салыстырғанда құнсыздануы. Инфляцияны тек ақшаның алтынға қатысты құнсыздануы ретінде түсіндіру алтынды бұрынғыша жалпылама эквивалент ретінде қарастыруға негізделеді.
Бағаның өсуі көбіне тауарға сұраныстың оның ұсынысынан артық болуымен байланысты. Көптеген нарықтарда сұраныс ұсыныстан асып түскен жағдайда жалпы баға деңгейі жоғарылайды.
Ескерту
Инфляция — бір ғана сектордың мәселесі емес. Ол нарықтардың кең ауқымына тараған теңгерімсіздіктерден пайда болатын макроэкономикалық құбылыс.
1.2 Инфляцияның түрлері мен факторлары
Инфляция әртүрлі факторлардың ықпалымен күшеюі мүмкін. Мәтін контекстінде негізгі қозғаушы тетік ретінде сұраныс пен ұсыныс арасындағы теңгерімнің бұзылуы ерекше аталады. Бұл теңгерімсіздік кең ауқымда көрінсе, баға деңгейінің жалпы өсуі қалыптасады.
Сондай-ақ экономиканың интернационалдануы инфляцияның бір елден екінші елге «ауысуына» мүмкіндік береді. Бұл халықаралық валюта және төлем қатынастарын күрделендіреді.
1.3 Инфляцияның әлеуметтік-экономикалық салдары
Инфляцияның салдары күрделі және көп қырлы. Қарқыны баяу инфляция кейде баға деңгейі мен пайда нормасын өсіріп, экономикалық белсенділіктің уақытша жандануына ықпал ететін фактор ретінде көрінуі мүмкін.
Алайда уақыт өте инфляция тереңдегенде ол ұдайы өндірістің кедергісіне айналып, қоғамдағы экономикалық және әлеуметтік ахуалды нашарлатады.
Ішкі салдар
Табыстардың құнсыздануы, сатып алу қабілетінің төмендеуі, өндіріс тұрақтылығына қысым.
Сыртқы салдар
Халықаралық валюта және төлем қатынастарының күрделенуі, сыртқы шоктардың ішкі бағаларға берілуі.
Инфляцияға қарсы саясат: негізгі тәсіл
Инфляцияға қарсы саясатты сипаттағанда, берілген мәтінде екі әдістеме бар екені атап өтіледі. Солардың бірі — белсенді бюджет саясаты: сұранысқа ықпал ету мақсатында мемлекеттік шығындар мен салықтар реттеледі.
Инфляция жоғары болғанда
Мемлекет шығындарды қысқартып, салықтарды көтеруі мүмкін. Нәтижесінде сұраныс төмендеп, инфляция қарқыны баяулайды.
Ықтимал құны
Мұндай қатаң шаралар өндіріс өсімін тежеп, жұмыссыздықты арттыруы ықтимал. Бұл — инфляцияны төмендетудің әлеуметтік-экономикалық құны.
Стагфляция тәуекелі
XX ғасырдың екінші жартысында көптеген елдерде бағалар экономикалық құлдырау кезінде де өсе берді. Бұл құбылыс стагфляция деп аталады және ол инфляциямен күресті күрделендіреді.
ІІ бөлім. Қазақстан Республикасындағы инфляция және оны реттеу негіздері
2.1 Қазақстандағы инфляцияның пайда болуы және ерекшеліктері
Қазақстанда инфляциялық үдерістерді басқару мен ұлттық өндірісті қолдау бағыты бойынша бірқатар бағдарламалар қабылданған. Атап айтқанда, 2001–2003 жылдарға арналған Ұлттық өндірісті дамыту бағдарламасы әзірленді. Сонымен бірге Үкімет 2001–2005 жылдарға арналған ұлттық өндіріс салаларын қолдаудың қысқа мерзімді бағдарламасын бекітті. Соңғы жылдары аграрлық саясатты жетілдіруге бағытталған бағдарламалар да қалыптастырылуда.
2.2 Қазақстандағы инфляцияның қазіргі даму қарқынын талдау
Бұл бөлімде инфляция қарқынын талдау көзделеді. Берілген мәтінде нақты статистикалық есептеулер толық келтірілмегенімен, инфляцияны бағалау қажеттігі және оның экономикалық саясатпен байланысы айқындалады: сұранысты басқару құралдары, өндіріс серпіні және жұмыспен қамту көрсеткіштері өзара тығыз байланыста қарастырылады.
2.3 Инфляция салдарынан туындайтын проблемаларды талдау
Инфляция тереңдеген сайын ол экономиканың тұрақты өсуіне кедергі келтіріп, халықтың әл-ауқатына қысым түсіреді. Сонымен қатар сыртқы экономикалық байланыстардың күшеюі баға өсімінің халықаралық арналар арқылы берілуін жылдамдатады.
ІІІ бөлім. Инфляциямен күресу шараларын жетілдіру жолдары
3.1 ҚР инфляцияға қарсы күресінің болашаққа арналған бағыттары
Инфляциямен күрестің болашақ бағыттары сұраныс пен ұсыныс арасындағы теңгерімді сақтау, экономиканың «қызып кетуін» шектеу және халықаралық факторлардан келетін бағалық қысымды ескеруге негізделеді.
3.2 Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру жолдары
Инфляцияға қарсы саясатты жетілдіру кезінде бюджет-салық құралдарының ықтимал жанама әсерлері (өндіріс баяулауы, жұмыссыздықтың артуы) ескерілуі тиіс. Қатаңдандыру шаралары инфляцияны төмендетуі мүмкін, бірақ экономикалық белсенділікке түсетін салмақты теңгеру қажет.
3.3 Қазақстан Республикасының инфляцияға қарсы 2009–2010 жылдарға арналған іс-қимыл жоспары
Мәтінде 2009–2010 жылдарға арналған инфляцияға қарсы іс-қимыл жоспары бөлім ретінде көрсетілген. Бұл жоспардың мазмұны толық ашылмағанымен, оның негізгі мақсаты инфляциялық қысымды төмендетуге бағытталған мемлекеттік шаралар кешенін жүйелеу екені түсінікті.
Қорытынды
Инфляция — баға деңгейінің жалпы өсуі арқылы табыстарды құнсыздандыратын және экономиканың тепе-теңдігіне әсер ететін күрделі құбылыс. Ол сұраныс пен ұсыныс арасындағы жүйелік теңгерімсіздіктен туындайды, халықаралық арналар арқылы күшейе алады және ұзақ мерзімде экономикалық өсуді тежеп, әлеуметтік жағдайды қиындатуы ықтимал. Сондықтан инфляцияны бақылау — экономикалық саясаттың негізгі басымдықтарының бірі.
Жұмыстың құрылымы
Курстық жұмыс кіріспеден, үш бөлімнен, қорытындыдан және қолданылған әдебиеттер тізімінен тұрады. Көлемі — 40 бет.
Қолданылған әдебиеттер
Бұл мәтінде нақты библиографиялық тізім берілмеген. Дегенмен жұмыс барысында ҚР заңнамалық актілері, статистикалық дереккөздер, нормативтік құжаттар, мерзімді басылымдар және отандық/шетелдік әдебиеттер пайдаланылғаны көрсетілген.