Музыкалық қабылдау адамның алдына бір - бірімен байланыстылық мақсатты қойып отыр
Музыкалық қабылдаудың негізгі мақсаттары
Музыкалық қабылдау адам алдына өзара байланысты бірнеше мақсат қояды. Бұл мақсаттар музыканы түсініп, саналы тыңдауға жетелейді және тыңдаушының есту-ойлау қабілетін жүйелі түрде дамытады.
Негізгі бағыттар
- Музыкалық тілдің жеткіліктілігін меңгеру (тең дәрежеде қабылдаудың негізгі шарты ретінде).
- Музыкалық сауаттылықты меңгеру барысында есту қабілетінде биіктік пен ырғақтық қатынастарды ұйымдастыру.
- Музыканың тақырыптық дамуын байқау: негізгі ойды, нұсқауды және қорытынды бөлімдерді экспозициядан ажырата білу.
- Музыкадағы өзгерістерді тану: тақырыптық ұқсастық, айырмашылық, бағыттылық және тыңдалған музыканың саналық бейнесін қалыптастыру.
Тыңдаушы мен «тыңдай алатындардың» айырмашылығы
Ағылшын психологы Вернон Ли музыканы қабылдауда адамдардың екі түрі болатынын айтады: тыңдаушылар және «тыңдай алатындар».
Тыңдаушы
Тыңдаушы үшін қабылданған музыка ішкі әлемінде қозғалысқа түседі: өзгеріп, дамып, күрделене береді. Бұл — рухани әрі интеллектуалдық әрекеттің белсенді процесі.
«Тыңдай алатындар»
Кей адамдар музыканы тыңдап отырғанымен, ойы басқа жаққа ауып кетеді. Музыка олардың санасында терең өңделмей, елестетуі әлсіреп, зейіні музыкадан алыстайды.
Балалар мен ересектер музыканы қалай қабылдайды?
Музыканы қабылдау жастағы ерекшелікке байланысты әртүрлі қырынан көрінеді. Баланың назарын көбіне орындаушылық құралдар ұстап тұрса, ересектер музыкалық дамудың құрылымдық және бейнелік жағына көбірек мән береді.
Баланың зейіні неге ауысады?
Балалар музыканы қабылдағанда көбіне екпінге, динамикаға, тембрлік бояуға, артикуляцияға және фразалауға — қысқасы, орындаушылық тәсілдерге ерекше көңіл бөледі.
Ересектер нені көбірек байқайды?
Ересектер музыкалық дамуда айқын бейнеге, музыкалық тақырыпқа, сондай-ақ динамикалық және тембрлік өзгеріс кезеңдеріне көбірек назар аударады.
Балалардың музыканы қабылдау ерекшеліктері
- Биіктік-ырғақтан өзге құралдардың басымдығы: есту сезімінде музыка бейнесін қалыптастыруда тембр, динамика, орындаушылық бояулар сияқты факторлар жиі алдыңғы орынға шығады.
- Синкреттік, бөлінбеген бейнелік сипат: әуеннің әр қыры сана мен сезімде тұтас қабылданып, бір белгіге «жабысып» қалуы мүмкін (мысалы, музыканың бояуына немесе екпін-ырғақтық жағына).
- Үзінділік (бөлімділік): музыка жалпы түрде тұтас қабылданғанымен, жеке үзінділер бір-бірімен байланысқан бөлімдер ретінде ерекше есте қалады.
- Қысқа фразаларды қайталауға құштарлық: бұл музыкалық ойдың өзегін ұстап қалуға көмектеседі әрі бейтаныс шығармадан туатын қобалжуды азайтады.
Психологиялық-педагогикалық мәні
Осы ерекшеліктердің барлығы баланың музыка қабылдау қабілетінің қалыптасуында психологиялық және педагогикалық мәселелердің маңызды екенін көрсетеді. Демек, музыканы саналы тыңдауға үйрету — тек есту дағдысын емес, зейін мен ойлауды да жүйелі түрде дамытуға бағытталған жұмыс.