Банк шығындарын талдау.
Банк шығындарын талдау
Коммерциялық банктердің шығындары — банктің қызметін қамтамасыз етуге және операцияларды жүзеге асыруға жұмсалатын ақшалай қаражаттардың шығыстары. Шығындарды талдау кірістерді талдауға ұқсас тәсілмен жүргізіледі: алдымен баланс бойынша шығын топтары қарастырылады, кейін құрылымы мен динамикасы бағаланады.
Негізгі жіктеу
Барлық шығындар екі ірі топтан тұрады:
- Пайыздық шығындар — теңгеде және шетел валютасында есептелген және/немесе төленген пайыздар.
- Пайыздық емес шығындар — операциялық, әкімшілік-шаруашылық және өзге шығындар.
1) Операциялық шығындар
- Клиенттердің пошталық және телеграфтық шығындары
- Көрсетілген қызметтер және корреспонденттік қатынастар үшін комиссиялық төлемдер
- Валюталық операциялар бойынша шығындар
2) Банктің қызметін жүзеге асыру шығындары
- Басқару аппаратын қамтамасыз ету
- Шаруашылық шығындар (амортизация, жалдау төлемдері және т.б.)
- Жалақы және штатқа байланысты өзге шығындар, қызметтік төлемдер
3) Басқа да шығындар
- Айыппұлдар мен өсімпұлдар (пеня)
- Пайыздар және өткен жылдардың комиссиялық төлемдері
Құрылым мен динамиканы бағалау
Талдау барысында, ең алдымен, шығындардың жалпы сомасындағы әрбір топтың үлесі анықталып, өзгеру динамикасы қарастырылады. Көп жағдайда пайыздық шығындардың жалпы шығындардағы үлесі едәуір жоғары болады (шамамен 70% деңгейінде).
Пайыздық шығындардың өсуіне әсер ететін себептердің бір бөлігі объективті сипатқа ие. Дегенмен банк өзі басқара алатын факторлар да бар: дәл осы факторларды оңтайландыру банктің пайдасын арттыруға ықпал етеді.
Шығындарды қысқарту қағидаты
Нені қысқартуға болады?
- Айыппұл санкцияларының сомасын төмендету (процестерді, тәртіпті және тәуекел-бақылауды күшейту арқылы)
- Пайыздық емес шығындарды ұтымды жоспарлау және бақылау
Нені абайлап оңтайландыру керек?
Ең үлкен үлес алатын шығыс баптарын қысқарту кезінде банктің операциялық тұрақтылығына және қызмет сапасына зиян келтірмеу маңызды. Мысалы, банктің қызметін жүзеге асыруға қажетті базалық шығындарды негізсіз қысқарту мақсатқа сай емес.
Баланстық байланыс және топтар бойынша модель
Практикада шығындардың жиынтық сомасы банк балансының 702 шоты бойынша көрсеткіштермен сәйкес келеді. Ыңғайлы талдау моделі:
Барлық шығындар = Операциялық шығындар (P1) + Банк қызметін жүзеге асыру шығындары (P2) + Басқа шығындар (P3)
P1 — Операциялық шығыстар
Пошталық/телеграфтық шығындар, валюталық операциялар бойынша шығындар, төленген пайыздар мен комиссиялар.
P2 — Қызметті жүзеге асыру шығыстары
Жалақы және штатқа қатысты шығындар, таза шаруашылық шығындар, есеп айырысу және қызметтік төлемдер.
P3 — Басқа шығындар
Айыппұлдар, пайыздық төлемдер және өткен жылдардың комиссиялық төлемдері.
Үлестік көрсеткіштер (мысалдар)
Банктік шығындарды талдау кезінде әрбір топтың жалпы сомадағы рөлі мен орны үлестік көрсеткіштер арқылы нақтыланады:
Операциялық шығындардың үлесі
Операциялық шығындар / жалпы шығындар
Айыппұлдардың үлесі
70106 шоты / жалпы шығындар
Басқа банктерге төленген пайыздардың үлесі
Банктерге төленген пайыз сомасы / жалпы шығындар
Шығын баптарының динамикасы өткен кезеңмен немесе жоспарлы көрсеткіштермен салыстыру арқылы бағаланады. Егер «басқа шығындардың» үлесі өссе, бұл банктік операцияларды басқарудың әлсірегенін көрсетуі мүмкін.
Активтерге шаққандағы орташа шығындар
Талдауда ерекше орын алатын көрсеткіштер — активті операциялар бойынша 1 теңгеге шаққандағы орташа шығындарды сипаттайтын қатынастар. Олар активтерді қаншалықты тиімді пайдаланатынын көрсетеді және басқа банктердің көрсеткіштерімен салыстыруға мүмкіндік береді.
Кадрлық шығындардың жүктемесі
Персоналды қамтамасыз ету шығындары / активтер бойынша орташа қалдықтар
Шаруашылық шығындардың жүктемесі
Банктің шаруашылық шығындары / активтер бойынша орташа қалдықтар
Өзге шығындардың жүктемесі
Басқа шығындар / активтер бойынша орташа қалдықтар
«Жұмыс істейтін» активтердің құны
Төленген пайыздар / кіріс әкелетін активтер бойынша орташа қалдық
Бұл қатынас кіріс әкелетін активтердің пайыздық «бағасын» сипаттайды.
Тиімділік көрсеткіші: банктік өнімнің өзіндік құны
Банктің қызмет тиімділігін сипаттайтын маңызды өлшемдердің бірі — банктік өнімнің өзіндік құны. Оны есептеу банктің ішкі резервтерін және операциялық мүмкіндіктерін бағалау үшін қажет. Мысалы, активтік операциялардың өзіндік құнын бір клиентке қызмет көрсетуге кеткен шығындар арқылы есептеуге болады.
Қорытынды
Банктің шығындарын азайту жалпы шығындардың қысқаруына және табыстылықтың жақсаруына әкеледі. Негізгі бағыттар:
- Ресурстық базаның құрылымын оңтайландыру
- Пайыздық емес шығындарды төмендету (тиімді басқару және бақылау арқылы)