Инвестициялық жобаларды бағалау әдістері туралы қазақша реферат
Инвестициялық жобаларды бағалау тәсілдері
Инвестициялық жобаларды бағалаудың ең қарапайым тәсілдерінің бірі — өтемділік кезеңін (payback period) анықтау. Бұл көрсеткіш салынған капитал сомасын жыл сайынғы үнеммен (немесе түсіммен) салыстыру арқылы есептеледі: қаржы менеджері бастапқы салымды жылдық үнемделетін сомаға бөліп, қаражаттың қанша уақытта қайтатынын анықтайды.
Өтемділік әдісінің шектеуі
Өтемділік кезеңі инвестиция сапасын толық ашпайды. Әсіресе кәсіпорын капиталды тек негізгі құралдарға ғана емес, басқа бағыттарға да қатар инвестициялаған жағдайда бұл көрсеткіш жобаның нақты тиімділігін жеткілікті деңгейде сипаттай алмайды.
Дисконттау арқылы тиімділікті бағалау
Инвестиция тиімділігін анықтауда ең қолайлы әдістердің бірі — ақша ағымдарын дисконттау. Мұнда болашақ табыс (ақша ағымы) көлемі инвестиция сомасымен салыстырылып, уақыт құны міндетті түрде ескеріледі.
Әдісті қолдану үшін қажет деректер
- инвестицияның жалпы сомасы және оның кезеңдер бойынша бөлінуі;
- жылдық шығындардан үнем (немесе жылдық таза түсім);
- жабдықтың (жобаның) қызмет ету мерзімі;
- амортизациялық аударымдардың ықтимал көлемі;
- пайдаға салынатын салық мөлшерлемесі.
Дисконттау коэффициентін таңдау және тәуекел
Дисконтталған бағалау болашақ ақша ағымдарын бүгінгі күнге келтіру үшін дисконттау коэффициентін қолдануды талап етеді. Бұл коэффициентті таңдау — бағалаудың ең маңызды бөлігі, өйткені ол инвестордың талап етілетін табыстылығына және тәуекелді өтеу қажеттілігіне тәуелді.
Жоғары коэффициент
Болашақ ақша ағымдарын тезірек «қысқартады», яғни бүгінгі құн төмен болады. Бұл көбіне тәуекелі жоғары жобаларда қолданылады.
Төмен коэффициент
Болашақ ақша ағымдарының бүгінгі құнын жоғарырақ көрсетеді, бірақ тәуекел жеткілікті өтелмей қалуы мүмкін.
Тәуекел деңгейін бағалау және оған қарсы сақтық шараларын таңдау — қаржы менеджері үшін ең күрделі міндеттердің бірі. Дисконттау коэффициентін өзгерту — тәуекелмен күресудің тәсілдерінің бір ғана бөлігі; алайда ол тәуекелі жоғары жобаларға капитал салымынан жоғары табыс талап ету логикасын нақты көрсетеді.
Ақша ағымдарын болжаудың маңызы
Қаржы менеджерлерінің ең маңызды тапсырмаларының бірі — жобаны іске асыру үшін қажет және жобадан күтілетін болашақ ақша ағымдарын есептеу. Кәсіпорындар ақша қаражаттарын инвестициялаған кезде болашақта көбірек пайда алуды көздейді: ол қаражат қайта инвестициялануы мүмкін немесе акционерлерге дивиденд ретінде төленеді.
Талдауда ескерілетін факторлар
Әрбір инвестициялық ұсыныс бойынша күтілетін ақша ағымдары туралы ақпарат салық пен инфляция әсерін ескере отырып дайындалуы қажет. Дұрыс шешім қабылдаудың кілті — жаңа инвестициялық жобаларды есепке алып, жүйелі талдау жүргізу.
Капитал салымының тиімділігін талдаудың кең тараған әдістері
Инвестицияның орташа пайда мөлшері
Бұл әдіс орташа жылдық пайданың жобадағы инвестицияның орташа көлеміне қатынасына негізделеді. Негізгі артықшылығы — қарапайымдылығы және бастапқы ақпаратты салыстырмалы түрде оңай алу мүмкіндігі.
Өтемділік әдісі (Payback Period)
Өтемділік әдісі — жобаның бастапқы инвестициялық шығындарын қайтаруға қажетті жылдар санын көрсетеді. Дегенмен оның кемшілігі — уақыт құнын, өтем мерзімінен кейінгі ақша ағымдарын және тәуекелді толық қамтымауы мүмкін.
Ішкі пайда мөлшері (IRR) әдісі
Ішкі пайда мөлшері — бұл жобадан күтілетін ақша ағымдарының ағымдағы құнын бастапқы салымның ағымдағы құнымен теңестіретін дисконттау мөлшерлемесі. Бұл тәсіл уақыт бойынша ақша құнының өзгерісін ескеретіндіктен, инвестициядан алынатын жалпы табысты неғұрлым нақты бағалауға мүмкіндік береді және жобаға объективтірек баға беруге көмектеседі. Сонымен бірге әдіс әр кезеңдегі күтілетін ақша ағымының көлемін және оның уақыт бойынша бөлінуін есепке алады.
Қорытынды ой
Инвестициялық жобаны дұрыс бағалау үшін өтемділік көрсеткіштері мен дисконтталған әдістерді қатар қолдану, ал шешім қабылдауда ақша ағымдарының сапалы болжамына және тәуекелдің негізді бағасына сүйену қажет.