Мұнай және газ конденсатын өндіру, мың тонна
Өнімнің, жұмыстың және қызметтің өзіндік құнын калькуляциялау және шығындарды есепке алу: қарапайым (процесстік) әдіс
Өндірістегі шығындарды есепке алудың және өнімнің өзіндік құнын калькуляциялаудың қарапайым (процесстік) әдісі біртекті өнім шығаратын кәсіпорындарда кеңінен қолданылады. Мұндай кәсіпорындарға, мысалы, су электр станциялары, кен өндіру, көмір, мұнай және газ өндіру ұйымдары жатады.
Әдістің қолданылу шарттары
- Әдетте аяқталмаған өндіріс болмайды, немесе көлемі өте аз болады.
- Шалафабрикаттарды кәсіпорынның өзі өндіріп, сыртқа дербес өнім ретінде шығармайды.
- Есептік саясатта көрсетілсе, әдісті қолдануға рұқсат етіледі.
Негізгі қағидат
Бұл әдістің мәні — белгілі бір есепті кезеңде бүкіл өнімге жұмсалған шығындарды жинақтап есептеу. Өнім бірлігінің өзіндік құны жалпы өндірістік шығындарды дайын өнім көлеміне бөлу арқылы анықталады (тікелей немесе шартты-натуралды көрсеткіштер негізінде). Кейбір салаларда шығындар әрбір технологиялық процесс бойынша жеке есептелуі мүмкін, сондықтан әдіс «процесстік» деп те аталады.
Мысал: ҚазМұнайГаз өндірісінің кезеңдері
Мұнай-газ саласында өндіріс бірнеше дәйекті кезеңнен тұрады: мұнай мен газды барлау, ұңғымаларды бұрғылау, өндіру, тасымалдау және сақтау, қайта өңдеу, сондай-ақ мұнай, мұнай өнімдері мен газды өткізу. Осы көпкезеңді құрылым шығындарды процесстер бойынша жинақтап есептеуді негіздейді.
Қарапайым әдістің 4 нұсқасы
Тікелей және жанама шығындар белгіленген баптар бойынша бүкіл өнім шығаруға жұмсалған шығындар ретінде есепке алынады. Өнім бірлігінің өзіндік құны — барлық өндірістік шығындарды дайын өнім санына бөлу арқылы анықталады. Бұл нұсқаға су электр станциялары, құм және саз дайындау сияқты өндірістер тән: аяқталмаған өндіріс, шалафабрикаттар және құрамдас бөлшектер болмайды.
Бұл жағдайда дайын өнім мен аяқталмаған өндіріс арасында шығындарды бөлу керек. Мысалы, ағаш дайындау өнеркәсібінде 1 текше метр ағаштың өзіндік құнын калькуляциялау кезінде осы тәсіл қолданылады.
Бір мезгілде бірнеше өнім түрі өндірілетін кәсіпорындарда (жылу және электр энергиясы, мұнай және газ, балық аулау) шығындар жалпы өндіріс бойынша қарапайым әдіспен есепке алынады, ал өнімнің өзіндік құны үйлестірілген әдіспен калькуляцияланады.
- Энергетикалық шығындар, амортизация, жер асты ұңғыма жабдықтарын жөндеу, мұнайды айдау және сақтау — мұнайға.
- Газды жинау және тасымалдау шығындары — газға.
Кейбір кәсіпорындарда өнімнің өзіндік құнын бірден анықтамай-ақ, шығындар есебі бөлістік немесе процесстік тәсілмен жүргізіледі. Бұл нұсқа химия және құрылыс материалдары өнеркәсібінде кездеседі. Мұнда қарапайым және бөлістік әдістер өзара үйлестіріледі.
ҚазМұнайГаз: өндірістік және қаржылық көрсеткіштер (2010)
Төмендегі деректер компания қызметінің көлемін сипаттайды және көпкезеңді өндірісте шығындарды дұрыс жинақтап, өнімнің өзіндік құнын басқарудың маңызын көрсетеді.
Өндіру көлемдері (мұнай, конденсат, газ)
- Жоспар
- 21 103 мың т
- Нақты
- 21 971 мың т
- Орындау
- 104% (+868 мың т)
2009 жылмен салыстырғанда шоғырландырылған көлем 3 269 мың тоннаға (+17,5%) ұлғайды. Өсу негізінен Маңғыстаумұнайгаз өндірісін шоғырландыру және Теңізшевройл бойынша өндірудің артуы есебінен орын алды.
- Жоспар
- 4 551 млн м³
- Нақты
- 4,912 млрд м³
- Орындау
- 108% (+361 млн м³)
Газ өндірудің негізгі көлемін ҚазМұнайГаз Барлау Өндіру АҚ және Теңізшевройл ЖШС қамтамасыз етеді.
Республика ауқымындағы үлес
ҚазМұнайГаз ҰК АҚ-тың мұнай өндірудегі үлесі республика бойынша 28,0%. 2010 жылы Қазақстанда барлығы 79,6 млн тонна мұнай өндірілді.
Барлау жобалары бойынша қысқаша шолу
- Новобогатинск Ю-В (карниз үсті) құрылымында нақты тереңдігі 1300 м №1 барлау ұңғымасын бұрғылау аяқталды.
- I объект бойынша сынау аяқталды, II объект бойынша сынау жалғасуда. Көмірсутектер бұрқағы алынды.
- 200 қума км көлемінде 2D-МОГТ сейсмикалық деректерді өңдеу және қайта интерпретациялау жұмыстары жүргізілуде.
- Қойқара (1850 м) және Күлсары (1600 м) құрылымдарында 2С-З ұңғымалары бұрғыланды, геологиялық себептермен жойылды.
- 3D-МОГТ дала сейсмобарлау жұмыстары жалғасуда: жоспар 400 ш.км, орындалғаны 245,3 ш.км.
- Уаз кен орны бойынша С1 санатындағы қорларды есептеу жөніндегі есеп ҚР МҚК-де бекітілді: геологиялық қорлар — 2960 мың т, шығарылатын — 383 мың т.
- Қондыбай кен орны бойынша қорларды есептеу жөніндегі есеп жеткіліксіз зерттелуіне байланысты жедел есеп ретінде қабылданды; дәлелденген шығарылатын қорлар 282 мың тоннаға дейін өсті.
Компания С. Нұржанов, Шығыс Мақат, Батыс Прорва, Кеңбай (Шығыс Молдабек және Солтүстік Қотыртас), Жаңаталап кен орындары бойынша барлау жұмыстарын жүргізді.
№507 (3500 м) және №700 (2000 м) ұңғымалары бұрғыланды. Екі өнімді объект анықталды: №700 ұңғымасында I объект бойынша сынау нәтижесінде мұнай бұрқағы алынды. №508 (3500 м) ұңғымасын бұрғылау жалғасуда. 12 400 ш.км гравиметриялық жұмыстар аяқталып, өңдеу және интерпретациялау басталды.
Шығыс Мақатта №101 ұңғымасын (1500 м) бұрғылау аяқталып, ГИС деректері бойынша екі объект бөлінді. Батыс Прорвада №400 ұңғымасы 3500 м-ге дейін бұрғыланып, сынақ үшін екі объект анықталды.
128 ш.м көлемінде 3D-МОГТ дала сейсмобарлау жұмыстары аяқталды; алынған деректерді өңдеу және түсіндіру аяқталды.
3D-МОГТ дала сейсмобарлау жұмыстары жалғасты: 2010 жылға жоспарланған 300 ш.м көлемнің 205,4 ш.м орындалды.
Мұнай өңдеу көлемі (МӨЗ бойынша)
| Атауы | 2010 | 2009 | 2008 | 2007 | 2006 | 2005 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Атырау МӨЗ | 4300 | 4004 | 3925 | 3701 | 3746 | 3514 |
| Шымкент МӨЗ | 2292 | 2004 | 2154 | 10111 | — | — |
| Петромидия МӨЗ | 3367 | 3878 | 4237 | — | — | — |
| ПМХЗ АҚ | 4807 | 2185 | — | — | — | — |
| Барлығы | 14766 | 12071 | 10316 | 4712 | 3746 | 3514 |
Ескерту: шоғырландырылған көрсеткіш 49,72% үлесті және 2007 жылғы шілдеде сатып алынған сәттен бастап Шымкент МӨЗ өңдеу көлемін ескере отырып берілген.
Негізгі қаржылық көрсеткіштер
| Көрсеткіш | 2010 | 2009 | 2008 | Өсу қарқыны |
|---|---|---|---|---|
| Кірістер, барлығы | 2 252 197 | 1 955 526 | 2 022 475 | 15% |
| Өнімді сатудан және қызмет көрсетуден кіріс | 2 098 942 | 1 589 549 | 1 885 606 | 32% |
| Шығыстар, барлығы | 2 065 663 | 1 765 068 | 1 678 475 | 17% |
| Сатылған өнімнің және көрсетілген қызметтің өзіндік құны | 1 409 001 | 1 050 463 | 1 199 360 | 34% |
| Корпоративтік табыс салығы бойынша шығыстар (ҮПС ескере отырып) | 132 675 | 178 603 | 200 287 | 74% |
| Жиынтық пайда | 305 309 | 110 904 | 298 291 | 275% |
Негізгі өндірістік көрсеткіштер
| Көрсеткіш | 2010 | 2009 | 2008 | 2007 |
|---|---|---|---|---|
| Мұнай және газ конденсатын өндіру, мың тонна | 21971 | 18701 | 18051 | 16690 |
| Газ өндіру, млн м³ | 4912 | 4332 | 3786 | 3532 |
| Мұнайды магистралдық мұнай құбырлары бойынша тасымалдау, млн тонна | 65,83 | 64,18 | 60,65 | 50,8 |
| Мұнайды теңізбен тасымалдау, мың тонна | 7082 | 7363 | 3869 | 2280 |
| Газды магистральдық газ құбырлары бойынша тасымалдау, млрд м³ | 99,4 | 91,1 | 116,7 | 114,2 |
| Көмірсутегі шикізатын өңдеу, мың тонна | 15144 | 12758 | 10993 | 4712 |
| A, B, C1 мұнай қоры (жыл соңында), млн тонна | 791,3 | 781,4 | 706 | 611,3 |
| A, B, C1 табиғи газ қоры (жыл соңында), млрд м³ | 395,6 | 374,6 | 343,2 | 236,5 |
| Қызметкерлер саны (31 желтоқсанда), адам | 64660 | 57087 | 54768 | 52829 |