Көлеңкелі экономика
Кіріспе
Қазақстан
30–40%
Көлеңкелі экономиканың үлесі ЖІӨ-де.
Еуропа
12%
Өркениетті елдердегі деңгей.
ЕО (орташа)
~20%
Орташа даму деңгейіндегі елдер.
Бүгінде еліміздегі көлеңкелі экономиканың үлесі Жалпы ішкі өнімнің (ЖІӨ) 30–40%-ын құрайды. Салыстыру үшін, Еуропаның өркениетті елдерінде көлеңкелі экономиканың үлесі ЖІӨ-нің 12%-ына дейін жетеді. Ал Еуропалық Одаққа кіретін орташа даму деңгейіндегі елдерде бұл көрсеткіш шамамен 20%. Дамушы елдерде көлеңкелі экономиканың үлесі, әдетте, 30–40% аралығында болады.
Ресми статистика мен бағалаулардағы айырмашылық
ҚР Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметіне сәйкес, еліміздегі бақылау аясына ілікпеген экономиканың ауқымы ЖІӨ-нің 22%-ына тең.
Қ. Келімбетовтің пікірінше, мұндай айырмашылық елімізде көлеңкелі экономиканың барлық көріністері толық есепке алына бермейтіндігімен байланысты.
Қазіргі таңда Қазақстанда көлеңкелі экономиканы жүйелі түрде есепке алатын толыққанды әдістеме жеткіліксіз. Көлеңкелі бизнес тек жасырын цехтармен шектелмейді: кейбір қызмет түрлері мүлде тіркелмей, бақылаудан тыс қалып жатады.
Мемлекеттің ұстанымы: ынталандыру басым
- Үкімет кәсіпорындардың ерікті тіркеуден өтуіне ынталандыратын жағдай жасауға ұмтылады.
- Бұл кезеңде жазалау шараларын алға шығару ертерек деп бағаланады.
Заңнамалық өзгерістердің негізгі бағыттары
Капитал мен мүлікті жария ету
Өзгерістер капиталды, өндіріс құралдарын және жылжымайтын мүлікті барынша ашық ету мақсатын көздейді.
Салық ауыртпалығын жеңілдету
Салық кодексіне мүлік салығын төмендету бойынша түзетулер енгізу ұсынылады. Бұл ШОБ-қа тіркелуден қорықпай, заңды жұмыс істеуге мүмкіндік беруі тиіс.
Жалақы қорының ашықтығы
Жалақыны «конвертпен» емес, ресми және ашық түрде төлеуді тиімді ететін ұсыныстар енгізіледі. Мақсат — жұмыс беруші үшін заңды төлем жасау ыңғайлы әрі тартымды болатындай орта қалыптастыру.
Осы кіріспеде келтірілген деректер мен ұстанымдар курстық жұмыстың келесі бөлімдерінде көлеңкелі экономиканың табиғатын, оның Қазақстандағы көріністерін және мемлекеттік реттеу тетіктерін талдауға негіз болады.