Қазақша рефераттар

Экономикалық стратегия

1997 жылғы қазанда Президент Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан–2030» атты жолдауы жарияланды. Құжатта елдің болашағына болжам жасалып, сол кезеңдегі ахуалға талдау беріліп, ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттары мен республиканың даму ерекшеліктері айқындалды.

Қаралған негізгі мәселелер

  • Экономикалық дағдарыстан шығу жолдары.
  • Реформаларды аяқтау.
  • Алдыңғы қатарлы мемлекеттер қатарына қосылу.
  • «Қазақстан барысы» бейнесін қалыптастыру.

Бағдарламада еліміздің саяси және әлеуметтік-экономикалық дамуының жақын кезеңдегі басым міндеттері де, ұзақ мерзімді стратегиялық бағдары да көрсетілді.

Ұзақ мерзімді 7 басымдық

1) Ұлттық қауіпсіздік

Ұлттық қауіпсіздіктің маңызды тіректерінің бірі ретінде демографиялық және көші-қон саясаты атап өтілді. Бұл мәселеге немқұрайлы қарау ауыр салдарға әкелуі мүмкін екені ескертілді.

2) Ішкі саяси тұрақтылық және қоғамның топтасуы

Қоғамдық келісім, өзара сенім және азаматтық бірегейлікті күшейту тұрақты дамудың шарты ретінде қарастырылды.

3) Нарықтық экономикаға сүйенген өсім

Экономикалық өсім нарықтық қатынастарға, мемлекеттің белсенді, бірақ шектеулі араласуына және шетел инвестицияларын тартуға негізделді.

4) Денсаулық, білім және әл-ауқат

Адам капиталы ел қуатының өзегі ретінде белгіленді: денсаулық сақтау, білім сапасы және тұрмыс деңгейін көтеру басты бағыт болды.

5) Энергетикалық ресурстарды тиімді пайдалану

Табиғи ресурстардан түсетін кірістерді үнеммен пайдалану және инфрақұрылымды дамытуға бағыттау қажеттігі көрсетілді.

6) Инфрақұрылым, көлік және байланыс

Көлік-коммуникациялық жүйенің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және транзит әлеуетін күшейту міндеті қойылды.

7) Демократиялық әрі кәсіби мемлекет

Тиімді басқару, заң үстемдігі, кәсіби мемлекеттік аппарат және азаматтардың құқықтарын қорғау ел дамуының іргетасы ретінде айқындалды.

Қоғамдық тұрақтылық: міндеттер мен акценттер

Ішкі саяси тұрақтылық пен қоғамның топтасуына арналған міндеттер

  • Теңдікке негізделген біртұтас азаматтықты дамыту.
  • Этникалық түсініспеушіліктің алдын алу, құқық теңдігін қамтамасыз ету.
  • Әлеуметтік жіктелуді азайту, ауыл мәселесіне айрықша көңіл бөлу.
  • Әлеуметтік проблемаларды жүйелі түрде шешіп отыру.
  • Тұрақтылықты қамтамасыз ететін экономикалық әлеуеті күшті ел қалыптастыру.
  • Коммуникация мен қоғамдық байланыстардың барлық нысандарын дамыту.
  • Әртүрлі конфессиялар арасындағы өзара құрмет, төзімділік және сенімді нығайту.

Ауыл мен қала: тереңдеп бара жатқан айырма

Мемлекет ең алдымен орта таптың мүддесін білдіруге тиіс екені айтылды. Сонымен қатар қала мен ауыл арасындағы жіктелу тереңдеп бара жатқаны атап өтіліп, ауыл алдағы онжылдықта нарықтық өзгерістерге қосымша серпін беретін және инфрақұрылымды дамыту тұрғысынан басым сала болуы тиіс деп көрсетілді.

Қазіргі кезеңде қазақ дәстүрлері мен тілінің қайта өрлеуі табиғи құбылыс ретінде қабылдана бастады. Қазақстан өзінің тарихы мен болашағы бар еуразиялық ел ретінде әртүрлі өркениеттердің жетістіктерін сіңіретін өзіндік даму моделін құратыны тұжырымдалды.

Экономикалық стратегия

Салауатты экономикалық өрлеу стратегиясы нарықтық экономикаға, мемлекеттің белсенді рөліне және шетел инвестицияларын тартуға негізделді. Мемлекет белсенді рөл атқарғанымен, экономикаға әкімшілік араласу шектеулі болуы тиіс деп көрсетілді.

Негізгі қадамдар

  • Үкіметтің сауда мен өндіріске әкімшілік араласуын қысқарту.
  • Жекешелендіру үдерісін аяқтау.
  • Орталық және жергілікті басқаруды ұтымды ұйымдастыру.
  • Сот билігі мен құқық қорғау жүйесін реформалауды жандандыру.
  • Заң үстемдігін орнықтыру және заңды сақтайтын азаматтарды қылмыстан қорғау.
  • Заңсыз жолмен баюға қарсы билік пен құқықтың әлеуетін қолдану.

Индустриялық-технологиялық бағдар және әртараптандыру

Мұнай-газ өндіру және жалпы өндіруші өнеркәсіп көлемі қолайлы жағдай туғанда арта түсетіні айтылып, тұрақты өсім үшін өндірісті диверсификациялау қажеттігі көрсетілді.

Алдағы міндеттер

  • Қазақстанды инвестиция үшін тартымды ел ретінде таныту.
  • Инвестицияларды жүйелі әрі пәрменді тарту.

2010 жылға дейін басым салалар

  • Ауыл шаруашылығы.
  • Орман және ағаш өнеркәсібі.
  • Жеңіл және тамақ өнеркәсібі.
  • Тұрғын үй құрылысы.
  • Туризм.
  • Инфрақұрылым.

Әлеуметтік стратегия

Денсаулық, білім және әл-ауқатты көтеру бағыттары

  • Аурудың алдын алу және салауатты өмір салтын ынталандыру.
  • Әйел мен бала денсаулығын жақсарту және қорғау.
  • Тамақтану сапасын, қоршаған орта мен экология тазалығын жақсарту.

Көркейген әрі саяси тұрақты Қазақстанға қажетті үш белгі ретінде ұлттық бірлік, әлеуметтік әділет және азаматтардың әл-ауқатының артуы көрсетілді.

Ұлттық қауіпсіздіктің тіректерінің бірі ретінде көші-қон саясаты да атап өтілді (халықтың бір елден басқа елге қоныс аударуы).

Табиғи ресурстар және энергетика

Ресурстарды пайдалану стратегиясы

  • Халықаралық шарттарда ұлттық мүддені, экологияны, жұмыспен қамту мен кадр даярлауды және әлеуметтік міндеттерді ескеру.
  • Мұнай мен газ экспорты үшін құбыр жүйесін құру.
  • Ірі мемлекеттердің мүддесін Қазақстанның әлемдік отын өндіруші ретіндегі рөліне бағыттау.
  • Ішкі энергетикалық инфрақұрылымды құру және дамыту, шетел инвестицияларын тарту.
  • Ресурстардан түсетін кірістерді үнемді әрі мақсатты пайдалану.

Инфрақұрылым, көлік және байланыс

Бұл бағыттағы міндет — отандық көлік-коммуникация кешенінің бәсекеге қабілеттілігін арттыру және Қазақстан аумағы арқылы өтетін сауда ағындарын ұлғайту. Қазақстандағы жүк тасымалының негізгі тірегі — темір жол.

Темір жол: стратегиялық міндеттер

  • Трансазия магистралі бағыты бойынша негізгі темір жол желілерін жаңарту.
  • Достық станциясын дамыту, Достық–Ақтоғай учаскесін нығайтуды аяқтау.
  • Көліктік-коммуникациялық монополияларды қайта құрылымдау.

Автомобиль жолдары

Жеке меншік магистральдарды салу, қолданыстағыларын жекешелендіру және концессияға беру жөніндегі жұмыстарды бастау көзделді.

Әуе көлігі

  • Авиацияда тәртіп орнатып, ұшақ паркін лизинг және сатып алу арқылы толықтыру.
  • Әуежайларды жаңғыртып, қызмет көрсету деңгейін халықаралық стандартқа жеткізу.

Су көлігі

«Ақтау» айлағын жаңғырту және флотты кемелермен толықтыру үшін шетел инвестицияларын тарту ұсынылды.

Байланыс және телекоммуникациялар

  • Шалғай, әлсіз дамыған аудандарға байланыс қызметінің ең төмен деңгейін қамтамасыз ету.
  • Дамыған елдердің инфрақұрылымдарымен бәсекелесе алатын дербес әрі тиімді телеком жүйе құру.

Географиялық мүмкіндік және негізгі тораптар

Қазақстанның әлемнің негізгі экономикалық аудандарының арасында орналасуы географиялық тұрғыдан тиімді екені атап өтілді. Ертедегі Ұлы Жібек жолы өткен кеңістікте темір жол желілері дамыды: 1991 жылы Дружба–Алашанкоу темір жолы салынды, сондай-ақ 1991 жылғы мамырда Теджен–Серахс–Мешхед темір жол торабы (290 км) іске қосылды.

Басқару саласындағы стратегия

Қазақстан қоғамын басқарудағы негізгі міндеттер

  • Мемлекеттік қызмет пен басқарудың тиімді, заманауи жүйесін құру.
  • Басым мақсаттарды іске асыра алатын үкімет қалыптастыру.
  • Ұлттық мүдденің сақшысы бола алатын мемлекет құру.

Үкіметті қалыптастырудың 7 стратегиялық қағидасы

  1. 1.Ықшам әрі кәсіби үкімет.
  2. 2.Стратегиялар негізіндегі іс-қимыл бағдарламаларымен жұмыс істеу.
  3. 3.Ведомствоаралық үйлестіру.
  4. 4.Министрлердің өкілеттігі мен жауапкершілігін, есептілігін және стратегиялық бақылауды күшейту.
  5. 5.Орталыққа тәуелділікті азайту.
  6. 6.Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес.
  7. 7.Кадрларды талдау, даярлау және өсіру жүйесін жетілдіру.

Қоғам дамуы: артықшылықтар мен қиындықтар

8 артықшылық

  • Тәуелсіз, егемен мемлекеттің негізі қаланды.
  • Ескі саяси және экономикалық жүйеден түбегейлі бөлінді.
  • Қоғамдық өзгерістер ықпалымен адамдар да жаңарды.
  • Табиғи ресурстарға бай ел.
  • Негізгі фактор — адамдардың ерік-жігері, қуаты, табандылығы және білім-білігі.
  • Ауыл шаруашылығы жерлерінің молдығы.
  • Саяси тұрақтылық пен қоғам бірлігі.
  • Қазақстандықтардың байсалдылығы, төзімділігі, кеңпейілділігі.

Келеңсіз сипаттар

  • Кеңестік ұстанымдар ықпалымен қалыптасқан сана мен дағдыларды сабырмен жаңғырту қажеттігі.
  • Өндіріс көлемінің төмендеуіне байланысты әлеуметтік ахуалдың нашарлауы.
  • Табыстың және өмір сүру деңгейінің төмендеуі.
  • Ұлттық жинақ пен капитал қорлануы қарқынының баяулауы.
  • Кедейлік пен жұмыссыздық.
  • Демографиялық әлеуеттің әлсіреуі.
  • Мемлекеттік басқарудың жеткіліксіз даярлығы және ұйымшылдықтың әлсіздігі.
  • Заңнаманың толық қалыптаспауы және тұрақсыздығы.

Басты мұрат

Қазақстанның басты мұраты — ұлттық біртұтастық пен әлеуметтік әділеттікке сүйенген, халқының экономикалық әл-ауқаты артқан тәуелсіз, гүлденген және саяси тұрақты Қазақстанды қалыптастыру.

2030 көкжиегі: азамат бейнесі және ел рөлі

Жолдаудағы өзекті бағдар — халықтың тұрмысын жақсарту және ел қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Ұзақ мерзімді перспективада қазақстандықтардың жаңа бейнесі сипатталды.

33 жыл өткеннен кейінгі азаматтар бейнесі

  • Жауапты, жігерлі, білім өрісі кең, денсаулығы мықты азаматтар.
  • Бейбіт, қарқынды дамып келе жатқан, әлемге әйгілі әрі сыйлы елдің патриоттары.
  • Жоғары жалақы алатын, жақсы оқытылған, қоғамдық мүддені жеке мүддеден жоғары қоятын азаматтар.
  • Мемлекет өз құқықтары мен мүдделерін қорғайтынына сенімді, салауатты өмір салтын ұстанатын азаматтар.

2030 жылы Қазақстан жедел дамып келе жатқан үш аймақ — Қытай, Ресей және мұсылман әлемі — арасындағы экономика мен мәдениетті байланыстыратын маңызды буын рөлін атқаратыны айтылды.

Сондай-ақ Қазақстан күрделі кезеңдерден ойдағыдай өтіп, дамудың келесі сатысына нық қадам басқан ел ретінде сипатталды.

Тақырып бойынша сұрақтар

  1. 1.Төтенше жағдай жөніндегі мемлекеттік комитетінің (ТЖМК) әрекетіне әлем жұртшылығының көзқарасы қандай болды?
  2. 2.Беловеж келісімі қашан жасалды?
  3. 3.Қазақстанның сыртқы саясатындағы басты үш мәселені атаңдар.
  4. 4.Халықаралық байланыстар нәтижелерінің маңызы неде?
  5. 5.Президент Н.Ә. Назарбаев «Қазақстан–2030» жолдауында қандай негізгі мәселелерге тоқталды?
  6. 6.Қазақстан қоғамын басқарудағы негізгі міндеттерді атаңдар.