Өндірісті кеңейтуге бағытталған инвестициялар
Инвестициялар ұғымы және мәні
Инвестициялар — кәсіпкерлік қызмет объектілеріне және нәтижесінде пайда қалыптасатын немесе әлеуметтік тиімділікке қол жеткізілетін қызметтің өзге де түрлеріне бағытталған мүліктік және интеллектуалдық құндылықтардың барлық түрлері. Бұл — капиталды ел ішінде де, шетелде де экономиканың ұзақ мерзімді дамуына жұмсау.
Инвестициялардың негізгі жіктелуі
1) Нақты инвестициялар
Нақты инвестициялар — капиталды өнеркәсіпке, ауыл шаруашылығына, құрылысқа және басқа да салаларға жұмсау. Бұл жағдайда инвестор өндірістік капиталдың көлемін, яғни негізгі қорлар мен айналым қорларын ұлғайтады.
2) Қаржы инвестициялары
Қаржы инвестициялары — мемлекеттен және өзге кәсіпорындардан, инвестициялық қорлардан бағалы қағаздар мен акцияларды сатып алуға бағытталған салымдар. Мұнда инвестор бағалы қағаздардан дивиденд алу арқылы қаржы капиталын өсіреді.
Коммерциялық тәжірибедегі инвестициялар түрлері
Әрбір фирманың қызметіндегі маңызды бағыттардың бірі — инвестициялық операциялар, яғни жобаларды іске асыруға бағытталған ақша қаражатымен байланысты әрекеттер. Коммерциялық тәжірибеде инвестициялар әдетте үш түрге бөлінеді:
Табиғи (нақты) активтер
Өндірістік ғимараттар мен құрылыстар, қызмет ету мерзімі бір жылдан асатын машиналар мен жабдықтар, сондай-ақ өндірістік процесте қолданылатын өзге де мүліктер.
Ақша активтері
Басқа тұлғалардан ақша қаражатын алуға құқық беретін құралдар: банктегі депозиттер, облигациялар, акциялар, несиелер, қарыздар, кепілдіктер және т.б.
Материалдық емес активтер
Қызметкерлерді қайта оқыту және біліктілігін арттыру, сауда белгілерін жасау, өнертабыстарға патенттер мен лицензиялар алу, өнеркәсіптік үлгілерге куәлік алу, өнімді сертификаттау, сондай-ақ жерді пайдалану құқығын рәсімдеу арқылы алынатын құндылықтар.
Нақты активтерге салынатын инвестициялардың мақсаттары
Нақты активтерге байланысты инвестициялар мақсаттарына қарай бірнеше топқа бөлінеді:
Тиімділікті арттыруға бағытталған инвестициялар
Негізгі мақсат — жабдықтарды жаңарту, персоналды оқыту және өндірістік қуаттарды тиімділігі жоғары аймақтарға көшіру арқылы шығындарды азайту.
Өндірісті кеңейтуге бағытталған инвестициялар
Негізгі мақсат — өндіріс орындарының нарыққа тауар шығару қабілетін кеңейту, көлемді өсіру және өткізу мүмкіндіктерін арттыру.
Жаңа өндіріс орындарын ашуға бағытталған инвестициялар
Жаңа өнімдер мен тауарлар шығаратын жаңа кәсіпорындар салуға, өндірістік инфрақұрылымды құруға бағытталады.
Мемлекеттік талаптарды орындауға бағытталған инвестициялар
Кәсіпорындар экологиялық стандарттар, өнім қауіпсіздігі және басқа да нормативтік талаптарды орындауға мәжбүр болған жағдайда жүзеге асырылады.
Ескерту
Бұл сыныптама инвестициялардың тәуекел деңгейімен де байланысты. Тәуекел деңгейі инвестиция түріне, нарық жағдайына және жобаның орындалу ерекшеліктеріне тәуелді.
Инвестициялық іс-әрекет: мәні, субъектілері және құқықтық негіз
Кәсіпорындардың өндірістік-шаруашылық қызметінің маңызды бөлігі — өзінің өндірістік-экономикалық әлеуетін сақтау және оны әрі қарай дамыту. Осы саладағы қызмет инвестициялық іс-әрекет деп аталады.
Қазақстан Республикасының нақты инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы заңына сәйкес, инвестициялық іс-әрекет — инвестицияларды жүзеге асыруға байланысты кәсіпкерлік қызмет.
Инвестициялық процестің субъектілері
- Инвесторлар — инвестициялық іс-әрекетті жүргізетін жеке және заңды тұлғалар.
- Тапсырыс берушілер — инвесторлар және жобаны іске асыратын өзге жеке және заңды тұлғалар.
- Жұмысты орындаушылар және объектіні пайдаланушылар.
- Қаржы ұйымдары — банктер, сақтандыру ұйымдары, инвестициялық қорлар және басқа қатысушылар.
- Жеткізушілер және инвестициялық процестің өзге де қатысушылары.
Құқықтық реттеу
Қазақстан Республикасында кәсіпорындардың инвестициялық іс-әрекеті келесі заңдар және нормативтік актілер арқылы реттеледі:
- Нақты инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы заңнама
- Салықтар және бюджетке міндетті төлемдер туралы нормалар
- Шетел инвестициялары туралы заңнамалық актілер
- Банкроттық туралы, бағалы қағаздар нарығы туралы, инвестициялық қорлар туралы заңдар
- Басқа да нормативтік-құқықтық актілер
Инвестициялық жоба және оны іске асыру кезеңдері
Жоспарланған және іске асырылған инвестициялар әдетте инвестициялық жоба нысанын қабылдайды. Инвестициялық жоба — капиталды ұлғайту мақсатымен экономиканың әртүрлі салалары мен сфераларына құюға бағытталған жоспарланған және орындалатын шаралар жиынтығы.
Құру және іске асырудың негізгі кезеңдері
- 1 Инвестициялық тұжырымдаманы қалыптастыру.
- 2 Инвестициялық мүмкіндіктерді зерттеу.
- 3 Жобаны техникалық-экономикалық негіздеу.
- 4 Жер учаскесін сатып алу немесе жалға алу.
- 5 Келісім (шарт) құжаттарын дайындау.
- 6 Құрылыс-монтаж жұмыстарын жүргізу және объектіні іске қосу.
- 7 Объектіні пайдалану және экономикалық көрсеткіштерге мониторинг жүргізу.