Советское фото
Фотография ұғымы және алғашқы бақылаулар
«Фото» (грек. phōs) — жарық, ал «графо» — сызу, жазу деген мағынаны білдіреді. Ерте заманда адамдар күн сәулесінің қараңғы бөлмеде белгілі бір дененің көлеңкесін қаз-қалпында түсіретінін байқаған. Бұл құбылысты біздің дәуірімізге дейінгі IV ғасырда өмір сүрген ұлы ойшыл Аристотель алғашқылардың бірі болып сипаттаған.
Негізгі түйін
Фотографияның түпкі идеясы — жарықтың бейне қалыптастыруы. Кейін бұл идея оптика мен химиядағы жаңалықтар арқылы нақты технологияға айналды.
Обскура-камера: фототехниканың алғашқы ізі
Фотография тарихындағы алғашқы «жұрнақты» обскура-камерамен байланыстырамыз. Обскура-камераның кескін-келбетін Леонардо да Винчи өз жазбаларында сипаттап, сызбасын қалдырған. Тарихтан белгілі: XIII ғасырда көзілдірік пайда болды, ал кейінірек Галилео Галилей линзалары бар құбырды — дүрбіні ойлап тапты. Бұл тәжірибе мен оптикалық шешімдер фотоаппарат объективінің қалыптасуына тікелей жол ашты.
Оптика
Линза, көзілдірік және дүрбі — кейінгі объективтерге қажет негіз болды.
Құрылым
Уақыт өте обскура-камера жәшік пішініне келтіріліп, қолдануға ыңғайланды.
Әдіс
Айна арқылы қағазға түскен бейнені қаламмен көшіріп салу — алғашқы «фотографиялық» практикаға ұқсас қадам еді.
XVIII ғасырдың орта шенінде осы құрылғының көмегімен Петербург, Петергоф, Кронштадт қалаларының көріністері бейнеленген. Дегенмен бұл тәсіл суретшіден көп еңбекті, көп уақытты талап етті; ал суретке түсуші адамнан — орасан шыдамдылық қажет болды.
Химиялық әдіс және XIX ғасырдағы серпіліс
Фотографияны дамыту жолында, әсіресе химиялық әдістің пайда болып, бейне бекітудің мүмкін болуы бағытында әлем зерттеушілері көп еңбек сіңірді. Нәтижесінде XIX ғасырда ғылым айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді.
Алғашқы зерттеушілер
- А.П. Бестужев (1693–1766) — сәуле сезгіш қабат идеясын химиялық тәсілмен тапқан әуесқой химик, жас ғалым.
- И.Г. Шульце (1687–1744) — жарыққа сезімтал материалдармен тәжірибе жасаған неміс хирургі әрі анатом.
- Ж. Н. Ньепс (1765–1833), Л. Ж. М. Дагер (1787–1851), У. Ф. Г. Тальбот (1800–1877) — фотография тарихында аты айрықша аталатын тұлғалар.
Алғашқы фотосуреттер: Ньепс, Тальбот және Дагер
Ньепс және «гелиография»
Әлемдегі ең алғашқы «күн сәулелі суретті» Жозеф Нисефор Ньепс түсірген. 1826 жылы ол обскура-камера арқылы темір пластинкаға өз шеберханасының көрінісін түсіріп, бұл әдісті «гелиография» деп атады. Тәжірибеге шамамен сегіз сағат жұмсалды, сапасы төмен болғанымен, дәл осы жұмыс фотографияның бастауы саналады.
Тальбот және «калотипия»
1835 жылы Вилям Фокс Генри Тальбот фотосурет түсіру тәжірибесін жасап, жетістігін «калотипия» — «сұлулық таңбасы» деп атады. Бұл бағыт кейінгі фотобаспа мен көшірме жасау үрдістеріне ықпал етті.
Дагер және дагеротипия
Луи Жак Монде Дагер фотографияға айрықша еңбек сіңірді. Ол Ньепспен бірлесе жұмыс істеуге келіскенімен, Ньепс 1833 жылы қайтыс болды. Дагер басталған істі аяқтап, 1837 жылы күміс пластинкаға бейне қабылдайтын химиялық қабатты ойлап тапты. Нәтижесінде анық әрі айқын, сапалы фотосурет алу мүмкін болып, бұл әдіс «дагеротипия» деп аталды.
Тарихи сабақ
Бүгінгі фотографиялық жетістіктер көптеген ғалымдардың еңбегіне сүйенеді. Алайда олардың бәрі бірдей Ньепс, Дагер, Тальбот сияқты кең танымал бола алған жоқ.
Кеңестік фотоөндіріс: құрылу, саясат және инфрақұрылым
Кеңестік фотоөндірістің пайда болуы мен дамуына ықпал еткен басты факторлардың бірі — коммунистік өмір салты мен тәрбиені насихаттау қажеттілігі болды. Ресейде фотоөндірісті құру оңай болмағанымен, кейбір фотографиялық ізденістер батыс елдерінің деңгейінен қалыспай, тіпті кей тұста озық идеялар ұсынды. Өкінішке қарай, көптеген конструкторлық шешімдер өз әлеуетін толық жүзеге асыра алмады. Мысалы, 1936 жылы шыққан 35 мм, айналы, бір объективті отандық «Спорт» фотоаппараты әлемде алғашқылардың бірі еді; сол жылы шыққан германдық Kine-Exakta үлгісімен көшбасшылыққа таласты.
Маңызды даталар мен бастамалар
- 1919, 27 тамыз
- В.И. Ленин фото және киноөндірісін дамыту туралы декретке қол қойды — бұл фото-кинотехника тарихындағы кеңестік кезеңнің басталуын айқындады.
- 1919–1921
- Алғашқы кеңестік фотожурналдар жарық көрді; 1921 жылдың қарашасында Фотография қоғамы құрылды.
- 1919, 25 ақпан
- «Известия ВЦИК» Наркомпростың кәсіби фотографтарға берілетін жеңілдіктері туралы өкімін жариялады: павильондар мен лабораториялар суретшілер студияларымен теңестірілді, фотостудия иелері міндетті салықтан босатылды.
- 1919
- Мәскеуде жеке және қоғамдық тапсырыстар қабылдайтын ВЦИК фотографиясы ашылды (алдымен М.С. Наппельбаум, кейін П.А. Оцуп басқарды).
Білім, көрме және қауымдастық мәдениеті
1920 жылы Әскери Кеңестің саяси басқармасындағы шығармашылық бөлім қызыл әскерлер арасында фотографиялық білімді насихаттайтын көрмелер ұйымдастырды. Саяси басқарма мен «Политработник» журналы фотографияға үйретудің маңызын көтерген мақалалар жариялады.
РСФСР-дің ішкі өміріне қатысты фотокино түсірілімдерінің тәртібін реттейтін алғашқы регламент 1922 жылы бекітілді. ХХ ғасырдың 20-жылдары фотоәуесқойлар бірлестіктері құрыла бастады; бұл үрдіске фотоаппарат пен фотоматериалдардың жетіспеуі де әсер етті.
1924 жылдың қыркүйегінде Ленинградтың Фотография қоғамы ұйымдастырған алғашқы фотокөрме ашылды. 20-жылдардың ортасында М.С. Наппельбаум фотоүйірме жетекшілеріне арналған курстар өткізді, содан бастап фотоүйірмелер мен кәсіби фотограф бірлестіктері көбейді (мысалы, мәскеулік фоторепортерлар бірлестігі).
Өндірістік база: оптика, шыны және пленка
1924 жылдың ақпан айында оптика-механикалық өндіріс орны ашылды. Кейінірек өндіріс құрамына мемлекеттік оптикалық зауыт, Метприбор зауыты және «Русская Урания» шеберханасы кірді.
Фотопластинка мен фотоқағаз фабрикалары іске қосылды, ал 1930–1931 жылдары алғашқы кеңестік кинопленка өндірілді.
1926 жылы ленинградтық ғалымдар Д.С. Рождественский, В.А. Фока, В.Е. Тищенко, И.К. Качалова, Н.В. Гребещикова және Мәскеудегі оптикалық ғылыми-зерттеу институты ғалымдары бірігіп, оптикалық шыны қайнату технологиясын әзірледі. Бұл 1927 жылы сырттан тауар сатып алуды қысқартуға мүмкіндік берді.
1927 жылы бірқатар маңызды жаңалық болды: ВСНХ РСФСР бұйрығымен оптика-механикалық трест кеңестік фотоаппарат шығаруға дайындалды; маусым айында Карпов атындағы Физика-химиялық институтта фотохимиялық және фотографиялық лаборатория ашылды.
1929 жылдың 29 желтоқсанында оптикалық шыны шығаратын Изюмск және Ленинград зауыттары, Павшинский механика зауыты іске қосылды. Осы жылы ғылыми-зерттеу кино-фотоинститут ашылып, өндіріс үшін кино және фотографияға арналған жаңартылған пленкаларды шығару негізгі міндеттердің біріне айналды.
Қазіргі кезең: цифрлық камералар және журналистика
Қазіргі таңда фотоаппараттар қарқынды дамып келеді: техникалық мүмкіндіктері едәуір жетілді. ХХI ғасыр — компьютер ғасыры екені белгілі. Соңғы жылдары цифрлық фотокамералар мен цифрлық бейнекамералар қоғам өмірінде кең таралды. Бұл құрылғылар журналистикада ерекше сұранысқа ие, өйткені олар БАҚ жұмысы үшін қолайлы, жеңіл және жедел.
Пайдаланылған әдебиеттер мен дереккөздер
Әдебиеттер
- Панфилов Н.Д., Фомина А.А. Краткий справочник фотолюбителя. Алма-Ата, 1988. — 368 б.
Мақалалар (интернет/басылым)
- Бояров П. «Новые черты современной фотоаппаратуры». Советское фото, №4, сәуір, 1984.
- Фомин А. «В снимках — наша история». Советское фото, №4, сәуір, 1984.
- Измайлов Б. «Летопись сцены». Советское фото, №4, сәуір, 1984.
- Ергаева Г. «Теория и практика советской фотожурналистики». Советское фото, №7, маусым, 1984.