Экономикалық қылмыс заңдары
Кіріспе
Қазақстан Республикасында қылмыстың өсуі жағдайында қоғамға және азаматтарға аса ірі материалдық нұқсан келтіретін экономикалық қылмыстардың қауіптілігі ерекше.
Экономикалық қылмыстардың кең мағынадағы көріністері
- Контрабанда
- Жалған ақша немесе бағалы қағаздарды дайындау және өткізу
- Валюта операциялары ережелерін бұзу
- Мемлекеттік және қоғамдық мүлікті ұрлау
- Парақорлық және өзге де құқыққа қайшы әрекеттер
Алайда нарықтық экономика жағдайында тікелей экономика аясында жасалатын құқықбұзушылықтардың қоғамдық қаупі айрықша. Бұған сауда ережелерін бұзу, сапасыз өнімді сату, жалған кәсіпкерлік, монополияға қарсы заңнаманы бұзу сияқты қылмыстар жатады.
Объектісі
Нарықтық экономика жағдайында Қазақстан Республикасының саудасы арқылы қалыптасатын, қоғам мен азаматтардың мүдделерін қамтамасыз ететін қоғамдық қатынастар.
Объективтік жағы
Қасақана жасалатын, заңға қайшы белсенді әрекеттер арқылы сипатталады.
Субъектісі
16 жасқа толған, мемлекеттік кәсіпорындарда, мекемелерде және ұйымдарда экономикалық-шаруашылық міндеттерді атқаратын, сондай-ақ жеке кәсіпорындарда қызмет ететін азаматтар.
Субъективтік жағы
Әдетте қасақаналықпен жасалады; негізгі себеп — материалдық мүдделілік. Қоғам мен азаматтардың мүдделеріне зиян келтіру есебінен пайда табуға ұмтылу басым болады.
Неліктен бұл тақырып маңызды?
Экономикалық заңдар саласындағы қылмыстар қазіргі кезеңде жиі кездеседі және қылмыс құрылымында елеулі орын алады. Олар басқа қылмыс түрлерімен салыстырғанда (әсіресе адам мен азаматқа қарсы қылмыстардан кейін) келтіретін зардабының ауқымымен және түрлерінің көптігімен ерекшеленеді. Көп жағдайда мұндай әрекеттер тікелей қасақаналықпен жасалады.
Зерттеу тақырыбының өзектілігі
Ғасырлар тоғысында тәуелсіздік туын берік қадап, өз алдына егемен ел атанған Қазақстанның даму бағыты жаңаша сипат алды. Еліміздің іргетасы нығайып, Қазақстан Республикасы Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше болды және тәуелсіз мемлекет ретінде 120-дан астам елдің мойындауына ие болды.
Конституциялық негіз
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаев тәуелсіздіктің он жылдығына арналған салтанатты жиында сөйлеген сөзінде: осы жылдар ішінде талай ондаған жылдарға татырлық жолдан өткенімізді, Конституция қабылданып, билік құрудың жаңа қағидаттары бекітіліп, азаматтардың негізгі құқықтары қорғауға алынғанын атап өтті. Бұл жетістіктер 1995 жылы қабылданған Конституцияның нәтижесі екені көрсетілді.
Құқықтық саясаттағы басымдық
Қазақстан Республикасының Құқықтық саясат тұжырымдамасына сәйкес, қылмыстық заңнамада заңмен қорғалатын әлеуметтік жоғары құндылық ретінде адам құқықтары мен бостандықтарының басымдылығы және олардың ажырамастығы негізгі қағида ретінде танылуға тиіс. Тұжырымдамада көзделген шараларды іске асыру демократиялық, зайырлы, әлеуметтік және құқықтық мемлекет құруға ықпал етеді.
Қылмысқа қарсы күрес бағдарламасының мәні
Қазақстан Республикасында қылмысқа қарсы күрестің 2000–2002 жылдарға арналған түбегейлі бағдарламасы әлеуметтік-экономикалық реформаларды және қоғамдық демократияландыруды одан әрі тереңдетуді, сондай-ақ құқықтық реформаларды жүйелі жүргізуді көздеді. Бұл өзгерістер құқық қолдану тәжірибесінің жаңаруына, жаңа құқықтық институттардың қалыптасуына және туындайтын қоғамдық қатынастарды заңнамалық тұрғыдан реттеу қажеттілігіне байланысты болды.
Міндеттері
Зерттеу жұмысының басты міндеті — елімізде жиі кездесетін экономикалық қызмет саласындағы қылмыстардың алдын алу және олардың жасалуына жол бермеуге бағытталған ұстанымдарды айқындау.
Қорғау нысанасы
Экономикалық қызмет саласындағы қылмыстар үшін жауапкершілікті белгілейтін нормалар қоғамдық қатынастарды қорғауға бағытталған.
Нәтижелік мақсаты
Ел экономикасының еркін және бірқалыпты дамуын қамтамасыз ету. Қылмыстық заңнамадағы тиісті тараудың маңыздылығы да осында.