Прокурор
Прокурордың нұсқау беру өкілеттігі
Прокурор қылмыстық істерді қозғау және тергеу жүргізуге байланысты мына органдарға нұсқау береді:
- анықтама және тергеу органдарына;
- жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыратын органдарға;
- заңда белгіленген өзге жағдайларда.
Міндетті орындалуы
Республика Бас Прокурорының жедел-іздестіру қызметі, анықтама және тергеу мәселелері жөніндегі нормативтік сипаттағы нұсқаулары барлық тергеу және анықтама органдары, сондай-ақ жедел-іздестіру қызметін жүзеге асыратын органдар үшін міндетті.
Өтініш: сотқа жүгіну құқығы
Құқықтарды қалпына келтіру және мүдделерді қорғау
Прокурор заңға сәйкес бұзылған құқықтарды қалпына келтіру, сондай-ақ мемлекеттің, жеке және заңды тұлғалардың мүдделерін қорғау үшін сотқа талап қоюға құқылы.
Қадағалау актілері қаралмаған жағдайда
Егер прокурорлық қадағалау актілері қабылданбаса немесе заңда белгіленген мерзімде қаралмаса, прокурор:
- органдар мен лауазымды адамдардың іс-әрекеттері мен актілерін жарамсыз деп тану туралы;
- заң бұзушылықтың алдын алу туралы сотқа өтініш беруге құқылы.
Прокурор наразылық келтірілген актінің күшін арызды сот қарағанға дейін өз қаулысымен тоқтата тұруға құқылы.
Соттың қарау тәртібі және алымдар
Сотқа берілген прокурорлық қадағалау актілерінің қабылданбауына немесе қараусыз қалдырылуына байланысты өтініш сотта заңда белгіленген тәртіппен қаралады.
Прокурордың өтінішіне мемлекеттік баж бен өзге де алымдар салынбайды.
Ұйғарым: заң бұзушылықты жою туралы талап
Ұйғарымды енгізу және жіберу
Заң бұзушылықты жою туралы жазбаша ұйғарымды прокурор енгізеді және оны заң бұзушылыққа жол берген органға немесе лауазымды адамға, не жіберілген заң бұзушылықты жоюға өкілетті органға немесе лауазымды адамға жібереді.
Егер заң бұзу ашық сипатта болып, адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарына, сондай-ақ заңды тұлғалардың, қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын мүдделеріне елеулі зиян келтіруі мүмкін болса және ол дереу жойылмаса, ұйғарым енгізіледі.
Ұйғарымды нормативтік құқықтық актілерге енгізуге болмайды.
Ұйғарымның мазмұны
Ұйғарымда Конституцияның, заңдардың және Республика Президенті актілерінің бұзылған нормалары көрсетіледі, сондай-ақ құқық бұзушылықтың сипаты және заң бұзушылықты жою жөніндегі шараларға қатысты нақты ұсыныстар берілуге тиіс.
Орындалуы, хабарлау және жауаптылық
Ұйғарым прокурор белгілеген мерзімде міндетті түрде орындалуға тиіс. Оның орындалуы туралы прокурорға дереу хабарланады.
Прокурордың ұйғарымын орындамау Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген жауаптылыққа әкеп соғады.
Шағымдану тәртібі
- Ұйғарымға жоғары тұрған прокурорға немесе сотқа шағым беруге болады.
- Шағым берілуі ұйғарымның орындалуын тоқтатпайды.
- Жоғары тұрған прокурор немесе сот шағым бойынша шешім қабылданғанға дейін ұйғарымның орындалуын тоқтата тұра алады.