Географиядан білім беру жүйесі туралы қазақша реферат
Мектептегі географиядан білім беру жүйесінің мәні
Қоғамның қазіргі әлеуметтік сұраныстарын орындауда мектеп географиясының үлесі қоршаған ортаға тұтас көзқарас қалыптастырумен және оны бағалай алатын тұлғалық қасиеттерді тәрбиелеумен айқындалады. Мектепте физикалық және экономикалық географияны кіріктіре оқыту жасөспірімдерді нақты аумақта оның географиялық ерекшеліктерін ескере отырып өмірге және еңбекке даярлау қажеттілігінен туындайды.
Табиғат пен қоғам арасындағы байланыстар туралы білім — орта географиялық білім беру жүйесінің маңызды өзегі. Жалпы білімді кіріктірудің танымдық әрі әдіснамалық маңызы зор: ол оқушылардың әрбір нысанды себеп–салдар байланысы негізінде аумақпен байланыстыруына, сондай-ақ шаруашылық, экономикалық, экологиялық және әлеуметтік-саяси тұрғыдан баға бере алу біліктіліктерін дамытуға мүмкіндік береді.
Кешенді ойлау — географияның іргетасы
Н.Н. Баранскийдің пайымдауынша, бір элементтің немесе бір саланың төңірегінде қалып қоймай, құбылыстарды кешенді түрде қарастыру — нағыз географиялық ойлау. Кешенді тәсіл дүниенің алуан түрлілігіне қарамастан, өмірге біртұтас көзқарас қалыптастырады.
Жаңартылған мазмұн және кіріктіру тұжырымдары
География курсын оқытудың жаңартылған мақсат-міндеттерін жүзеге асыруда мектеп географиясы ғылымда бұрыннан орныққан кіріктірілген тұжырымдар мен идеяларға сүйенеді. Олардың қатарына географияның біртұтастығы, табиғатты тиімді пайдалану, табиғи-шаруашылық аудандастыру және өзге де бағыттар жатады. Бұл идеялар Н.Н. Баранский, К.К. Марков, Ю.Г. Саушкин, В.А. Анучин, И.П. Герасимов, В.М. Разумовский еңбектерінде кеңінен көрініс тапқан.
Географияны оқытудағы кіріктірілген тәсіл оқушылардың табиғи-шаруашылық жүйелерінің ерекшеліктерін жаңа деңгейде түсінуіне, қоршаған ортада дұрыс бағдар жасауына және географиялық нысандар мен құбылыстар туралы тұтас көзқарас қалыптастыруына жағдай жасайды.
Оқу мазмұнындағы кіріктіру үлесі: Қазақстан географиясы мысалында
Тақырыптар бойынша кіріктірілген және пәндік мазмұнның арақатынасы
Географиялық құрылысы, жер бедері және минералдық ресурстары
55% кіріктірілген, 45% физикалық
Климат және агроклиматтық ресурстар
50% кіріктірілген, 50% физикалық
Топырақ және топырақ ресурстары
65% кіріктірілген, 35% физикалық
Халқы және еңбек ресурстары
10% кіріктірілген, 90% экономикалық
Шаруашылыққа жалпы сипаттама
40% кіріктірілген, 60% экономикалық
Әлемнің алдыңғы қатарлы елдерінің ұлттық білім беру жүйелерінде кіріктірілген мақсаттардың пәндік мақсаттарға қарағанда басымдығы байқалады. Оқу үдерісінде іс-әрекеттік, яғни сарамандық және кешенді жұмыстар жиірек қолданылып, оқушының қолданбалы дағдыларын дамытуға мән беріледі.
Дәстүрлі тәсілдің шектеулері және кіріктірудің қажеттілігі
Дәстүрлі оқытуда еліміздің физикалық-географиялық және әлеуметтік-экономикалық ерекшеліктері көбіне жеке курстар арқылы беріледі. Бұл оқушылардың табиғат–адам–қоғам үштігіндегі ұғымдардың өзара байланысын терең түсінуін және аумақтық географиялық ерекшеліктерді тұтас қабылдауын белгілі бір деңгейде шектейді.
Өздік жұмыс және сарамандық тапсырмалар: негізгі талаптар
Педагогика ғылымы мұғалімдерге қоятын маңызды талаптардың бірі — оқушылардың өз бетімен жұмыс жасау дағдысын қалыптастыру. Оқулықтағы материалды жан-жақты түсіндірумен қатар, мұғалім оқушыларды кейбір мәселелерді өздігінен оқып, жазып, талдап, шешім қабылдауға үйретуі тиіс. Яғни жаңа білімді меңгерту үшін өздік жұмыстарды жүйелі түрде ұйымдастыру қажет.
Сарамандық жұмыс қашан «өздік» болады?
Экономикалық географиядан сарамандық жұмыс кезінде оқушы дайын үлгіге немесе картаға қарап көшіріп жазып, сызумен шектелсе де, белгілі бір нәтижеге жетуі мүмкін. Дегенмен сарамандық жұмыс оқушы үшін жаңа нәтиже берген жағдайда ғана оны шынайы өздік жұмыс деп атауға болады.
Тарихи дерек
Мектептегі география бағдарламасына сарамандық жұмыстар 1954 жылы енгізілді.
Тарихи дерек
Өздік жұмыстар 1960 жылдан бастап өзектілікке ие бола бастады.
Сарамандық және өздік жұмыстар бір-бірін толықтырып, оқу әрекетін үздіксіз дамытуға қызмет етеді.
Тиімді ұйымдастыру қағидалары
- Тапсырма түсінікті, оқушының шамасына сай және бағдарлама көлеміне сәйкес болуы керек.
- Мазмұны қызықты әрі әртүрлі болғаны жөн: салыстыру, қорытындылау, дәлелдеу, картадан талдау жасау.
- Әр жұмыс міндетті түрде тексерілуі тиіс; тексерілмеген еңбек жауапкершілікті әлсіретеді.
- Класта, үйде және географиялық алаңда орындалған жұмыстарға бірдей назар аудару қажет.
Өз бетімен жұмыс жасау оқушыларды тиянақтылыққа, ұстамдылыққа, төзімділікке және бастаған ісін нәтижелі аяқтауға тәрбиелейді. Мұғалім үшін бұл — оқушы еңбегін бағалаудың маңызды көрсеткіштерінің бірі.
Сабақ формаларын жаңарту: қызығушылықты ояту жолы
География сабақтарында тек үй тапсырмасын сұрау, жаңа тақырыпты түсіндіру және қайтадан үйге тапсырма беру сияқты дәстүрлі құрылым жиі қайталанса, оқушыларды жалықтырып, пәнге қызығушылығын төмендетуі мүмкін. Кей жағдайларда бұл оқулық көлеміндегі материалдың өзін толық түсінбеуге әкеледі.
Ұсынылатын дәстүрден тыс форматтар
Сондықтан географиядан сабақ беруде дәріс, семинар, марафон, баспасөз конференциясы сияқты дәстүрден тыс сабақ түрлерін орынды қолданып, сол сабақтарда өзіндік жұмыстарды барынша жүйелі ұйымдастырған жөн.