Алаш әдебиетінің негізгі идеясы
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. ХХ ғасырдың басында қазақ халқы саяси аренаға батыл шығып, азаттық пен тәуелсіздік жолындағы күресті күшейтті. Осы кезеңде елді ағартушылыққа, жаңғыруға үндеген ірі қоғам қайраткерлері қалыптасты. Табиғи дарынымен, терең білім-білігімен және рухани парасатымен ерекшеленген Алаш азаматтары ұлт болашағы үшін аянбай еңбек етіп, бостандық пен бақытты өмір идеясын алғашқылардың бірі болып көтерді.
Алаш қайраткерлері мен тұлғалар
Бұл дәуірдің көрнекті өкілдері қатарында Шәкәрім Құдайбердиев, Ахмет Байтұрсынов, Әлихан Бөкейханов, Міржақып Дулатов, Мұхамеджан Сералин, Барлыбек Сыртанов, Бақытжан Қаратаев, Жанша Сейдалин, Мұхамеджан Тынышбаев, Жақып Ақбаев, Дінмұхамед Сұлтанғазин, Ғұмар Қарашев, Ғабдулғазиз Мұсағалиев және басқа да көптеген тұлғалар аталады.
ХХ ғасыр басы — қазақ елінің тәуелсіздігі мен азаттығы үшін күрес дәуірі. Дәуір шындығы мен саяси ахуал көркем әдебиетке айрықша ықпал етті. Соның нәтижесінде қазақ әдебиетінде азатшылдық, ағартушы-демократтық және туған топырақтан нәр алған ұлттық қасиет бағыттары кең өріс алды.
Осы прогресшіл бағыттардың алдыңғы шебінде А. Байтұрсынов, М. Дулатов, М. Жұмабаев, Ж. Аймауытов, С. Торайғыров, С. Дөнентаев және өзге де қаламгерлер тұрды. Қазақ халқының бодандықтан бостандыққа ұмтылған арман-тілектері азатшылдық идеясын арқау еткен шығармалардан айқын көрінді.
Азатшылдық идея көрініс тапқан шығармалар
- М. Дулатов — «Оян, қазақ!»
- А. Байтұрсынов — «Тілек бата», «Жұбату»
- М. Жұмабаев — «Бостандық»
- С. Торайғыров — «Алаш ұраны»
Сонымен бірге, қазақ қоғамындағы жалқаулық пен алауыздықты сынап, елді еңбекке, оқу-білімге және түрлі өнерді меңгеруге шақырған ағартушылық бағыттағы өлеңдер де көптеп туды.
Тәуелсіздікке қол жеткеннен кейін есімдері ұзақ уақыт тасада қалған Алаш азаматтарының мұрасы қайта оралып, халық санасын серпілтіп, рухани өмірімізге өлшеусіз ықпал етті. Сондықтан олардың өмірі мен ел үшін атқарған қызметін жан-жақты зерттеу және кеңінен насихаттау — бүгінгі күннің өзекті мәселелерінің бірі.
Зерттеудің мақсаты мен міндеттері
Мақсаты
Қазақ әдебиеті тарихындағы маңызды әрі күрделі кезең — ХХ ғасыр басындағы әдеби үдерісте ағартушылық-демократтық бағыт ұстанған ақын-жазушылардың бағытын айқындап, олардың әдебиеттегі орнын анықтау.
Міндеттері
- Елдегі тарихи жағдайлар мен саяси-әлеуметтік ахуалды қарастыру.
- Алаш әдебиетінің негізгі идеясын анықтау.
- Тұтас әдеби үдерісті, ондағы ағымдар мен бағыттарды айқындау.
- Ұлттық әдебиеттің көтерер жүгін саралау.
- Жаңа реалистік әдебиеттің және ағартушылық-халықтық бағыттағы әдебиеттің ерекшелігі мен жаңашылдық сипатын көрсету.
Зерттеудің нысаны, дереккөздері және маңызы
Зерттеудің нысаны
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетіндегі ағартушылық-демократтық бағыттағы ақын-жазушылардың шығармашылығы зерттеудің нысаны ретінде алынды.
Зерттеудің дереккөздері
Курс жұмысын жазу барысында «Қазақ әдебиетінің тарихы» еңбектері, Қазақ ұлттық энциклопедиясы материалдары, сондай-ақ жетекші ғалымдар С. Қирабаев, Т. Кәкішев, Р. Бердібай, М. Мырзахметұлы, Р. Нұрғали, Д. Ысқақұлы, Ө. Әбдиманұлы және басқа зерттеушілердің еңбектері пайдаланылды.
Теориялық және практикалық маңызы
Жұмыста қарастырылған тұжырымдар мен деректерді қазақ әдебиеті тарихы пәнінде материал ретінде қолдануға, сондай-ақ курс жұмысы мен реферат жазу барысында пайдалануға болады.
Жұмыстың құрылымы
Құрылымдық сипаттама
- Курс жұмысы кіріспеден, екі тараудан және қорытындыдан тұрады.
- Пайдаланылған әдебиеттер тізімі жұмыстың соңында беріледі.
- Жалпы көлемі: 27 бет.
Ескерту
Төмендегі бөлім атаулары жұмыстың жоспарлық құрылымын білдіреді. Тараулардың толық мәтіні берілмегендіктен, бұл бетте кіріспе мазмұны редакцияланып, оқуға ыңғайлы блог пішініне келтірілді.
1.1 Елдегі тарихи жағдайлар мен саяси-әлеуметтік ахуал
ХХ ғасыр басындағы қоғамдық өзгерістер мен саяси қайшылықтар әдебиеттің тақырыптық аясын кеңейтті. Қаламгерлер ел тағдыры, ұлт еркіндігі, білім мен мәдениет мәселелерін алдыңғы қатарға шығарып, сөз өнерін қоғамдық пікірге ықпал ететін күш ретінде танытты.
1.2 Алаш әдебиетінің негізгі идеясы
Алаш әдебиетінің өзегінде ұлтты ояту, еркіндікке ұмтылу, қоғамдық сананы жаңарту және білім арқылы ілгерілеу идеялары тұрды. Бұл арнаның көркемдік қуаты поэзия мен публицистиканың жаңа тынысын ашты.
2.1 Ұлттық әдебиеттің өзіндік ерекшелігі
Ұлттық әдебиет халықтың тарихи жадын, дүниетанымын, тілдік өрнегін сақтай отырып, жаңа заман талабына сай ой мен пішін жаңалығын әкелді. Дәстүр мен жаңашылдықтың тоғысуы әдеби процестің басты белгісіне айналды.
2.2 Жаңа реалистік әдебиет және ағартушылық-халықтық бағыт
Жаңа реалистік үрдіс қоғам өмірін шынайы суреттеуге, әлеуметтік теңсіздік пен надандықты әшкерелеуге ұмтылды. Ағартушылық-халықтық бағыт еңбекқорлықты, білімді, бірлікті насихаттап, көркем сөзді қоғамдық өзгеріске қызмет еткізді.
Қорытынды
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиеті — ұлт санасының оянуымен, азаттық идеясының күшеюімен және ағартушылық ойдың орнығуымен сипатталатын тарихи кезең. Бұл дәуірде көркем әдебиет қоғамдық пікірдің белсенді мінберіне айналып, ұлттың болашағын айқындайтын негізгі құндылықтарды алға шығарды.
Алаш мұрасын жүйелі зерттеу, тұлғалардың еңбегін әділ бағалау және оны кең оқырманға таныту — әдебиеттанулық қана емес, ұлттық мәдени жады үшін де маңызды міндет.
Әдебиеттер тізімі
Негізгі деректер
- «Қазақ әдебиетінің тарихы» (оқулықтар мен жинақтар).
- «Қазақ ұлттық энциклопедиясы» материалдары.
Зерттеушілер еңбектері
- С. Қирабаев
- Т. Кәкішев
- Р. Бердібай
- М. Мырзахметұлы
- Р. Нұрғали
- Д. Ысқақұлы
- Ө. Әбдиманұлы және т.б.