Несие саясатының тапсырмалары
Несие саясаты: мәні және банктегі рөлі
Несие саясаты — бұл банктің кредитор ретіндегі қызметі: ол ссудалық капиталды жеке және қоғамдық мүдделерге сай орналастырады. Бұл саясат банк үшін несиелендірудің бағытын таңдауды, несиелік операцияларды қалыптастыру технологиясын және несиелендіру үдерісін бақылауды қамтитын жүйелі басқару құралы болып саналады.
Негізгі құрамдас бөліктері
- Мақсат пен міндеттер: банк қызметінің күтілетін нәтижесін айқындайды және несие берудің басымдықтарын белгілейді.
- Несиелендіру бағыты: саясаттан туындайтын стратегиялық таңдау; банк стратегиясының ажырамас бөлігі.
- Технология және рәсімдер: несиелік операцияларды ұйымдастыру тәртібі, құжаттандыру және тәуекелді басқару.
- Бақылау: несиелендіру үдерісін үздіксіз мониторингтеу және талаптардың орындалуын қадағалау.
Мақсаты және міндеттері
Несие саясатының мақсаты — қайтарым негізінде берілетін қосымша ақша қаражаттарына деген клиент қажеттілігін қанағаттандыру арқылы банктің қызмет нәтижесін қамтамасыз ету. Мұндай қаражаттар кәсіпорындардың, ұйымдардың, сондай-ақ жеке тұлғалардың қызметін қолдап, өндірістік үдерістердің үздіксіз жүруіне жағдай жасайды.
Клиент үшін құндылық
Өндіріс пен айналымды қаржыландыру, қызметтің тұрақтылығы, инвестициялық жобаларды іске асыру және жаңа өнімдер өндірісін қолдау.
Банк үшін құндылық
Коммерциялық ұйым ретінде банк өз мүддесін де жүзеге асырады: табыс табу, тәуекелді басқару және портфель сапасын көтеру.
Несие саясатының міндеттері банктік несие портфелінің сапасын жақсартумен, ссудалардың айналымдылық жылдамдығын арттырумен және қажетті деңгейде өтімділікті сақтаумен байланысты болуы мүмкін.
Несиелендіру бағытын таңдау
Несиелендіру бағытын таңдау несие саясатының мақсатынан туындайды және оның орындалуын қамтамасыз етеді. Бұл — банк стратегиясының бөлігі. Банктер белгілі бір салаларға немесе клиент сегменттеріне басымдық бере алады: мысалы, экономиканың нақты секторын қолдау, жеке тұлғаларға бөлшек несие беру, банкаралық несиелерді дамыту, соның ішінде халықаралық несие операцияларын кеңейту.
Несиелік операциялардың технологиясы және тәртіп
Несие саясатында несиелік операцияларды жетілдіру технологиясы ерекше орын алады. Тәжірибе көрсеткендей, белгіленген ережелер мен рәсімдерден ауытқу экономикалық және құқықтық нормаларды бұзуға, ал бұл өз кезегінде жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін: банк қарызды өндіре алмауы, сыйақыны уақытында ала алмауы және басқа да тәуекелдердің күшеюі ықтимал.
Маңызды қағида
Ережелердің сақталуы — тек формалдылық емес, банк талаптарын қорғаудың және қайтарымдылықты қамтамасыз етудің негізгі тетігі.
Несиелендіру үдерісіндегі бақылау
Несие саясатындағы тағы бір маңызды элемент — банктің несиелендіру үдерісінде жүргізетін бақылауы. Барлық элементтер өзара тығыз байланысты: бір буынның әлсіреуі несие қызметінде шығынға алып келуі мүмкін. Мысалы, банк бақылауды нақты ұйымдастырмай тұрып мақсатты дұрыс қоя алмайды; ал құжаттар толық болғанымен, мақсат пен бағыт дұрыс таңдалмаса, несиелік операцияның тиімділігі төмендейді.
Несие саясатына әсер ететін факторлар
Банк дербес несиелік ұйым ретінде өз саясатын қалыптастырғанда көптеген факторларды ескереді. Олар шартты түрде ішкі және сыртқы факторларға бөлінеді.
Сыртқы факторлар
- Елдегі саяси және экономикалық жағдай.
- Банктік заңнаманың даму деңгейі.
- Банкаралық бәсекелестік ахуалы.
- Банктік инфрақұрылымның даму дәрежесі.
Экономикалық орта қалай ықпал етеді
Өндіріс құлдыраған кезде несиеге сұраныс төлем қаражаты ретінде өсуі мүмкін, бірақ осы мезгілде қайтармау тәуекелі де ұлғаяды. Құлдыраудан кейін жүретін инфляция ұзақ мерзімді несиелік салымдарды қысқартып, капиталдың өндірістен гөрі делдалдық операциялар мен саудаға ауысуына әсер етуі ықтимал.
Ел ішіндегі экономикалық жағдайға байланысты нақты ықпалдар
- Салық саясаты: қазіргі жағдайда банк пайдасына салынатын салық кәсіпорын пайдасына салынатын салықтан жоғары болуы мүмкін.
- Ұлттық Банктің резервтеу нормалары: резервтеу талаптары банктердің несие операцияларын кеңейту мүмкіндігін шектей алады.
- Іскерлік орта дәстүрлері: кәсіпкерлік ережелері мен ұлттық іскерлік тәжірибе несие берудің мәдениеті мен тәуекел профиліне әсер етеді.
Заңнамалық базаның ықпалы
Банктік заңнама банк (несие беруші) мен қарыз алушының мүдделерін қорғау деңгейін және қызмет ережелерін айқындайды. Құқықтық база әлсіз болса, несиелік және өзге де банктік операциялар толыққанды дами алмайды. Мысалы, ипотека туралы заңнаманың жеткіліксіздігі тұрғын үй құрылысы сияқты әлеуметтік бағыттағы несиелік қатынастардың дамуын тежейді.
Бәсекелестік және инфрақұрылым
Несие операцияларының дамуына әсер ететін негізгі факторлардың бірі — банкаралық бәсекелестік. Сонымен қатар банктік инфрақұрылым да маңызды: ол банктің тұрақты жұмысын қамтамасыз ететін ақпараттық, әдістемелік, ғылыми және оқыту ресурстарын, сондай-ақ байланыс пен коммуникацияның заманауи құралдарын қамтиды.