Ауыл шаруашылығы өндірісінің дамуын талдау
Кіріспе
Қазақстанда тарихи тұрғыдан, әсіресе әміршіл экономика дәуірінде, адамдарды ауылдық жерлерге қоныстандыру тәжірибесі нарықтық экономика талаптары тұрғысынан да, әлеуметтік және экологиялық қырларынан да нәтижесіз қалыптасты. Соның салдарынан көптеген ауылдық аудандарда экономикалық құлдырау тұрақты сипатқа ие болды.
Дәйексөз
“Мемлекеттің күллі қаржы-экономикалық саясаты, соның ішінде әлеуметтік және ауыл шаруашылық саясаты адамның тіршілігі мен нарықтың жұмыс істеуі тұрғысынан тек перспективалы аумақтарға ғана іріктеп бағытталуға тиіс.”
Н. Ә. Назарбаев
Президенттің Қазақстан халқына Жолдауына сәйкес, Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003–2005 жылдарға арналған стратегиялық бағыты аясында ауыл мәселелері басымдық ретінде айқындалды. 2003–2005 жылдардың “Ауыл жылдары” болып жариялануы ауыл проблемаларын шешуге бағытталған кең ауқымды іс-шаралардың басталуына және қоғам назарын ауылдың күн тәртібіне бұруға ықпал етті.
Негізгі басымдықтар
Аталған кезеңде ауылдың ең өзекті мәселелерін шешу үшін төмендегі бағыттарға ерекше мән берілді:
-
Жергілікті әкімшіліктің нарықтық қатынастарға тікелей араласуын шектеу.
-
Жеке меншік пен үлестік жерлерді заттай айқындау, жекешелендіру тетіктерін нақтылау.
-
Банкроттық тетіктері арқылы ауыл экономикасын сауықтыру.
-
Ең алдымен фермерлер мен нақты жеке шаруашылықтар үшін кредит құнын төмендету.
-
Азия және Еуропа Қайта құру және даму банкі заемдары, басқа ұйымдар мен серіктес елдердің көмегі есебінен ауылдағы шағын және орта кәсіпкерлікті дамыту.
-
25–30 мың теңге көлемінде микрокредиттер беру және олардың қолжетімділігін арттыру.
-
Тікелей отандық және шетелдік инвестицияларды тарту.
-
Фермерлердің өнімін өткізуге жәрдем көрсету, нарыққа шығу мүмкіндігін кеңейту.
-
Сумен жабдықтау және ирригация мәселелерін шешу.
-
Министрліктер мен қорлар желісі бойынша ауыл проблемаларын басымдықпен қаржыландыруды жүйелі бақылау.
Мемлекеттік қолдау: көрсеткіштер мен үрдістер
Аграрлық саланы қолдау
27 млрд → 57,5 млрд ₸
“Ауыл жылдары” басталғанға дейінгі деңгеймен салыстырғанда соңғы екі жылда екі есеге жуық артты.
Екінші деңгейлі банктердің қаржыландыруы
125 млрд ₸
Салаға инвестициялық ағымдардың күшеюіне оң әсер етті.
Таза пайданың өсімі
+20 млрд ₸
Соңғы екі жыл ішіндегі ауыл шаруашылығы бойынша алынған пайданың ұлғаюы.
Әлеуметтік мәселелерді қаржыландыру
51,3 млрд ₸
2004–2010 жылдарға арналған бағдарлама шеңберінде игерілуі бақылауға алынды.
Өндіріс көлемі мен инвестиция динамикасы
Нарықтық экономика жағдайына бейімделе бастаған Қазақстанның ауыл шаруашылығы тиімді дамуды қамтамасыз ететін жаңа кезеңге қадам басты. Мемлекет басшысы атап өткендей, реформалауда таңдалған бағыттың дұрыстығы саладағы нақты нәтижелермен расталды.
Жалпы өнім көлемі
2003: 534 млрд ₸
2005: 693 млрд ₸
Негізгі капиталға инвестиция
+600 млн АҚШ доллары
Азық-түлік бағдарламасы
90 млрд ₸
2003–2005 жылдары жүзеге асыруға бөлінді.
Шешілмеген түйткілдер
Оң нәтижелерге қарамастан, ауыл шаруашылығында шешімін толық таппаған мәселелер әлі де бар. Олар өнім өндірушілердің өнімділігі мен тиімділігін арттыруға, соған сәйкес ауылдағы табыстардың өсуіне кедергі келтіреді. Бұл түйткілдерді жүйелі түрде шешу саланың тұрақты дамуы үшін шешуші мәнге ие.
Әлеует және стратегиялық мақсат
Қазақстанның ауыл шаруашылығын дамыту әлеуеті жоғары. Тиісті саясат пен тиімді басқару қамтамасыз етілсе, еліміз ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру мен өңдеу бойынша әлемдік көшбасшылар қатарына қосыла алады. Алдағы 7–8 жылда Шығыс Еуропа елдерінің аграрлық даму деңгейіне жақындау — елдің орнықты жаңғыруының маңызды өлшемдерінің бірі.
Бұл мақсатқа жетудің негізгі шарты — отандық ауыл шаруашылығының өнімділігін және бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Қорытынды ой
“Ауылым — алтын бесігім” деген сөз көпшілікке ортақ қанатты тіркеске айналған. Шындығында, ауыл — қазақ рухының, дәстүрлі шаруашылықтың алтын діңгегі. Сондықтан ауылды түлету мен ауыл шаруашылығын өркендету — халықтың тұрмысын жақсарту және елдің болашағын нығайту деген сөз.
Осы мәтіндегі пайымдар ауыл мен ауыл шаруашылығы алдында тұрған міндеттерді талдап, олардың маңызын ашуға бағытталған. Ауылдың өркендеуі — халқымыздың өркендеуі. Сондықтан еліміздің ертеңіне сеніммен қарауға толық негіз бар.