Туризм терең тарихи тамыр алып жатыр
Туризмнің тарихи дамуы
Туризмнің тарихи тамыры терең. Алғашқы ұйымдастырылған сапарлар көне замандардан бастап ХІХ ғасырдың басына дейінгі кезеңде-ақ пайда болды. Сол дәуірдегі сапарлардың мақсаттары мен мотивтері қоғамның қажеттіліктері мен қолжетімді мүмкіндіктеріне тәуелді еді: қажылық, емделу, сауда және білім алу.
Ол кезеңде сапарға шығу көбіне қоғамда жоғары мәртебесі бар адамдардың ғана қолынан келді. Сондықтан ерте туризмнің басты сипаты — элитарлық (таңдаулыларға тән) әрі дараланған болуы. Ағылшын зерттеушілері емделу мақсатындағы сапарлар туризмнің бастауына айналғанын, ал алғашқы туристік ұйымдар ағартушылық-білім беру сипатында болғанын атап өтеді.
Бұл уақыт аралығы көбіне «аристократиялық туризм» кезеңі ретінде сипатталады: шетелге сапар шегу мүмкіндігі негізінен дәулетті адамдарда ғана болды.
Қазіргі таңда әлемдік туризмнің дамуын 4 негізгі тарихи кезеңге бөлу кең таралған. Мұндай жіктеудің негізі — туризмнің әлеуметтік-экономикалық алғышарттары мен функциялары.
Туризм дамуының 4 кезеңі
1-кезең: Көне заманнан ХІХ ғасырдың басына дейін
Бұл кезең туризмнің тарихи бастауы ретінде қарастырылады. Негізгі сапар түрлері: сауда, білім көкжиегін кеңейту, емделу және қажылық.
- Ерекшелігі: сапарлардың элитарлығы.
- Шектеуі: көлік құралдарының жеткілікті деңгейде дамымауы.
2-кезең: ХІХ ғасырдың басынан ХХ ғасырдың басына дейін
Бұл кезең әлі де элитарлық туризммен сипатталды: саяхат жасау мүмкіндігі көбіне бай адамдарда болды. Дегенмен дәл осы уақытта жаппай туризмнің қалыптасуына негіз қаланды.
Өсуге әсер еткен өзгерістер
- Пароход пен паровоз сияқты көліктің пайда болуы.
- Жол желілерінің кеңеюі.
- Саяхаттың ауқымы мен қолжетімділігінің артуы.
Жаппай туризмге алғышарттар
- Қоғамның өмір сүру деңгейінің өсуі.
- Алдымен ақысы төленбейтін, кейін ақысы төленетін демалыстардың пайда болуы.
- Ғылыми-техникалық прогресс: көліктің дамуы және арзандауы.
1841 жылы ағылшын кәсіпкері Томас Кук алғашқы ұйымдастырылған турды өткізді. Бұл сапар әлеуметтік мақсаттарға бағытталды және ағылшындардың бос уақытын тиімді өткізуін ұйымдастыруға арналды: Франциядағы көрмеге арнайы топтық сапар жасалды. Жолдама құны шамамен 14 шиллинг болды.
Ол кезде Томас Кук туризмнің толыққанды коммерциялық әлеуетін әлі бағамдай қойған жоқ. Алайда кейін ол ұйымдасқан туризмді дамытудың негізін қалаушылардың біріне айналды.
1855 жылы алғашқы саяхат бюросы құрылып, турларды қалыптастырып, тұтынушыларға ұсына бастады. Бұл кезеңде жеке сапарлармен қатар туризмнің ұйымдасқан түрлері қалыптаса түсті.
1856 жылы Томас Кук алғашқы туристік агенттігін ұйымдастырды. 1870 жылға қарай оның фирмасының 500 мың клиент-турисі болды. Клиенттер арасында атақты тұлғалар да кездескен, соның ішінде Марк Твен өз сапары жайлы жазбалар қалдырған.
- Жерді айналып шығу сапарын ұсынған алғашқы тұлғалардың бірі.
- Туристерге қауіпсіздік үшін қолма-қол ақшаның орнына жол чектерін қолдануды енгізді.
- 1882 жылы Томас Кук қоғамы алғашқы әлемдік турды ұйымдастырды.
Томас Кук 1892 жылы қайтыс болды, ал оның ісін ұлы мен серіктестері жалғастырды. Бұл кезеңді жеке сапарлардан ұйымдасқан туризмге көшу кезеңі деуге болады: саяхат бюролары пайда болды, алғашқы отельдер мен қонақүйлер ашыла бастады.
3-кезең: ХХ ғасырдың басынан Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін
Бұл кезеңде жаппай туризмге көшу үдерісі күшейіп, әлеуметтік туризм дамыды. Алайда І дүниежүзілік соғыс пен 1930-жылдардағы экономикалық дағдарыс туризмнің дамуын айтарлықтай тежеді.
4-кезең: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең — бүгінге дейін
Соғыстан кейінгі жылдардан бастап туризм толыққанды индустрияға айналды. Бұл кезеңде туризмнің институционалдық жүйесі қалыптасып, туристік өнімдер, өндірістік циклдерді ұйымдастыру және қызмет көрсету әдістері жүйеленді. Нәтижесінде қазіргі заманда туризм жаһандық ауқымдағы тұрақты әрі қуатты сала ретінде орнықты.