Бюджеттің пайда болуы мемлекеттің дамуы мен оның қаржы ресурстарына деген сұранысының артуымен тікелей байланысты
Бюджет ұғымы және мәні
Бюджет (ағыл. budget – «қоржын») – орталықтандырылған ақша қорының қалыптасу көздері мен жұмсалу бағыттарын сипаттайтын экономикалық категория. Ол ақшалай кірістер мен шығыстардың теңгерімін (балансын) білдіреді.
Негізгі анықтама
Бюджет – мемлекеттің немесе жергілікті өкілді органдардың шешімдерімен бекітілетін, мемлекеттің өз міндеттерін орындауын қаржылық тұрғыдан қамтамасыз етуге арналған орталықтандырылған ақша қоры.
Бюджет қалай қалыптасады?
Бюджет кірістері әртүрлі көздерден құралады. Негізгі құрамына салықтар, алымдар және өзге де міндетті төлемдер, капиталмен жүргізілетін операциялардан алынатын кірістер, салыққа жатпайтын түсімдер, сондай-ақ заң актілерінде көзделген басқа да түсімдер кіреді.
Кірістер
- Салықтар, алымдар және міндетті төлемдер
- Капитал операцияларынан түсетін кірістер
- Салыққа жатпайтын түсімдер
- Заңда көзделген өзге де түсімдер
Шығыстар
Жиналған қаражат жалпы мемлекеттік және қоғамдық қажеттіліктерді қаржыландыруға бағытталады. Яғни, орталықтандырылған қордан бөлінетін қаржы бюджет шығысы болып саналады.
Маңызды: бюджет тиімді жұмыс істеуі үшін кірістер мен шығыстардың өзара үйлесімділігі қамтамасыз етілуі қажет.
Бюджеттің пайда болуы нені білдіреді?
Бюджеттің пайда болуы мемлекеттің дамуымен және қаржы ресурстарына деген сұраныстың артуымен тікелей байланысты. Мемлекет өз функцияларын орындау үшін қаражатты шоғырландырады, ал оны қоғамдық маңызы бар міндеттерді шешуге жұмсайды.
Қысқаша түйін
Бюджет – бұл тек қаржы жоспары емес, ол мемлекеттің кірістерді жинақтау және оларды қоғамдық қажеттіліктерге бағыттау арқылы өз міндеттерін жүйелі түрде орындауын қамтамасыз ететін негізгі экономикалық тетік.