Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру үрдісі
Кіріспе
Бұл зерттеу жұмысы оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру мәселесінің өзектілігін негіздеп, мақсат-міндеттерін, нысаны мен пәнін, болжамын және зерттеу әдістерін жүйелейді.
Зерттеудің көкейкестілігі
Қазақстанда жүріп жатқан әлеуметтік-экономикалық жаңару қоғам өмірінің барлық саласына елеулі өзгерістер әкелді. Елдің стратегиялық мақсаттарының бірі — Қазақстанның әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына енуі. Сонымен қатар білім беру жүйесін жаңғырту, соның ішінде жалпы орта білім берудің жаңа моделіне көшу міндеттері күн тәртібінде тұр.
Мұндай жағдайда педагогика ғылымының алдында қоғам санасының осы саласын жаңа талаптарға сай, тиімді дамыту жолдарын айқындау міндеті туындайды. Жеке тұлға — өзіндік құндылық, ал оның дамуы мен қалыптасуы мектептегі оқыту мен тәрбиенің басты мақсаты болуы тиіс. Бұл ой әл-Фараби, Жүсіп Баласағұн, Абай сияқты ойшылдардың еңбектерінде де кеңінен көрініс тапқан: олар адам тұлғасын, дүниетанымын дамыту мәселесін үнемі алға шығарған.
Негізгі ұстаным
Дүниетанымның қалыптасуы — күрделі әлеуметтік-педагогикалық мәселе. Педагогика тарихы мен мектеп тәжірибесінде оны шешуге бағытталған құнды тәжірибе жинақталған.
Ғылыми білім берудің негізгі бағыты: адамды қоғамның ең маңызды құндылығы ретінде танып, оның рухани әлемінің баюына, саяси көзқарасының қалыптасуына, шығармашылық белсенділігі мен кәсіби іскерлігінің жоғары деңгейде дамуына жағдай жасау.
Мемлекеттік стандарттардағы бағдар
Жалпы бастауыш білім берудің мемлекеттік стандарттарында өскелең ұрпақтың дамуына және ғылыми дүниетаным қалыптастыруға бағытталған нақты бағдарлар көрсетілген. Себебі ғылыми дүниетаным — қоғамдық сананың ең жалпы әрі жоғары формаларының бірі.
Дүниетанымның мәнін ашуда Қорқыт, Әл-Фараби, Қожа Ахмет Ясауи, Абай және басқа да ойшылдардың көзқарастары ерекше орын алады. Олардың еңбектерінде өмір мен табиғат заңдылықтарын танудың маңызы айқындалады.
Ғылыми негіздер мен зерттелу деңгейі
Дүниетаным тұжырымдамасы, оның философиялық тұрғыда қалыптасу деңгейлері мен сипаты А. Спиркин, М. Федосов, В. Н. Лавренко, В. Ратникова, Ә. Н. Нысанбаев, М. Орынбеков, Л. Кішібеков, Ж. Әбілдин, Ә. Тұрғынбаев және басқа да ғалымдардың еңбектерінде талданған.
Әсіресе Д. Кішібековтің ұлттық дүниетанымның сипаты мен оның жас ұрпаққа ықпалы туралы философиялық ойлары маңызды.
Тұлға дүниетанымының теориялық, интеллектуалдық және практикалық қырларын ашуға психологтар С. Л. Рубинштейн, Л. Н. Божович, Р. С. Немов, Т. Тәжібаев, М. Мұқанов, Қ. Жарықбаев, Қ. Жарқұлов, Ж. И. Намазбаев, Қ. Шерниязданова және т.б. үлес қосқан.
Қазақстандық зерттеушілер Қ. Аймауытов, Б. Баймұратов, А. Меңжанов, Н. Храпчинкова, М. Тұрсынкидина, М. Сәлімбекова, Х. Шерезденова, А. Бакрединова еңбектерінде мектеп жасына дейінгі балалардың дүниетанымын дамыту мәселесіне ерекше назар аударған.
Бүгінгі күні оқушы жастардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру теориялық та, тәжірибелік те тұрғыдан өзекті мәселеге айналып отыр. Сондықтан зерттеу тақырыбы ретінде «Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру» бағыты таңдалды.
Зерттеудің мақсаты
Оқушылардың жан-жақты дамуына ықпал ету, ой-өрісін кеңейту, елінің қамын ойлайтын азамат етіп тәрбиелеу; оқу-танымдық ынтасы мен қызығушылығын арттыру; адамгершілік пен жауапкершілік құндылықтарын орнықтыру арқылы ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.
Зерттеудің міндеттері
- «Дүниетаным» ұғымының мәнін ашу.
- Жеке тұлғаның дүниетанымы қалыптасуының әдіснамалық және психологиялық негіздерін айқындау.
Нысан және пән
- Зерттеудің нысаны
- Оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру құрылымының ерекшеліктері.
- Зерттеудің пәні
- Бастауыш сынып оқушыларының дүниетанымын қалыптастыру үдерісі.
Зерттеудің болжамы
Егер оқу үдерісі тек пәндік білім, білік және дағды қалыптастырумен шектелмей, сыныптан тыс жұмыстарда еңбек әрекетін үлгілеу, құрастыру және жасампаздық сатылары жүйелі түрде ұйымдастырылса, онда бастапқы техникалық-ғылыми дүниетанымды қалыптастыру нәтижелі әрі тиімді болады. Өйткені сабақпен қатар сыныптан тыс жұмыс оқушының ғылыми дүниетанымын дамытуға кең мүмкіндік береді.
Зерттеу әдістері
Философиялық, педагогикалық, психологиялық және ғылыми-әдістемелік әдебиеттерге теориялық талдау жасау; әңгімелесу; тестілеу; алынған нәтижелерді сандық және сапалық өңдеу.
Зерттеудің құрылымы
Зерттеу жұмысы кіріспеден, екі бөлімнен, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен және қосымшалардан тұрады. Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, мақсат-міндеттері, нысаны, пәні, болжамы, әдістері және зерттеу базасы тұжырымдалады.
Бұл мәтін кіріспе бөлімінің редакциялық тұрғыда түзетілген және құрылымдалған нұсқасы ретінде ұсынылды.