Қазақстан Республикасының Аралық Соты аралық талқылаудың барысында азаматтық - құқықтық қарым - қатынастардан туындаған келіспеушіліктерді қарастыруда тәжірибесі зор болып келетін Independent Arbitration Centre мекемесімен құрылған
Қазақстан Республикасындағы аралық сот жүйесі: мақсаты, құрылымы және артықшылықтары
Қазақстан Республикасының Аралық Соты аралық талқылау барысында азаматтық-құқықтық қатынастардан туындайтын келіспеушіліктерді қарастыру тәжірибесі мол Independent Arbitration Centre (IAC) мекемесімен бірлесіп құрылған.
Құрылу мақсаты
Аралық сотты құрудың негізгі себептерінің бірі — кәсіпкерлікпен айналысатын тұлғаларға дауларды шешу кезінде мемлекеттік сот ісін жүргізуден тыс балама тетікті таңдауға мүмкіндік беру. Бұл тетік:
- тәуелсіздік, әділдік және объективтілік қағидаттарын сақтауға;
- процестің экономдылығын және тиімді ұйымдастырылуын қамтамасыз етуге бағытталған.
Ұйымдастыру моделі және шешімдердің орындалуы
Қазақстан Республикасының Аралық Сотындағы құқықтық және ұйымдастырушылық жұмыс сот құрамымен шығарылған шешімдердің сапасын арттыруға бағытталған. Нәтижесінде білікті сотта шешімнің дұрыстығына қатысты күмәннің туындамауы және тараптардың шешімді орындау көрсеткішінің тұрақты түрде жоғары болуы көзделеді.
Мамандандырылған алқалар
Аралық сот жанынан мамандандырылған алқалар құрылған:
Бұл алқалар әртүрлі салалардан іріктелген беделді ғалымдар мен тәжірибелі мамандардан тұрады. Тараптар даудың сипаты мен пәнін ескере отырып, өздеріне сәйкес төрелік құрамды таңдауға мүмкіндік алады.
Төрелік құрамды таңдаудың ерекше тәсілі
Қазақстан Республикасының Аралық Сотының айрықша ерекшеліктерінің бірі — аралық және төрелік соттарды таңдау рәсімінде қарастырылған арнайы тәсіл. Бұл тәсіл соттарды басқа тұлғалардың ықпалымен тағайындау мүмкіндігіне жол бермей, барынша тәуелсіздік пен бейтараптықты қамтамасыз етуге бағытталған.
Қазақстандағы аралық соттардың түрлері
Қазақстан Республикасында ұлттық аралық соттар және халықаралық аралық соттар әрекет етеді. Аралық соттар:
- тұрақты жұмыс істейтін аралық сот ретінде;
- немесе нақты дауды шешу үшін құрылған аралық сот ретінде құрылуы мүмкін.
Мұндай сотты Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылған заңды тұлғалар және олардың бірлестіктері (қауымдастықтар, одақтар), сондай-ақ шет мемлекеттің заңдарына сәйкес құрылған заңды тұлғалар мен олардың бірлестіктері құра алады. Құру үшін регламентті және осы сотта қызмет атқаратын аралық судьялардың тізімін бекіту қажет.
Тараптар азаматтық-құқықтық қатынастардан туындаған дауды шешу үшін аралық сот құрады. Ол дау шешілгенге дейін немесе тараптар істі құзыретті сотқа беру туралы шешім қабылдағанға дейін әрекет етеді. Ұйымдастыру және қызмет тәртібі тараптардың келісімімен айқындалады.
Қазақстан Республикасындағы аралық соттар мемлекеттік органдардың жанынан құрылмайды.
Азаматтық іс жүргізудегі тараптар: талап қоюшы және жауапкер
Азаматтық іс жүргізу қатынастары субъектілері ішінде азаматтық істі қарауға қатысатын негізгі тұлғалар — талап қоюшы және жауапкер ерекше орын алады. Олардың құқықтық жағдайы әртүрлі болғанымен, мүдделері азаматтық іс жүргізу заңнамасымен тең қорғалады.
Тараптарды ажырататын басты белгі — істің шешілуі барысында заңдық мүдденің болуы. Құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін тараптарға іс бойынша материалдық-құқықтық және іс жүргізу құқықтары беріледі, әрі сот өндірісіне белсенді қатысуға мүмкіндік жасалады.
Тараптардың қаралатын істе материалдық-құқықтық мүддесі бар: іс шешілген жағдайда тараптардың біреуі белгілі бір материалдық игілікке ие болса, екіншісі керісінше одан айырылады.
Қорытынды: тиімділік және жайлылық
Қорытындылай келе, аралық сотта аралық алымды төлеудің икемді жүйесі қарастырылған. Сонымен қатар, аралық талқылауды әкімшілендіру үдерісі сапалы ұйымдастырылып, сот мәжілісі кезінде жоғары деңгейдегі жайлылық қамтамасыз етіледі. Бұл жағдайлар тараптарға алаңдамай, өз мүдделерін қорғауға көмектеседі.