ЖЫРТҚЫШ ҚҰСТАРДЫҢ ЖАЛПЫ СИПАТТАМАСЫ ЖЫРТҚЫШ ҚҰСТАРДЫҢ ҚАЗАҚСТАНДА ТАРАҒАН ТҮРЛЕРІ
Кіріспе
Жыртқыш құстар — тірі жануарларды немесе олардың өлекселерін қорек ететін құстар тобы. Олар табиғаттағы тепе-теңдікті сақтауға қатысып, әлсіз немесе ауру дараларды іріктеу арқылы популяциялардың саулығына ықпал етеді.
Неліктен маңызды?
- Экожүйедегі санитарлық қызметті атқарады.
- Трофикалық тізбектің жоғарғы деңгейін құрайды.
- Биоалуантүрлілікті тұрақтандыруға көмектеседі.
Қысқаша контекст
Қазақстан аумағында жыртқыш құстар кең таралғанымен, таралуы біркелкі емес: кей өңірлерде жиірек, ал кей жерлерде сирек әрі кездейсоқ кездеседі. Жалпы саны толық анықталмаған, көптеген түрлер Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Жыртқыш құстардың жалпы сипаттамасы
Тұмсығы
Тұмсығы имек, шеті өткір әрі кескіш болып келеді — олжаны бөлшектеуге бейімделген.
Қанаты мен бұлшықеті
Қанаттары ұзын, көбіне ұшты; кеуде тұсы мен сан бұлшықеттері жақсы дамыған, бұл ұшуға және шапшаң шабуыл жасауға мүмкіндік береді.
Сезім мүшелері
Көру және есту жүйелері өте жақсы жетілген, олжаны алыстан байқап, бағыт алуды жеңілдетеді.
Тырнақтары
Тырнақтары өткір әрі имек. Олжаны бүріп ұстауға, ұстап тұруға және қажет жағдайда өлтіруге бейімделген.
Жыртқыш құстардың көпшілігі сирек кездеседі және саны азаю үрдісін бастан өткеріп отыр.
Қазақстандағы мекендеу ортасы
Бұл құстар жалаңаш және құз-жартасты тауларды, қыраттарды, қарағайлы және басқа да тоғайларды, өзендердің жайылмасын, сондай-ақ сексеуілді шөлдерді мекендейді.
Қазақстанда таралған түрлері
Төменде Қазақстанда кездесетін жыртқыш құстардың негізгі түрлері тізім түрінде берілді. Бұл бөлім атаулық шолуға арналған.
2.1 Бүркіт
Ірі жыртқыш құс, қырандар тобына жатады.
2.2 Дала қыраны
Ашық дала және шөлейт аймақтарда кездесетін қыран.
2.3 Қарақұс
Жыртқыш құстардың кең таралған өкілдерінің бірі.
2.4 Жыланжегіш қыран
Қорегінде бауырымен жорғалаушылар үлесі жоғары болатын түр.
2.5 Сақалтай
Таулы өңірлерде кездесетін сирек жыртқыш құс.
2.6 Құмай
Өлексемен қоректенуге бейімделген ірі құс.
2.7 Аққұйрықты субүркіт
Су маңы аймақтарында жиі байқалатын ірі жыртқыш.
2.8 Кезқұйрықты субүркіт
Ашық ландшафттарда қалықтап ұшып олжа іздейтін түр.
2.9 Бақалтақ қыран
Қырандар тобына жататын жыртқыш құс.
2.10 Ителгі
Жылдам ұшып, шапшаң соққымен олжа алатын сұңқар тұқымдасы.
2.11 Бидайық
Жыртқыш құстардың шағындау өкілі ретінде танылады.
2.12 Лашын
Өте жоғары жылдамдыққа жететін сұңқарлар тобының өкілі.
2.13 Ақ сұңқар
Сирек кездесетін, ерекше түр ретінде бағаланады.
2.14 Балықшы тұйғын
Негізгі қорегі — балық; су айдындарына жақын тіршілік етеді.
2.15 Алтай ұлары
Алтай өңірімен байланысты атауы бар, сирек кездесетін құс.
Санының азаю себептері
Негізгі қауіп-қатерлер
- Заңсыз аулау.
- Қолда өсіру мақсатында ұядан балапандарын алып кету.
- Электр желілерінде тоқ соғу салдарынан қырылу.
- Қақпан маңындағы уланған жемдерді жеу және қақпанға түсу.
Не істеу керек?
Жыртқыш құстарды қорғауды кеңінен насихаттап, оларды заңды түрде қорғау тәртібін нақты белгілеу қажет. Сонымен қатар аңшы құс ретінде қолда баптауға қатысты жауапты, бақылаулы жағдай жасау маңызды.
Қорғау шаралары табиғатты сақтау, құқықтық бақылау және ағарту жұмыстарының бірлігін талап етеді.
Қорытынды
Жыртқыш құстар — табиғи жүйелердің тұрақтылығын қамтамасыз ететін маңызды топ. Қазақстанда олар әртүрлі ландшафттарда кездескенімен, көптеген түрлер сирек әрі қорғауды қажет етеді. Заңсыз аулау, балапандарды ұядан алу, электр желілері мен уланған жемдер сияқты факторлар олардың санын төмендетеді. Сондықтан қорғау мәдениетін күшейтіп, құқықтық тетіктерді нақтылап, жауапты түрде баптау мен зерттеу жұмыстарын жолға қою қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
Берілген мәтінде нақты дереккөздер көрсетілмеген. Егер әдебиеттер тізімін қоса берсеңіз, оны стандартқа сай рәсімдеп, осы бөлімге енгізіп беремін.