Қазақша рефераттар

Балалар мекемесінің жобасын гигиеналық бағалау

Жоспар

  1. Балалар мекемелерін жобалаудың гигиеналық негіздері.
  2. Қазіргі кезеңдегі мектепке дейінгі мекемелерді салудың гигиеналық аспектілері.
  3. Балалардың сауықтандыру мекемелерін жоспарлау мен салудың кейбір аспектілері.

1) Балалар мекемелерін жобалаудың гигиеналық негіздері

Балалар тәуліктің белсенді уақытының едәуір бөлігін оқу-тәрбиелеу мекемелерінде өткізеді. Сондықтан мекеменің жоспарлануы мен гигиеналық жағдайлары оқу-тәрбие процесі үшін оңтайлы орта құрып, балалар мен жеткіншектердің жан-жақты дамуына және денсаулығын нығайтуға ықпал етуі тиіс.

Қалаларда балалардың оқу-тәрбиелеу мекемелерін орналастыру, жоспарлау және салу талаптары көптеген нормативтік құжаттарда және қолданыстағы құрылыс нормалары мен ережелерінде (ҚЕН) қарастырылған. Алайда қалалардың өсуі, қала құрылысы қағидаттарының өзгеруі, көлік ағындарының артуы, тұрғын аудандарды ұйымдастырудың жаңа тәсілдері, сондай-ақ жаңа материалдар мен инженерлік-техникалық шешімдер санитарлық талаптарды қайта қарауды және жобалау тәжірибесін үздіксіз жетілдіруді талап етеді.

Санитарлық-эпидемиологиялық бақылаудың рөлі

Бұл көлемді жұмыс ескертпелі және ағымды санитарлық қадағалау кезеңдерінде санитарлық-эпидемиологиялық органдардың тікелей бақылауымен іске асырылады. Мақсат — жобалау мен құрылыс шешімдерінің санитарлық-гигиеналық талаптарға сай орындалуын уақытында бағалау және тәуекелдерді азайту.

Ескертпелі санитарлық қадағалаудың 4 кезеңі

1

Жер учаскесін таңдау және бөлу бойынша қорытынды беру

Жер учаскесі қалалық/аудандық әкімшіліктердің сәулет-құрылыс органдарымен елді мекеннің бас жоспарына сәйкес бөлінеді. Санитарлық дәрігердің міндеті — жағдайлық жоспарды талдау және таңдалған орынның қазіргі санитарлық нормаларға сәйкестігін бағалау.

2

Жобаны гигиеналық бағалау

Жоба құжаттары келісімдеуге санитарлық дәрігерге жолданады. Құрамына әдетте: сәулет-құрылыс сызбалары (фасад, қабат жоспары, қима), түсіндірме жазба, санитарлық-техникалық жабдық альбомдары кіреді. Сараптама нәтижесінде санитарлық нормаларға сәйкестік анықталып, құрылысқа келісім беріледі.

Ескерту: Жеке жобалар мен реконструкция жобалары міндетті санитарлық сараптамаға жатады. Ал біртипті жобалардың санитарлық нормаларға сәйкестігіне тиісті жобалау институттары жауап береді.

3

Құрылыс барысындағы санитарлық қадағалау

Негізгі мақсат — құрылыс жұмыстарының жобалық-сметалық құжаттарға және санитарлық-гигиеналық талаптарға сәйкестігін тексеру. Санитарлық ауытқу протоколдарының негізінде уәкілетті орган құрылысты тоқтату туралы қаулы шығара алады. Сондай-ақ бекітілген жобаға санитарлық нормативтерге қайшы келмейтін өзгерістер енгізу мүмкіндігі бағаланады (мысалы, үнемді әрі қауіпсіз материалдар немесе жаңа санитарлық-техникалық жабдық).

4

Объектіні қабылдау комиссиясына қатысу

Қабылдау барысында санитарлық дәрігер орындалған жұмыстардың санитарлық нормалар мен ережелерге сәйкестігін және жұмыстың сапасын бағалайды. Егер ол комиссия шешімімен келіспесе, іске қосу актісіне қол қоймауға және жазбаша пікір ұсынуға құқылы. Санитарлық дәрігердің қолынсыз объектіні пайдалануға беру мүмкін емес.

Объект іске қосылғаннан кейін ағымды санитарлық қадағалау басталып, пайдалану кезеңінде санитарлық ережелердің орындалуы бақылауда болады.

Қазіргі тәжірибеден туындайтын негізгі қағидалар

  • Сиымдылықтың артуы: көпқабатты тұрғын үйлердің көбеюі мен тұрғын тығыздығының өсуі балалар санының артуына әкеледі. Бұл экономикалық тұрғыдан да тиімді, өйткені селитебті аумақ үнемделеді.
  • Орналастырудың оңтайлы нұсқасы: мекемені квартал/мөлтек аудан ішінде орналастыру тиімді; тұрғын үйлер қоршау қызметін атқарады, ал көлік магистралдары кемінде 100 м қашықта болуы ұсынылады. Бұл ауаның ластануын азайтып, шуды төмендетеді және көшелік жарақаттану қаупін кемітеді.
  • Жер учаскесінің міндеттілігі: кез келген балалар мекемесінің ажырамас бөлігі — көпмақсатты жер учаскесі. Оның көлемі, жоспарлануы, жабдықталуы және көгалдандырылуы мекеме бейініне және оқу-тәрбие жұмыстарының ерекшелігіне сай ҚЕН талаптарымен регламенттеледі.
  • Көгалдандыру: гигиеналық нормативтерге сәйкес жасыл аймақ жер учаскесінің кемінде 50%-ын құрауы керек.
  • Қорғаныш қашықтық: қоршаған объектілердің жағымсыз әсерін шектеу үшін ғимаратты «қызыл сызықтан» кемінде 25 м қашық орналастыру көзделеді.
  • Бөлмелер құрамы: бөлмелердің құрамы мен көлемі оқу-тәрбие кешеніне және құрылыс-климаттық талаптарға байланысты анықталады.
  • Архитектуралық-жоспарлық шешім: жас қағидасы бойынша бөлу, функционалдық блоктау, шу/ластанудан қорғау, қарсы ағымдарды болдырмау, сәулелік және ауа-жылулық режимдерді оңтайландыру талап етіледі.
  • Бағдарлану: оңтүстік және оңтүстік-шығыс бағытталуы көптеген климаттық аудандар үшін қолайлы, өйткені негізгі оқу уақытында табиғи жарық жақсы түседі.
  • Қабаттылық шектеуі: мектепке дейінгі мекемелер — 2 қабаттан, мектептер — 3 қабаттан жоғары болмауы тиіс.

Гигиеналық нормалаудың мәні

Гигиеналық нормалау тек тіршілік жағдайларының денсаулыққа әсерін сипаттаумен шектелмейді. Ол — денсаулықты жақсарту мен нығайтудың ғылыми негізделген шараларын әзірлеуге бағытталған пәндік тәсіл. Гигиеналық нормативтер организмнің қоршаған ортамен ең қолайлы өзара әрекеттесуін және денсаулық пен жұмысқа қабілеттілікке қолайсыз факторлардың рұқсат етілетін, зиянсыз деңгейін қамтамасыз етуі керек.

Нормалау физиологиялық реакцияларды зерттеуге сүйенеді. Кейбір шетелдік көзқарастар «норма» ұғымын норма мен патология шекарасын сақтаумен шектейді. Ал біздің гигиеналық ғылымда негізгі критерий — фактордың «зияндылығын» ғана емес, ең алдымен оның «зиянсыздығын» дәлелдеу және әсер деңгейін градациялау.

Маңызды қағида: норма организмнің оңтайлы жағдайын қамтамасыз етуі тиіс; рұқсат етілетін шектер қайтымды физиологиялық өзгерістер аймағында белгіленеді. «Оңтайлы» және «рұқсат етілетін» параметрлер арасындағы айырмашылық көбіне функционалдық жүйелерге түсетін күш деңгейімен анықталады.

Сондай-ақ табиғи факторлардың (температура, ылғалдылық, ауа қозғалысы, жылулық және көрінетін ультракүлгін радиация) оңтайлы параметрлері көп жағдайда жасқа қарай жіктеуді талап етпегенімен, олардың ауытқуына рұқсат етілетін шектер бала жасы кішірейген сайын тарылып, нормаға жақындай түсуі қажет. Бұл балаларға арналған гигиеналық нормалардың қатаң болуын түсіндіреді.

2) Қазіргі кезеңдегі мектепке дейінгі мекемелерді салудың гигиеналық аспектілері

Болашақ жоспарларға сәйкес 2030 жылға дейін 6 жасқа дейінгі балалардың 98–100%-ын мектепке дейінгі мекемелермен (МДМ) қамту көзделеді. Оның ішінде 80–85% — жалпы профильді МДМ (зерделік және дене дамуы қалыпты балалар үшін), 12–15% — шипажайлық-сауықтандырушы МДМ (есту, көру, тірек-қимыл аппараты және т.б. ауытқулары бар балалар үшін).

Қолданыстағы нормативтік көрсеткіштер (ірілендірілген)

  • Құрылыстануы қалыптасқан қалаларда жалпы профильді МДМ: 1000 тұрғынға 100–110 орын.
  • Жаңа салынатын қалаларда жалпы профильді МДМ: 1000 тұрғынға 120 орын.
  • Естуінде ауытқуы бар балалар: 200 мың тұрғынға 72 орын.
  • Көруінде ауытқуы бар балалар: 600 мың тұрғынға 96 орын.
  • Тірек-қимыл аппаратында ауытқуы бар балалар: 600 мың тұрғынға 100 орын.

Орналастырудағы жаңа тенденциялар

Қала тәжірибесінде жалпы типті МДМ-ді «жол-жөнекей бару» қағидаты бойынша, яғни қоғамдық көлік аялдамаларына қарай жаяу жүргінші бағыты бойында орналастыру үрдісі байқалады. Мұндай жағдайда аялдамаға дейінгі жаяу жүру уақыты 15 минуттан аспауы керек.

Перспективалы бағыттардың бірі — МДМ-ді тұрғын үйлердің бірінші қабаттарына орналастыру. Бұл селитебті аумақты үнемдеуге және халыққа қызмет көрсетудің қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді.

Балалардың дамуына бағытталған учаскелік шешімдер

Учаскеде балалардың жан-жақты дамуына ықпал ететін тақырыптық ойын алаңдарын (автомобильдік, ертегілік, құрылыстық, «теңіздік» және т.б.) ұйымдастыру тенденциясы күшейіп келеді.

Топтардың алаңдар арасында кезектесіп ауысуы қиялды дамытып, бос уақытты мазмұнды етеді. Жаз мезгілінде сауықтандыру және тәрбие жұмыстарының бір бөлігі ашық алаңда өтетінін ескерсек, бұл шешімдердің маңызы арта түседі.

Жобалық номенклатура және арнайы жағдайлар

Қазіргі уақытта МДМ үшін 140, 160, 230, 320 орындық біртипті жобалар кең таралған. Одан ірі кешендер (560–640 балаға) білім беру саласының уәкілетті органының рұқсатымен эксперимент ретінде салынады.

Жаңа құрылыс немесе реконструкция кезінде ведомстволық құрылыс нормаларының талаптары сақталуы тиіс (ВҚН–49–86: «Мектепке дейінгі мекемелер. Жобалау нормалары»).

Ауылдық елді мекендерде бала-бақшалар жаз айларында орын санын арттыру мүмкіндігімен салынады: 50 орындық (95 орынға дейін ұлғайтылатын), 90 орындық (180 орынға дейін ұлғайтылатын).

Кіші елді мекендерде бала-бақшаны бастауыш мектеппен біріктіріп жобалауға рұқсат етіледі: бала-бақша 25 орын + мектеп 40 орын, немесе бала-бақша 50 орын + мектеп 80 оқушы.

МДМ-нің ерекше түрі — қала сыртындағы жазғы саябақтар. Олар қаладан көлікпен 2 сағатта жетуге болатын, табиғи-климаттық жағдайы қолайлы аймақта орналасуы тиіс. Мұнда жыл бойы пайдаланылатын дайын ғимараттарды қолдану (орман мектептері, пансионаттар және т.б.) ұсынылады.

Арнаулы МДМ-ді тиісті профильдегі арнайы мектепке жақын орналастыру ұсынылады, бірақ оқушылар МДМ балаларынан толық оқшаулануы керек.

Сәби үйлері мен балалар үйлерін кіші қалаларда немесе ірі қала маңында орналастырған дұрыс. Балалар үйлері — қарттар үйлеріне жақын, ал сәби үйлері — балалар ауруханаларының, босану үйлерінің және жалпы типті клиникалардың жанында орналасқаны тиімді, өйткені бұл жаста дәрігерлік бақылау тұрақты болуы қажет.

3) Балалардың сауықтандыру мекемелерін жоспарлау мен салудың кейбір аспектілері

Балалардың курорттық-сауықтандыру жүйесі — денсаулық жағдайына байланысты әртүрлі жастағы балаларға қызмет көрсететін, бірін бірі толықтыратын емдеу-профилактикалық және курорттық-сауықтандыру мекемелерінің тұтас тізбегі. Бұл тізбектің негізгі буындары: балалар емханасы → балалар ауруханасы → шипажайлар.

Номенклатура

  • Балалар шипажайлары, демалыс үйлері және пансионаттар.
  • 1–8 сынып оқушыларына арналған шипажайлық-орман мектептері — туберкулез жұқтырған (туб-инфицирленген) балаларға және туберкулезден кейінгі реконвалесценттерге арналған, жыл бойы жұмыс істейтін оқу-сауықтандыру сипатындағы интернаттық мекемелер.
  • Шипажайлық-сауықтандыру лагерлері.
  • Науқас және әлсізденген балаларды емдеуге/сауықтандыруға арналған стационарлық емдеу-профилактикалық мекемелер.

Шипажайлық-сауықтандыру лагерлері мен орман мектептеріндегі орындардың жалпы саны сауықтандыру мекемелеріндегі орындардың жалпы көлемінің шамамен 0,5% мөлшерінде жоспарланады.

Сауықтандыру лагерлері

Сауықтандыру лагерлері — балалар демалысы үшін ең кең тараған мерзімдік типтегі мекемелер. Жоспарлау тәжірибесінде 1000 тұрғынға 40 орын есебі пайдаланылған.

Негізгі жоспарлау талабы

Балаларды сауықтандыру мекемелерін жергілікті курорттық факторларды барынша пайдалану үшін қала сыртындағы курорттық аймақта орналастыру қажет.

Нормативтердің өзгермелілігі

Балалардың тәрбиелеу-білім беру және сауықтандыру мекемелерін жоспарлау мен салуға қатысты гигиеналық нормативтер тұрақты емес. Олар төмендегі факторларға байланысты өзгеріп отырады:

  • Бала организмінің функционалдық мүмкіндіктері туралы ғылыми білімнің деңгейі және норма критерийлерінің нақтылануы.
  • Құрылыс, санитарлық технология және техниканың дамуы (комфортты қамтамасыз ету мүмкіндіктері).
  • Елдің экономикалық мүмкіндіктері.
  • Елді мекендерді жоспарлау және салу қағидаттарының өзгеруі.
  • Педагогикалық процестің және білім беру құралдары мен тәсілдерінің жетілуі.

Әдебиеттер

  1. Гигиена детей и подростков. Руководство для санитарных врачей / Под ред. акад. АМН Сердюковской Г. Н. и проф. А. Г. Сухарева. — М.: Медицина, 1986. — 183-б.
  2. Гигиена детей и подростков. Оқулық (медициналық институт студенттеріне) / Под ред. В. Н. Кардашенко. — М.: Медицина, 1983. — 438-б.
  3. Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы / Авторлары: К. Дүйсембин, З. Әлиакбарова. — Алматы, 2002.
  4. Гигиена детей и подростков. Оқулық (медициналық ЖОО студенттеріне) / Под ред. В. Р. Кучма. — М.: Медицина, 2001.
  5. Избранные лекции по гигиене детей и подростков. Әдістемелік құрал (медико-профилактикалық және педиатриялық факультеттерге) / Құраст.: А. Г. Швецов. — Қарағанды, 1997. — 151-б.
  6. Санитарные правила и нормы: Санитарно-эпидемиологические требования к устройству и содержанию дошкольных учреждений. — 4 шілде 2003 ж. № 2.01.017.03.
  7. Санитарные правила и нормы: Санитарно-эпидемиологические требования к устройству и условиям обучения в общеобразовательных и интернатных организациях. — 25 шілде 2003 ж. № 57 (№ 2.01.017.03).
  8. Санитарные правила: Устройство, содержание и организация режима детских оздоровительных учреждений. — № 201.006-97, 24.03.1997.