Шетелдік валютада алынган несиенің есебі туралы қазақша реферат
Шетелдік валютада алынған несиенің есебі
Қазақстан Республикасының шаруашылық жүргізуші субъектілері өкілетті банктерден шетелдік валютада несие алуға құқылы. Мұндай несие заңды тұлға-резиденттерге тек қолма-қолсыз (ақшасыз) тәртіпте беріледі.
Маңызды қағида
Валюталық құндылықтар өкілетті банк тарапынан кепілдік (қамтамасыз ету) ретінде қолданылуы мүмкін, ал несие шетел валютасында да, ұлттық валютада да рәсімделеді.
Келісімдерді тіркеу шарттары
Мемлекеттік және мемлекеттік емес сыртқы қарыздарды алу туралы келісімдерді тіркеу әрдайым міндетті бола бермейді. Егер келісім сомасы 100 мың АҚШ долларынан аспаса және мерзімі 120 күннен ұзақ болмаса, онда тіркеу талап етілмейді. Бұл санатқа қаржылық лизинг те кіреді.
Бухгалтерлік есепте көрсету тәртібі
Несиені алу
Несие алынған кезде 1010 немесе 1050 шоттары дебеттеліп, 4010 шоты кредиттеледі.
Жазба
Дт 1010 (немесе 1050) — Кт 4010
Несиені қайтару
Несие қайтарылған кезде 4010 шоты дебеттеліп, 1010 шоты кредиттеледі.
Жазба
Дт 4010 — Кт 1010
Талдамалық есеп
4010 шоты бойынша бухгалтерияда міндетті түрде талдамалық есеп жүргізіледі. Бұл талап қарыздың қозғалысын, валюталық тәуекелді және өтеу кестесін нақты бақылауға мүмкіндік береді.
Кепілдік және оның тоқтатылуы
Кепілдік міндеттеменің қамтамасыз етілуі тоқтатылған кезде кепілдік те тоқтатылады. Мысалы:
- кепілге салынған мүлік жойылған жағдайда;
- кепілге салынған мүлік кепіл ұстаушының меншік иелігіне өткен жағдайда;
- кепілге салынған мүлік мәжбүрлі тәртіппен сатылған жағдайда және басқа да негіздер.
Кепіл түрлері
Кепілдіктің негізгі түрлері: мүлікті салу (заклад) және ипотека.
Кепілге қойылатын объектілер
Заттай нысандағы мүліктен бөлек, кепіл ретінде құқықтар (кен орындарын пайдалану және өндіру құқығы, кәсіпорын, құрылыс, ғимарат, қондырғыларды жалға алу құқығы және т.б.) мен бағалы қағаздар (акциялар, облигациялар, вексельдер және т.б.) қабылдануы мүмкін.
Мүлікті салу (заклад) және ипотека айырмашылығы
Мүлікті салу (заклад)
Мүлікті салу кезінде кепілдікке салынған мүлік кепіл берушіден кепіл ұстаушының иелігіне өтеді. Кепіл ұстаушының келісімімен кепілге салынған зат кепіл берушіде айрықша тәртіппен сақталып, мөр қойылып, сол жерде қалдырылуы мүмкін.
Ипотека
Ипотека жағдайында кепілге салынған мүлік кепіл берушінің немесе үшінші тұлғаның иелігі мен пайдалануында болуы мүмкін. Ипотека несиелік келісім-шарт бойынша негізгі қарызды төлеуді немесе ипотекалық келісім-шартта көзделген басқа міндеттемелерді толық не ішінара орындауды қамтамасыз етеді.
Ипотеканың қамту ауқымы
Егер келісім-шартта өзгеше белгіленбесе, ипотека талапты толық көлемде қанағаттандырады. Бұл, әдетте, келтірілген зиянды өтеуді, негізгі міндеттемені бұлжытпай орындауды және заң актілерімен немесе негізгі міндеттемемен қарастырылған өзге де талаптарды қамтиды.
Ипотекалық келісім-шарт және ипотекалық куәлік
Келісім-шартты рәсімдеу
Ипотекалық келісім-шарт тараптардың негізгі ниеттерін растайтын құжат болып табылады. Ол қағаз нысанында жасалып, кепіл беруші, кепіл ұстаушы және қарыз алушы қол қояды (егер қарыз алушы кепіл беруші болмаса да). Ипотекалық келісім-шарт мемлекеттік тіркеуден өтеді, тіркеуден өткен кезден бастап ипотекалық құқық пайда болады.
Міндетті деректер
Ипотекалық келісім-шартта кепіл беруші мен кепіл ұстаушының мекенжайы, негізгі міндеттеменің мәні, сомасы (деңгейі), орындау мерзімі және басқа да қажетті мәліметтер көрсетіледі.
Ипотекалық куәлік
Кепіл ұстаушының құқығы ипотекалық куәлікпен расталады. Ол негізгі міндеттеменің орындалуын талап етуге және кепілге қойылған мүлікті өндіріп алуға құқық бар екенін көрсетеді.
Куәлікті беру және құқықты тапсыру
Ипотекалық куәлік бір ғана данада жасалады және тек кепіл ұстаушының қолында болады. Куәлік басқа тұлғаның пайдасына жазылып берілуі мүмкін; бұл ипотекалық құқықтың басқа тұлғаға берілгенін білдіреді. Мұндай жазып беру операцияларын банктер жасамайды.
Жазып берілген құқықта құқық қабылдаушы тұлғаның толық аты-жөні көрсетілуі тиіс. Егер құжат бланктік түрде (толтырылмаған, қол қойылмаған) берілсе, ол ипотекалық куәлікті беру жазбасы болып саналмайды. Егер беру жазбасы алғаш рет жасалса, куәлікте көрсетілген кепіл ұстаушы қол қояды; ал бұл бірінші рет болмаса, алдыңғы жазып берген тұлға қол қояды.
Басқа несие операцияларын есепке алу
Несие берудің өзге түрлері 4030 «Басқа да несиелер» шотында есепке алынады. Бұл шотта, атап айтқанда, кәсіпорын қызметкерлері үшін банктен алынған несиелер, шығарылған облигациялар, тауарлар (жұмыстар, қызметтер) бойынша міндеттемелер және берілген вексельдер көрсетіледі.
Қысқаша түйін
- Шетел валютасындағы несие резидент заңды тұлғаларға тек қолма-қолсыз түрде беріледі.
- 4010 шоты бойынша талдамалық есеп міндетті.
- Кепілдің негізгі түрлері: мүлікті салу (заклад) және ипотека; олардың құқықтық режимі әртүрлі.
- Басқа қарыз түрлері 4030 «Басқа да несиелер» шотында жүргізіледі.