Кезекті аударма туралы қазақша реферат
Кезекті аударманың мәні
Кезекті аударма — оратор сөзінің бір бөлігін немесе тұтас сөз сөйлеуін аяқтағаннан кейін аудармашы аудару процесін бастайтын ауызша аударма түрі. Аударылатын фрагменттің көлемі әртүрлі болуы мүмкін: жеке сөйлемдерден бастап, аударма басталғанға дейінгі уақытты қамтитын түпнұсқаның едәуір бөлігін қоса алады.
Фрагмент көлемі
Қысқа жағдайда — бір-екі сөйлем. Ұзақ жағдайда — бірнеше абзацқа дейін созылатын мазмұнды бөлік.
Жауапкершілік
Мақсат — сөйлеуші мен тыңдаушы арасындағы өзара түсіністікті дәл әрі түсінікті түрде қамтамасыз ету.
Есте сақтау және жазып отыру дағдысы
Бұл аударма түрі аудармашыдан аударма басталғанға дейінгі уақыт аралығында түпнұсқадағы маңызды сегменттерді есте сақтауды талап етеді. Егер түпнұсқа бірнеше сөйлемнен тұрса, аудармашы тыңдалған мәтінді қайта жаңғыртуға көмектесетін негізгі тірек нүктелерін қысқаша жазып отырады.
Тірек жазбалардың рөлі
- Негізгі ойлар мен деректерді жоғалтпай сақтау
- Құрылымды (кіріспе–дәлел–қорытынды) қалпына келтіруге көмектесу
- Сандар, атаулар, терминдер сияқты дәлдік талап ететін элементтерді нақтылау
Тікелей қарым-қатынас және кері байланыс
Ауызша аудармада аудармашы коммуниканттармен тікелей сөздік қатынаста болады. Әсіресе тіларалық қатынас барысында кері байланыс туындағанда, бұл фактордың маңызы артады. Аудармашы ауызша сөзді оның дұрыстығына, екпініне, айтылу ерекшелігіне немесе оратордың сөйлеу мәнеріне қарамастан дұрыс қабылдап, мазмұнын дәл жеткізуі керек.
Оратормен кері байланыс
Оратормен тікелей байланыс аудармашыға нақтылап сұрауға, ойды айқындауға, таныс емес терминдердің мағынасын білуге мүмкіндік береді.
Тыңдаушымен кері байланыс
Тыңдаушылардың реакциясын бақылау аударманың түсініктілігін бағалауға, қажет болса аудармашының, кейде оратордың да сөйлеу қарқынын реттеуге көмектеседі.
Қосымша құралдар
Жеке байланыс кезінде аудармашы ым-ишараны, көрнекі құралдарды немесе қысқа қосымша түсініктемелерді қолдана алады. Мұндай жағдайда аударма процесі қосымша элементтермен толықтырылып, аудармашы кейде сұрақтарға жауап беріп, тыңдаушылардың өтініштерін орындау арқылы қатысудың қосымша мүшесі ретінде рөл атқарады.
Ақпарат алмасу бағыты және аударманың логикасы
Кез келген сөздік қатынас (оның ішінде тіларалық қатынас та) ақпарат алмасудың бір бағытын жүзеге асырады: дереккөзден рецепторға қарай. Сондықтан аударма процесі әрдайым дереккөз тіліндегі түпнұсқа мәтіннен рецепторға арналған аударма мәтінге дейін жүреді. Аудармашы түпнұсқа тілден аударылатын тілге аударады.
Жазбаша және ауызша аударманың айырмашылығы
Жазбаша аударма
Тіларалық байланыста тілдердің бағыты әдетте өзгермейді, ал аудармашы көбіне бір нақты тіл жұбында тұрақты маманданады.
Ауызша аударма
Қатысушылар тікелей сөйлесіп, рецептор мен дереккөз рөлдерін кезектесіп атқарады. Осыған сай аудармашы жиі екіжақты аударманы орындайды.
Екіжақты режим және тілдердің ауысуы
Ауызша аударма кезінде әртүрлі тілде сөйлейтін қатысушылар ақпаратпен кезекпе-кезек алмасады. Мұндай жағдайда аудармашы екіжақты аударманы жүзеге асырып, бастапқы тілдің ауысуына байланысты бір тілден екінші тілге жылдам ауысуға мәжбүр болады. Нәтижесінде ол әр тараптың қолданған тілін дер кезінде аударып, диалогтың табиғи ырғағын сақтауға ұмтылады.
Қорытынды ой
Кезекті аударма — есте сақтау, қысқа жазба жүргізу, тыңдай білу және кері байланыспен жұмыс істеу қабілеттерін біріктіретін күрделі кәсіби қызмет. Оның түпкі мақсаты — сөйлеуші мен тыңдаушы арасындағы өзара түсіністікті сенімді түрде қамтамасыз ету.