Пайдалы қазба атауы роялти ставкасы
Барлау шығыстары: қандай сомалар амортизацияланатын базаға кіреді
Барлау жүргізу туралы келісім-шарт шеңберінде А компаниясы жалпы 70,155 млн теңге шығыс жұмсады. Оның құрылымы төмендегідей:
Шығыстар құрамы
- Негізгі құралдарды сатып алу (барлау жұмыстары үшін): 20 мың теңге
- Ағымдағы шығыстар: 50 мың теңге
- Жазылмалы бонус: 100 мың теңге
- Еңбекақы төлеу қоры: 40 мың теңге
- Өндірістен тыс және өзге шығыстар: 15 мың теңге
Қызмет кезеңіндегі кірістер
- Тәжірибелік-өнеркәсіптік партияны сатудан: 90 мың теңге
- Депозит бойынша банк төлеген пайыздар: 5 мың теңге
- Технологиялық жабдықты лизингке беруден: 80 мың теңге
- Мердігерлерге тұрғын үй-жайларды жалға беруден: 100 мың теңге
Негізгі қағида
Амортизация және табиғи ресурстарды өндіруге дайындық, сондай-ақ геологиялық зерттеу шығыстарының сомасын айқындау кезінде, белгілі бір кірістер жалпы шығыннан шегеріледі. Мәтіндегі есепке сәйкес 70,155 млн теңгеден:
Сонымен қатар, амортизацияланатын шығыстарды есептеу кезінде жалпы шығыс сомасынан: депозит бойынша пайыз түріндегі кіріс және технологиялық жабдықты лизингке беруден түскен кіріс Салық кодексіндегі тәртіпке сай жылдық жиынтық кіріс (ЖЖК) құрамында танылуы/алынып тасталуы мүмкін болғандықтан, есептеуде ерекше қарастырылады.
Қолданылу аясы: материалдық емес активтер және әлеуметтік міндеттемелер
Бұл тәсіл табиғи ресурстарды геологиялық барлау, әзірлеу немесе пайдалануға құқық алуға байланысты салық төлеуші шеккен материалдық емес активтерге қатысты шығыстарға да қолданылады.
Бұдан бөлек, өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға және қазақстандық кадрларды оқытуға жер қойнауын пайдаланушылар жұмсаған шығыстар келісім-шартта белгіленген сомалар шегінде шегерімге жатады.
Тарату қоры: аударымдар, есептеу логикасы және қалдық
Тарату қорына жер қойнауын пайдаланушы нақты жүргізген аударымдар келісім-шартта белгіленген мөлшерде ЖЖК-тен шегерімге жатады.
Бұл аударымдар, әдетте, коммерциялық өндіру басталғаннан кейін жыл сайын жүзеге асырылады және әзірлеу жоспарына енгізілетін ықтимал өзгерістер ескеріле отырып, өндірудің қалған есептік мерзіміне арналған тарату шығыстарының есептік сомасын бөлу арқылы айқындалады.
Маңызды ереже
Егер тарату шығыстарының нақты шегі тарату қорына төленетін сомадан аз болса, тиісті қалдық жер қойнауын пайдаланушының ЖЖК-не қосылады.
Ұзақ мерзімді келісім-шарттар: кірісті тану нақты орындалуына қарай
Ұзақ мерзімді келісім-шарттар бойынша шығыстар мен шегерімдер нақты орындау көлемінде әрбір салық кезеңінің ішінде ескеріледі.
Мысал: жер қойнауын пайдаланушы сатып алушымен 2 жылға көмірсутегін жеткізу туралы келісім-шарт жасады (жыл сайын 300 млн теңгеден, жалпы 600 млн теңге). Алайда өнім нақты түрде бірінші жылы 270 млн теңгеге, екінші жылы 350 млн теңгеге жөнелтілді. Осыған сәйкес, келісім-шарттағы жоспарлы сомаларға қарамастан, ЖЖК-ке бірінші жыл үшін 270 млн, екінші жыл үшін 350 млн енгізіледі.
Шығынды көшіру: 7 жылдық шектеу
Егер қандай да бір жыл үшін мердігердің салық салынатын кірісі шығын әкелсе, мұндай шығын Салық кодексінің 124-бабына сәйкес келесі жылға немесе жылдарға көшіріледі. Бұл ретте, кез келген көшірілген шығын үшін көшіру мерзімі 7 жылдан аспауға тиіс.
Үстеме пайдаға салынатын салық: объект, ПІН және мөлшерлеме
Салық салу объектісі
Үстеме пайдаға салық салу объектісі — пайданың ішкі нормасы (ПІН) 20%-дан жоғары болған жағдайда, есепті кезең үшін әрбір жеке келісім-шарт бойынша жер қойнауын пайдаланушының таза табысының сомасы.
Пайданың ішкі нормасы (ПІН): есептеу логикасы
ПІН инфляция индексіне түзетілген жылдық ақша ағымдары негізінде есептеледі. Қолданылатын белгілер:
- ПІН — пайданың ішкі нормасы.
- КТҚ — келтірілген (ағымдағы) таза құн.
- r1 — КТҚ ең аз оң мәнге тең болатын дисконттау ставкасы (КТҚ(r1)).
- r2 — КТҚ ең аз теріс мәнге тең болатын дисконттау ставкасы (КТҚ(r2)).
Формула (мәтіндегі жазылым сақталды):
ПІН = r1 + КТҚ(r1) × (r2 − r1) / (КТҚ(r2) − КТҚ(r1))
Инфляцияға түзету: ақша ағымдарын қайта есептеу
Ақша ағымдарын түзету қызметтің екінші жылынан бастап жүргізіледі және әр жыл үшін инфляция индексі ескеріледі. Мәтіндегі мысалға сәйкес (қысқартылған түрде):
AAF(1) = −600 AAF(2) = −240 / (1 + 0,03) = −233 AAF(3) = 33,5 / (1 + 0,03) × (1 + 0,03) = 31,6 ... AAF(10) = 574 / ((1+0,03)×(1+0,03)×(1+0,04)×(1+0,04)×(1+0,04)×(1+0,05)×(1+0,04)×(1+0,04)×(1+0,03)) = 407,9
Түзетуден кейін әр жыл үшін таза келтірілген құн (ТКҚ) есептеледі. Бұл ретте, есептеу қолма-қол ақшаның түзетілген жылдық ағымдарының жиынтығы оң болған жылдарда жүргізілетіні ескеріледі (осы мысалда — 6 жыл).
Ставкалар шкаласы (ПІН-ге байланысты)
| ПІН, % | Таза табысқа қолданылатын үстеме пайда салығының ставкасы, % |
|---|---|
| 20-дан кем немесе тең | 0 |
| 20-дан астам, бірақ 22-ден кем немесе тең | 4 |
| 22-ден астам, бірақ 24-тен кем немесе тең | 8 |
| 24-тен астам, бірақ 26-дан кем немесе тең | 12 |
| 26-дан астам, бірақ 28-ден кем немесе тең | 18 |
| 28-ден астам, бірақ 30-дан кем немесе тең | 24 |
| 30-дан астам | 30 |
Төлеу мерзімі және есептілік
Үстеме пайдаға салық есепті жылдан кейінгі жылдың 15 сәуірінен кешіктірмей төленеді. Декларация есепті жылдан кейінгі жылдың 10 сәуірінен кешіктірмей тіркеу орны бойынша аумақтық салық органына ұсынылады.
Роялти: объект, база, ставкалар және есептеу мысалы
Роялтиді есептеудің базалық элементтері
- Салық салу объектісі — нақты өндірілген пайдалы қазбалардан алынған бірінші тауарлық өнім немесе өндірілген пайдалы қазбалардың көлемі.
- Есептеу базасы — бірінші тауарлық өнімнің құны.
- Көптеген пайдалы қазбалар бойынша ставка келісім-шартта жобаның экономикасын ескере отырып белгіленеді.
- Салық өнім тұтынушыға сатылғанына немесе өз мұқтажы үшін пайдаланылғанына қарамастан төленеді.
Көмірсутегі және қатты пайдалы қазбалар бойынша тәсіл
Роялти ставкасы келісім-шарт бойынша қызметтің әрбір түрі үшін жинақталған өндіру дәрежесіне немесе келісім-шарт кезеңіндегі жинақталған көлемге байланысты жылжымалы шкала бойынша белгіленеді.
Алтын, күміс, платина және басқа да бағалы металдар мен тастарды қоса алғанда, қатты пайдалы қазбалар бойынша ставка келісім-шарттың барлық кезеңіне кесімді пайыз түрінде белгіленеді.
Жалпы таралған пайдалы қазбалар және жер асты сулары: кесімді ставкалар
| Пайдалы қазба атауы | Роялти ставкасы, % |
|---|---|
| Металлургия үшін руда емес шикізат | 1 |
| Қалыптық құмдар және құрамында балшық-топырақ бар жыныстар (далалық шпат, пегматит), әктастар, доломиттер, әктасы-доломитті жыныстар | 1 |
| Тамақ өнеркәсібі үшін әктастар | 1 |
| Өзге руда емес шикізат | 3,5 |
| Отқа төзімді балшық, каолин, вермикулит | 3,5 |
| Ас тұзы | 3,5 |
| Жергілікті құрылыс материалдары | 4,5 |
| Вулкандық кеуекті жыныстар, перлит, обсидиан, малтатас пен ұсақтас, ұсақтасы-құмды қоспа, гипс, ангидрит, гажа, балшық және балшықты жыныстар, бор, мергель, кремнийлі жыныстар (трепел, опока, диатомит), әртүрлі шөгінді/атқыланған/метаморфиялық жыныстар (гранит, базальт, диабаз, мәрмәр), қалыптықтан басқа құм, құмтас, табиғи пигменттер, ұлутас | 9 |
| Жер асты сулары | 10 |
Роялти төленбейтін жағдайлар
- Өндірілген жер асты сулары өндірістік/технологиялық мұқтажға пайдаланылмайтын және сыртқа сатылмайтын жағдайда, өз жер учаскесінде өндірген жеке тұлғалар.
- Өз шаруашылық мұқтаждары үшін жер асты суларының өндірілуін жүзеге асыратын мемлекеттік мекемелер.
- Пластық қысымды қолдау үшін жолшыбай өндірілген жер асты сулары кері бұрғыланған кезде жер қойнауын пайдаланушылар.
Роялти базасын анықтау: орташа өлшенген баға және тасымалдау шығындары
Алтын, күміс және платинадан басқа пайдалы қазбалар бойынша есепті кезеңдегі құн бірінші тауарлық өнімнің орташа өлшенген сату бағасын ескере отырып, жанама салықтарды және сату пунктіне дейін тасымалдауға нақты шығыстарды шегерумен айқындалады.
Мысал (мәтіндегі сандар сақталды)
Орташа өлшенген баға: (3000 × 26 000 + 4000 × 24 000) / (3000 + 4000) = 24 857,2 Роялти базасы: 10 000 × 24 857,2 − 22 000 000 = 226 672,0 мың теңге
Ал алтын, күміс және платина бойынша құн металдардың Лондон биржасында салық кезеңінде қалыптасқан орташа бағаларды ескере отырып айқындалады.
Төлеу мерзімі және есепті кезең
- Роялти есепті кезеңнен кейінгі айдың 15-інен кешіктірмей төленеді.
- Роялти бойынша есепті кезең әдетте күнтізбелік ай болып табылады.
- Егер бұрынғы тоқсан үшін роялти бойынша орташа айлық төлемдер 1000 АЕК-ті құраса, есепті кезең тоқсан болып белгіленеді.
Жылдық ақша ағымы (ЖҚПА): құрамдас бөліктері
Жер қойнауын пайдаланушының жылдық ақша ағымы (ЖҚПА) есепті жылда келісім-шарт шеңберінде қызметті жүзеге асыру кезінде жер қойнауын пайдаланушының жүргізген шығыстары мен жылдық кірісі арасындағы айырма ретінде айқындалады.
Есепті жылдағы шығыстарға жататындар
- Кодекс талаптарына сәйкес амортизацияланатын және жер қойнауын пайдалану операциялары барысында капиталдандырылатын шығыстар (бірінші жылдың капиталдық шығыстарына ашық кен орны бойынша келісім-шарт жасалған күндегі негізгі қорлардың қалдық құны да енгізілуі мүмкін).
- Несие қаражаттары бойынша сыйақыларды және капиталдық шығыстар бойынша амортизациялық аударымдарды қоспағанда, кодекс ережелеріне сәйкес шегерімдерге жататын өзге шығыстар.
- Есепті жыл үшін есептелген табыс салығы, дивидендтерге салық және кодекс ережелеріне сәйкес есептелген үстеме пайдаға салық сомасы.