Лизингтің пайда болуы, мәні мен маңызы туралы қазақша реферат
Лизингтің идеясы жаңа емес: тарихи деректер адамзат бұл тетікті өте ерте кезеңдерден-ақ қолданғанын көрсетеді. Көптеген тарихшылар мен экономистердің пікірінше, лизингке ұқсас келісімдер б.з.д. Шумер мемлекетінде де кездескен.
Аристотельдің (б.з.д. 384–322 жж.) «Байлық меншік құқығында емес, пайдалануда» деген тұжырымы лизинг философиясын дәл сипаттайды: табыс табу үшін мүліктің иесі болу міндетті емес, оны пайдалану құқығы болса жеткілікті.
Негізгі ой
Лизингтің өзегі — меншік емес, пайдалану арқылы экономикалық нәтиже алу.
Лизингтің пайда болуы және тарихи дамуы
Лизинг ерте дәуірлерде тек белгілі бір меншік түрлерін жалға алумен шектелмеген. Тарихи мәліметтерге сүйенсек, ауыл шаруашылығы техникасы, шеберлікке арналған құрал-жабдықтар, тіпті әскери техника да уақытша пайдалануға берілген.
Б.з. шамамен 2000 жыл бұрынғы Вавилон тәжірибесінде де лизингке ұқсас операциялар болғаны айтылады. Дегенмен, шетелдік зерттеушілер лизингтің нақты бизнес-құбылыс ретінде қалыптасуын 1877 жылы америкалық Bell Telephone Company компаниясының телефондарды сатудың орнына жалға беру тәжірибесімен жиі байланыстырады.
АҚШ
1952 жылы Сан-Францискода алғашқы маманданған лизингтік компания — United States Leasing Corporation құрылды.
Еуропа
1962 жылы Дюссельдорфта (Германия) Deutsche Leasing GmbH атты алғашқы лизингтік компания пайда болды. 1972 жылдан бері Еуропада лизинг нарығы қарқынды дамыды.
Азия
1960-жылдары лизингтік бизнес Азияда дами бастады. Қазіргі кезеңде қызметтердің елеулі бөлігі «АҚШ – Батыс Еуропа – Жапония» аймағында шоғырланған.
Аймақтық ерекшеліктер
Батыс Еуропада лизинг беруші ретінде көбіне арнайы лизингтік компаниялар әрекет етеді. Олардың шамамен 75–80%-ын банктер немесе банк еншілес құрылымдары бақылайды.
Жапонияда лизинг тек қаржыландыру құралы ретінде емес, «қызметтер пакеті» деңгейіне дейін кеңейіп, сервистік құрамдас бөлігі күшейді.
Лизингтің мәні және қатысушылары
«Лизинг» сөзі ағылшын тіліндегі to lease етістігінен шыққан және «жалға беру» дегенді білдіреді. Қарапайым жалға беруде әдетте екі тарап қатысады: жалға беруші және жалға алушы. Ал лизингте, әдетте, үш қатысушы болады: лизинг беруші, лизинг алушы және жабдықтаушы.
Лизинг — лизинг берушінің өзіне тиесілі құрал-жабдықтарды (машиналар, компьютерлер, ұйымдастыру техникасы, өндіріс, сауда және қоймаға арналған құрылғылар) лизинг алушыға белгілі бір мерзімге, лизингтік төлем төлеу шартымен пайдалануға беруін көздейтін жалға беру қатынасы.
Лизинг беруші
Мүлікке меншік құқығы сақталатын тарап және оны пайдалануға береді.
Лизинг алушы
Мүлікті өндірістік немесе коммерциялық мақсатта пайдаланып, төлем жасайтын тарап.
Жабдықтаушы
Лизинг объектісін (жабдықты) жеткізетін үшінші тарап.
Лизинг пен несиенің ұқсастығы және айырмашылығы
Банктердің лизингтік операциялары көптеген белгілері бойынша несиелік операцияларға ұқсайды. Алайда маңызды айырмашылық бар: келісімшартта көрсетілген төлемдер толық төленіп, мерзім аяқталғаннан кейін де лизинг объектісі әдетте лизинг берушінің меншігінде қала береді.
Ал несие жағдайында банктің тәуекелін жабатын меншік объектісі ретінде қарыз алушы ұсынған кепіл қарастырылады.
Қысқаша салыстыру
- Лизинг
- Негізгі екпін — мүлікті белгілі мерзімге пайдалану; меншік құқығы көбіне лизинг берушіде қалады.
- Несие
- Қаржы беріледі, ал банк тәуекелі кепілмен қамтамасыз етіледі; актив қарыз алушының балансында болуы мүмкін.
КСРО кезеңіндегі лизингтің қалыптасуы
КСРО-да лизингтік бизнестің дамуы 1989 жылдан басталды. Құқықтық және есептік негіздер ретінде 1989 жылғы 23 қарашадағы № 810-1 жалға беру туралы нормативтік құжаттар, сондай-ақ 1990 жылғы 16 ақпанда қабылданған № 270 «Бухгалтерлік есеп шоттарының жоспары» және КСРО Мемлекеттік банкінің лизингті бухгалтерлік есепте көрсету тәртібін түсіндіретін хаты маңызды рөл атқарды.
1991 жылдың маусымында халықаралық кеңес-неміс лизингтік компаниясы «Евролизинг» құрылып, сол жылдың желтоқсанынан бастап қызметін бастады. Құрылтайшылары: кеңес тарапынан — КСРО-ның Сыртқы экономикалық банкі, «КеңесМорфлот» және КСРО-ның «Госснаб» ұйымдары; француз тарапынан — Еуропадағы ірі лизингтік компаниялардың бірі, «Банк Насьональ де Пари»; неміс тарапынан — Батыс Германияның ірі лизингтік компаниясы «Митфинанц GmbH».
Осылайша, лизинг — тарихы терең, экономикалық маңызы жоғары қаржылық-құқықтық тетік. Ол бизнестің негізгі құралдарға қолжетімділігін арттырып, меншікке ие болмай-ақ өндірістік әлеуетті кеңейтуге мүмкіндік береді.