Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік беру кәсіпкерлік қызметті заңды тұлға құрмай
Меншік құқығының субъектілері: жеке тұлғаның рөлі
Меншік құқығының негізгі субъектілерінің бірі — жеке тұлға. Алайда азамат нақты өмірде бір ғана мәртебемен шектелмейді: ол жалдамалы жұмыскер, жеке кәсіпкер, заңды тұлғаның құрылтайшысы немесе қатысушысы ретінде әртүрлі рөлдерде көрінуі мүмкін.
Азамат өзінің үлесін (салымын) енгізу арқылы мемлекеттік емес заңды тұлғаны құруға қатысады. Сонымен қатар, толық серіктестіктің қатысушылары және сенім серіктестігіндегі толық серіктер тек азаматтар бола алады (Азаматтық кодекстің 58-бабы, 3-тармағы).
Жеке кәсіпкерлік: жеке және бірлескен нысандар
Жеке кәсіпкерлік
Бір адамның меншігіндегі мүліктің дербес базасына сүйенеді. Кәсіпкер бұл мүлікті заң бойынша пайдалануға және билік етуге құқылы.
Бірлескен кәсіпкерлік
Бір топ адамның ортақ меншігіндегі мүлік негізінде құрылады: әрқайсысы өз үлесін қосады және мүлікті бірлесіп пайдалану, билік ету құқықтарына ие болады.
Бірлескен кәсіпкерліктің негіздері
- Ерлі-зайыптылардың бірлескен жалпы меншігі.
- Шаруа қожалықтарының ортақ меншігі.
- Жекешелендірілген тұрғын үйге құқық немесе ондағы ортақ үлестік меншік.
Бірлескен кәсіпкерліктің нысандары
- 1 Ерлі-зайыптылардың бірлескен ортақ меншігі негізіндегі ерлі-зайыптылар кәсіпкерлігі.
- 2 Шаруа қожалығы немесе тұрғын үйді бірлесіп жекешелендіру негізіндегі отбасылық кәсіпкерлік.
- 3 Жай серіктестік: кәсіпкерлік қызмет ортақ үлеске сәйкес жүзеге асырылады.
Мемлекеттік тіркеу: қашан міндетті?
«Жеке кәсіпкерлік туралы» заңның 9–10-баптарына сәйкес, азамат өз мүлкін айналымға енгізсе, жеке кәсіпкер ретінде қызметі екі режимде жүзеге асуы мүмкін: тіркеуді талап ететін немесе тіркеусіз жүзеге асатын.
Тіркеу міндетті болатын жағдайлар
- Жалдамалы қызметкерлердің еңбегін тұрақты пайдаланса.
- Кәсіпкерлік қызметтен түсетін жылдық жиынтық табыс заң актілерінде көрсетілген салық салынбайтын мөлшерден асса.
Мұндай кәсіпкерлер тіркеуден өтпесе, олардың қызметіне тыйым салынуы мүмкін.
Тіркеудің тәртібі
Заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын азамат мемлекеттік тіркеуден өзі өтуге тиіс және тұрғылықты жері бойынша аумақтық салық органында есепке тұрады.
Азаматтық кодекстің 19-бабына сәйкес мемлекеттік тіркеуді өз бетімен «жасап қоюға» жол берілмейді; ол заңда көзделген тәртіппен ресімделеді («Жеке кәсіпкерлік туралы» заңның 9-бабы).
Тіркеу куәлігі нені білдіреді?
Мемлекеттік тіркеу туралы куәлік — заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызмет жүргізетін азаматты жекелеудің (идентификациялаудың) тәсілі.
Лицензиялау және жалдамалы еңбек
Лицензия қажет болатын қызмет
Егер жеке кәсіпкер лицензиялауға жататын қызметті жүзеге асырса, онда бұл қызметті атқаруға құқық беретін лицензиясының болуы міндетті. Лицензия «Лицензиялау туралы» заңда белгіленген тәртіппен беріледі.
Жалдамалы еңбекті пайдалану
Жеке кәсіпкер жалдамалы еңбекті пайдаланып кәсіпкерлік қызмет жүргізе алады. Жалданған жұмыскерге еңбек заңнамасының нормалары қолданылады және еңбек шарты бойынша оның құқықтары қорғалады.
Сонымен қатар азамат меншік иесінің келісімімен өзі жұмыс істейтін серіктестікке салым сала алады және серіктестіктің табысын салымының көлеміне қарай алуға құқылы.
Тіркеусіз кәсіпкерлік және жауапкершілік
«Жеке кәсіпкерлік туралы» заңның 9-бабы 3-тармағына сәйкес азамат кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік тіркеусіз де жүзеге асыра алады. Заңда көрсетілгендей, тіркеу туралы куәліктің болмауы кәсіпкерлік қызметпен айналысуға өздігінен кедергі болмайды: кез келген жеке тұлға заңмен тыйым салынбаған қызметті атқара алады.
Маңызды шектеу
Өз қызметін тіркеусіз жүзеге асыратын жеке кәсіпкер мәміле жасаған жағдайда өзінің кәсіпкер еместігіне сілтеме жасауға құқылы емес («Жеке кәсіпкерлік туралы» заңның 9-бабы 4-тармағы).
Өз атынан әрекет ету және тәуекел
Заң жеке кәсіпкердің өз атынан кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратынын, құқықтар мен міндеттерді иеленіп, оларды орындайтынын бекітеді. Сондықтан азамат кәсіпкерлікке байланысты мәмілелер жасағанда, егер жағдайдан айқын туындамаса, өзінің жеке кәсіпкер ретінде әрекет етіп отырғанын көрсетуі тиіс.
Мұндай көрсетудің болмауы жеке кәсіпкерді тәуекелден және өз міндеттемелері бойынша жауапкершіліктен босатпайды («Жеке кәсіпкерлік туралы» заңның 25-бабы).