Қазақша рефераттар

Криминалистиканың арнаулы міндеттері мыналар

Криминалистика ұғымы және мазмұны

Криминалистика — қылмыс тетігінің заңдылықтарын, қылмыс пен оның қатысушылары туралы ақпараттың пайда болуын, сондай-ақ дәлелдемелерді жинау, бағалау және қолдану тәртібін зерттейтін ғылым. Бұл ғылым қылмысты ашу, тергеу және алдын алуға бағытталған әдіс-тәсілдердің танымдық негіздерін де қарастырады.

Криминалистикада қолданылатын тәсілдер мен әдістердің басты мақсаты — дәлелдемелерді сапалы жинауға жағдай жасау.

Дәлелдемелерді жинаудың кезеңдері

Дәлелдемелерді жинау төрт негізгі кезеңнен тұрады:

  1. Іздерді (дәлелдемелерді) іздеу және табу — қылмысты ашуға қажетті материалдарды мақсатты түрде анықтау.
  2. Бекіту — табылған іздер мен заттардың бастапқы күйін сақтау және тіркеу.
  3. Алу — заттай дәлелдемелер мен іздерді процессуалдық тәртіппен алу.
  4. Рәсімдеу — алу барысын, нәтижесін және қорытындысын құжаттау.

Маңызды ескерту

Айғақ заттарды іздеу әрдайым оңай емес. Арнаулы әдіс-тәсілдер, техника-криминалистикалық құралдар және арнайы даярлықтан өткен маман болмаса, қылмысты дәлелдеуге қажет іздерді, әсіресе микрообъектілерді, жай көзбен жылдам табу қиын. Мысалы, қолдың майлы тер іздері көп жағдайда көзге бірден көріне бермейді.

Дәлелдемелерді зерттеу және сараптама

Дәлелдемелерді зерттеу — қылмыстық іс бойынша жиналған заттай дәлелдемелер мен іздерді құзырлы тұлғалардың заңды түрде қабылдап, олардың шығу тегін және қаралып отырған қылмысқа қатыстылығын тексеруі. Заңды түрде жиналып, бекітілген материалдар криминалистикалық тұрғыдан жан-жақты талданып, олардың қайдан және қалай пайда болғаны, оқиғаға қандай деңгейде қатысты екені анықталады.

Кейбір іздерді немесе заттай дәлелдемелерді тексеру үшін арнайы білім қажет болғанда, сарапшы күрделі криминалистік техниканы қолдана отырып зерттеу жүргізеді. Сараптамада спектрографиялық талдау, газды және сұйық хроматография, сондай-ақ өзге де физикалық-химиялық ғылыми-техникалық әдістер пайдаланылады.

Криминалистиканың пәні және негізгі заңдылықтар

Криминалистиканың пәні — қылмысты сапалы тергеу мен болдырмау үшін қажетті білім мен объективті заңдылықтардың жиынтығы.

Заңдылықтардың негізгі үш тобы

  • Қылмыстың ішкі механизміндегі заңдылықтар: іс-әрекет пен оның салдары арасындағы байланыс, ұқсас жағдайларда әрекеттің қайталануы, қылмыстық субъект мінез-құлқының көріністері және т.б.
  • Қылмысты жасау және жасыру заңдылықтары: қылмыс тәсілдерінің қалыптасуы мен іске асуы, қылмыскер тұлғасы мен тәсілдің байланысы, тәсілдің нақты жағдайларға тәуелділігі және т.б.
  • Тергеу үшін мәні бар байланысты жағдайлардың заңдылықтары: жасырын дайындық, құралдарды таңдау, жағдайды барлау, қылмыстық қол сұғушылық пәнін зерттеу және т.б.

Криминалистиканың ғылым ретіндегі объектісі

Аталған заңдылықтар аясындағы әрекеттер, байқалған деректер, құбылыстар мен процестер криминалистиканың ғылыми объектісін құрайды. Бұған қылмыстық әрекет, қылмыстың пайда болуы, оны ашу және тергеу бойынша жүргізілетін әрекеттер, қылмыстық іс бойынша заттай дәлел ретіндегі материалдық объектілер, сондай-ақ куәгерлердің, сезіктілердің және айыпталушылардың көрсетпелерін қалыптастыру мен беру процесі және сол көрсетпелерді алу әдістері жатады.

Мақсаттары мен міндеттері

Құқық қорғау органдарының қылмыспен күрестегі ықпалын арттыру — криминалистиканың жалпы мақсаты.

Негізгі мақсаттары

  • Объективті заңдылықтарды зерттеуді жалғастыру және оларды жалпы әрі жеке теорияларды, құралдар мен ұсыныстарды дамытуға негіз ету.
  • Ғылымдар жетістіктерін пайдалану арқылы қылмыстық тергеуді техника-криминалистикалық тұрғыдан қамтамасыз етуді дамыту.
  • Алдын ала және сот тергеуін жетілдіру: ұйымдастырушылық, тактикалық және әдістемелік негіздерді қарастыру және енгізу.
  • Алдын алу шараларын дамыту: қылмыстың алдын алудың криминалистикалық тәсілдері мен әдістерін қалыптастыру үшін тергеу және сот практикасын зерделеу.
  • Шетелдік тәжірибені игеру және оны тергеу мен ғылыми зерттеулерде қолдану.

Міндеттерінің жіктелуі

Криминалистиканың міндеттері үш топқа бөлінеді: жалпы, арнаулы және нақты.

Жалпы міндет

Құқық қорғау органдарына қылмыспен күресте өз тұрғысынан көмектесу; бұл тұрғыда криминалистика қылмыстық құқық, криминология, қылмыстық іс жүргізу құқығы сияқты салалармен өзара сабақтас.

Арнаулы міндеттер

  • Объективті заңдылықтарды тереңдетіп зерттеу, жалпы және жеке теорияларды дамыту, әдістемелік негіздерді жасау.
  • Іздерді табу, бекіту, алу және зерттеу үшін жаңа әдістерді жетілдіру, жаңа техникалық құралдарды әзірлеу.
  • Алдын ала тергеу, сот тергеуі және сараптаманың ұйымдастырушылық, тактикалық, әдістемелік негіздерін күшейту.
  • Қылмыстың жекелеген түрлерін тергеу әдістемесін жаңарту бойынша ұсыныстар енгізу.
  • Қылмысты азайту үшін криминалистикалық сақтық шараларын ұсыну.
  • Шетелдік тәжірибені қылмысты ашу, тергеу және алдын алуда пайдалану.

Нақты міндеттер

Қысқа мерзімде орындалатын, кезеңдік сипаттағы міндеттер. Мысалы, қылмыстың жаңа түрлерін (тапсырыспен адам өлтіру, компьютерлік ақпаратқа қатысты қылмыстар) тергеу әдістемесін әзірлеу. Сондай-ақ криминалистика жүйесіндегі бөлімдер санын төрттен беске дейін арттыру мәселесі де осы қатарға жатады.

Криминалистиканың негізгі функциялары

  • Танымдық функция: криминалистика туралы жалпы түсінік қалыптастыру.
  • Әдістемелік функция: ғылым мен пәннің байланысын, ғылыми және практикалық мазмұнды дұрыс тұжырымдау.
  • Түсіндірмелік функция: пәннің ғылыми бейнесін, болмысын және элементтерін ашып көрсету.
  • Жүйелендіру функциясы: жинақталған ғылыми және тәжірибелік материалдарды біріздендіру.
  • Құрастырмалық функция: практикалық із танудағы құрал-жабдықтарды дамыту және жетілдіру.
  • Енгізу функциясы: криминалистикалық зерттеу қорытындыларын практикаға енгізу.
  • Болжау функциясы: жинақталған деректер мен ақпаратқа сүйене отырып, қылмыс жасау тәсілдерінің болашақтағы ықтимал өзгерістерін алдын ала бағамдау.

Криминалистикалық зерттеу ақпаратының қайнар көздері

  • Нормативтік негіз: құқық бұзушылықпен күресті реттейтін заңдар мен өзге де нормативтік актілер, қылмыстық іс жүргізудегі әрекеттер мен қатынастар ауқымы.
  • Қылмыстық, моральдық және статистикалық деректер: қоғамдағы ахуалдың көрсеткіштері.
  • Практикалық материалдар: қылмысты ашу, алдын алу және қылмыскерлерді анықтау бойынша іс-шаралар; қылмыстық және басқа істердің материалдары; тексерістер, тергеу, сараптамалық, жедел-іздестіру және сот практикасының құжаттары; қадағалау органдарының құжаттары мен анықтамалары.
  • Ғылыми база және тәжірибе: заңды және заңды емес салалардағы теориялық, әдістемелік, анықтамалық әдебиеттер; ғылыми-техникалық жетістіктер; шығармашылық өнімдер және оларды практикада қолдану қорытындылары.
  • Маман пікірлері: тергеушілердің, прокурорлардың, сарапшылардың, судьялардың және анықтау органдары қызметкерлерінің қылмыспен күрестен алынған тәжірибелік қорытындылары, ұсыныстары мен көзқарастары.

Криминалистика қағидалары

  • Құқық қорғау сұранысына бағдарлану: қоғамға қауіпті, құқыққа қарсы әрекеттермен күрес жүргізетін органдардың талаптарына сай зерттеу нәтижелерін негіздеу.
  • Сабақтастық қағидасы: бұрынғы және қазіргі криминалистикалық тұжырымдамалардың өзара байланысы мен қатынасын сақтау.
  • Ғылымаралық интеграция: өзге ғылымдардың жетістіктерін белсенді, мақсатты және шығармашылық тұрғыдан қолдану, әрі оларды криминалистиканың ғылыми міндеттеріне бейімдеу.
  • Практикаға сүйену: жедел-іздестіру, сараптамалық, тергеу және сот практикасының жетістіктерін зерттеу және оларды ғылыми жұмыста пайдалану.
  • Әлеуметтік процестерді есепке алу: қоғамға қауіпті әрекеттердің даму жағдайы, құрамы, өзгерісі және тенденциялары туралы көрсеткіштерді тіркеу және қолдану.
  • Нормативтік реттеу мен ұтымды қолдану: қылмыспен және ұқсас құбылыстармен күресті бағыттайтын заңдар мен нормативтік ережелерді ғылыми тұрғыдан жетілдіру және оларды практикада тиімді қолдану.