Қазақша рефераттар

Тышқан - графиктік меңзермен басқарылдатын құрылғы

Компьютерлік тышқан: шығу тарихы және қызметі

Компьютерлік тышқан (ағылшынша Mouse) — графикалық интерфейсте меңзерді басқаруға арналған ең кең таралған енгізу құрылғыларының бірі. Кей дереккөздерде атауы қысқартылған түрде M — manually, O — operated, U — user, S — signal, E — encoder деп түсіндіріліп жатады.

Тарихына қысқаша шолу

  • 1968 жылғы 9 желтоқсан — компьютерлік тышқан Калифорниядағы демонстрация барысында көпшілікке таныстырылды.
  • 1981 жыл — тышқан құрылғысы жинаққа кіретін алғашқы компьютерлердің бірі: Xerox 8010 Star Information System. Xerox фирмасының үш батырмалы тышқаны шамамен 400 АҚШ доллары тұрған.
  • 1983 жыл — Apple компаниясы Lisa компьютері үшін бір батырмалы тышқан үлгісін шығарды.

Құрылысы мен негізгі ұғымдар

Тышқан — әдетте екі немесе үш батырмасы бар, алақанға ыңғайлы жазыңқы қорапша тәрізді құрылғы. Оның жазық беттегі қозғалысы экрандағы тышқан нұсқағышы (графикалық меңзер) деп аталатын объектінің қозғалысымен байланысады.

Компьютерді басқару үшін тышқанды үстел бетінде жылжытады және сол немесе оң батырмасын қысқа басады. Мұндай әрекет шерту (click) деп аталады.

Монитор мен тышқан біріге отырып қолданушы интерфейсінің маңызды түрін — графикалық интерфейсті (GUI) қалыптастырды. Тышқан арқылы объектілердің қасиеттерін өзгертуге, мәзірлерді ашуға және басқару элементтерін іске қосуға болады.

Жұмыс істеу принципі (оқиғалар моделі)

Тышқан таңбалық мәліметті тікелей енгізуге арналмаған. Оның жұмысы оқиғалар (events) тетігіне негізделеді: құрылғының орын ауыстыруы мен батырмалардың басылуы жүйе үшін жеке оқиға ретінде тіркеледі.

Қарапайым тізбек

  1. Тышқан қозғалады немесе батырма басылады — жүйе бұл әрекетті оқиға ретінде қабылдайды.
  2. Драйвер қозғалыс пен басуларды талдап, меңзердің экрандағы орнын жаңартады.
  3. Оқиғалар қолданушы жұмыс істеп отырған қолданбалы бағдарламаға беріледі.
  4. Бағдарлама оқиғаны командаларға айналдырып, тиісті әрекетті орындайды (мысалы, таңдау, ашу, жылжыту, өңдеу).

Осы принциптің арқасында тышқан әртүрлі бағдарламаларда бірдей логикамен жұмыс істейді: қолданушы әрекеті — оқиға, ал оқиға — бағдарламаның орындалатын командасы.