Экономикада кәсіпорынның алатын орны туралы қазақша реферат
Кәсіпорынның экономикадағы орны
Кез келген кәсіпорын өздігінен оқшау тіршілік ете алмайды. Ол жалпы экономикамен тікелей байланыста болады: бір жағынан — өндіріс факторлары нарығы арқылы, екінші жағынан — өткізу (сату) нарығы арқылы. Сондықтан кәсіпорын экономикасы жеке кәсіпорындардың басқа шаруашылық құрылымдарымен өзара байланысын, нарықтағы қатынастарын және шаруашылық үдерістің жалпы әрі кәсіпорын мүддесі тұрғысынан қалай жүзеге асатынын зерделейді.
Негізгі байланыс арналары
- Өндіріс факторлары нарығы: еңбек, капитал, жер, технология және ресурстарды тарту.
- Өткізу нарығы: дайын өнім мен қызметті тұтынушыға жеткізу және сату.
Зерделеу нысандары
- Шаруашылық шешімдерді қабылдау логикасы
- Өндіріс үдерісі және оны ұйымдастыру
- Ресурстарды пайдалану тиімділігі және шығындар
Микроэкономика және макроэкономикамен байланысы
Кәсіпорын экономикасы микроэкономика және макроэкономикамен тығыз байланысты. Бұл байланыс кәсіпорын қызметін әрі жеке деңгейде, әрі ұлттық экономика аясында түсіндіруге мүмкіндік береді.
Микроэкономика нені қарастырады?
Микроэкономика жекелеген тауарлар мен фирмалар деңгейіндегі шешімдерді зерттейді: өндіріс көлемі қалай белгіленеді, баға қалай қалыптасады, салықтар мен халықтың жинақ ақшасы сұранысқа қалай ықпал етеді. Сондай-ақ ол кәсіпкерлік қызметтің экономикасы мен ұйымдастырылуын қамтиды.
- Бизнестің ұйымдық нысандары және құқықтық негіздері
- Қаржыны жоспарлау және капитал тарту тәсілдері
- Нарықты монополиялау деңгейін бағалау
- Баға белгілеу және өнімді өткізудегі шығындарды есептеу
Микроэкономикалық талдау тек жеке кәсіпорынның ішкі жағдайын ғана емес, оның нарыққа ықпалын және кәсіпорын деңгейіндегі өндірісті ұйымдастыруды да зерттейді.
Макроэкономика нені қарастырады?
Макроэкономика экономиканы біртұтас жүйе ретінде қарастырады және жиынтық сұраныс пен жиынтық ұсыныстың қалыптасуын зерттейді. Онда салалар, үй шаруашылықтары, банктер, фирмалар мен кәсіпорындар сияқты ірі құрылымдардың өзара байланысы талданады.
Негізгі ұғымдар
- Сұраныс
- Белгілі баға бойынша тұтынушылар сатып алуға дайын тауар көлемі.
- Ұсыныс
- Өндірушілердің тауар мен қызметті нарыққа жеткізу көлемі.
Кәсіпорын экономикасының пәні және өзге ғылымдармен байланысы
Кәсіпорын экономикасы дербес экономикалық пән ретінде кәсіпорынның іс-әрекетін, өндірісті ұйымдастыру үдерісін және шаруашылық шешімдерді қабылдауды түсіндіреді. Ол бірқатар пәндермен тығыз сабақтас.
Тікелей байланысты бағыттар
Кәсіпорын экономикасы әрқашан сыртқы ортадағы өзгерістерді ескеруге тиіс. Мысалы, қажеттіліктер құрылымының ауысуы, демографиялық үрдістер, халық табысының өзгеруі, ғылыми-техникалық жетістіктер кәсіпорынның жағдайына тікелей ықпал етеді. Сонымен қатар кәсіпорын экономикасын зерттеу объектілері (мысалы, өндіріс шығындары) макроэкономикалық деректермен өзара байланысты болғандықтан, талдауда бұл факторлар міндетті түрде есепке алынады.
Кәсіпкерлік орта және кәсіпкерлік ұғымы
Кәсіпорын белгілі бір кәсіпкерлік ортада қызмет атқарады, ал бұл орта кәсіпорынның барлық іс-әрекетіне әсер етеді. Кәсіпкерлік орта экономикалық және саяси ахуалды, құқықтық нормаларды, әлеуметтік-мәдени ерекшеліктерді, технологиялық даму деңгейін, географиялық факторларды, экологиялық жағдайды, сондай-ақ институционалдық және ақпараттық жүйелерді қамтиды.
Кәсіпкерлік дегеніміз не?
Кәсіпкерлік — адамдардың және олар құрған бірлестіктердің белсенді, дербес шаруашылық қызметі. Бұл қызмет тәуекелге баруды, мүліктік жауапкершілікті қабылдауды және пайда табуды көздейді. Сонымен бірге кәсіпкерлік шығармашылық күш-жігерді іске асырумен, ұйымдастырушылық тапқырлықпен және жаңашылдықпен тығыз байланысты.
Кәсіпкерліктің қазіргі түсіндірмесіндегі екі өзек
- Коммерциялық бағдар және дербестік: тәуекелге бару, басталған істі соңына дейін жеткізу, кедергілерді еңсеру.
- Тапқырлық және жаңашылдық: ұйымдастыру мен экономикадағы жаңа шешімдер, ғылыми-техникалық прогреске ұмтылу.
Кәсіпкерлік қызмет түрлері және субъектілері
Кәсіпкер қабылданған заңнамаға қайшы келмейтін қызметтің кез келген түрімен айналыса алады. Кәсіпкерлік қызметтің таралған бағыттарына төмендегілер жатады.
Шаруашылық-өндірістік
Өнім өндіру, қызмет көрсету, өндірісті ұйымдастыру және ресурстарды басқару.
Сауда және көтерме сату
Тауар айналымын ұйымдастыру, өткізу арналары және келісімшарттық қатынастар.
Инновациялық және жаңартпашылық
Жаңа өнім, технология немесе басқару шешімдерін енгізу.
Консультациялық қызмет
Сараптамалық қолдау, талдау, жоспарлау және ұйымдық кеңес беру.
Коммерциялық делдалдық
Сатушы мен сатып алушы арасындағы мәмілелерді ұйымдастыру және сүйемелдеу.
Құнды қағаздар операциялары
Бағалы қағаздармен байланысты мәмілелер және инвестициялық әрекеттер.
Қазақстан Республикасындағы кәсіпкерлік қызметтің субъектілері
- Қазақстан Республикасының азаматтары
- Шетел мемлекеттерінің азаматтары
- Адамдардың бірігуі (кәсіпкерлер ұжымы)
Кәсіпкердің мәртебесі заңды және жеке тұлғалар мемлекеттік тіркеуден өткеннен кейін күшіне енеді.