Территориясы мың шаршы

Шымкент қалалық әкімшілігі: әлеуметтік-демографиялық және экономикалық сипаттама

Шымкент қалалық әкімшілігінің аумағы 0,3 мың км², бұл облыс аумағының 0,3%-ын құрайды. 2004 жылғы 1 қаңтардағы дерек бойынша халық саны 520,7 мың адам, ал халық тығыздығы 1 км²-ге 1395,3 адам. Қала тұрғындарының үлесі 90,4%.

Ұлттық құрамы

Қазақтар49,5%
Орыстар24,6%
Өзбектер15,0%
Әзербайжандар2,1%
Украиндер1,8%
Кәрістер1,4%

Білімдік құрылымы (адам саны)

Жоғары білімді

57 856

Аяқталмаған жоғары

3 788

Арнаулы орта

73 297

Орта

98 555

Негізгі

45 759

Бастауыш

57 922

Сауатсыз

5 902

Қалған тұрғындар білім алмағандар санатына жатады.

Әкімшілік орталығы және орналасуы

Әкімшілік орталығы — Шымкент қаласы. Қала Астанадан 1493 км қашықтықта орналасқан. Шымкент — ірі индустриялық-өнеркәсіптік орталық. 1990-жылдардың басында өнеркәсіп өнімінің 68,0%-ы осында өндірілген. Қазіргі кезеңде өнеркәсіп өнімдерінің 70,6%-ын береді, соның ішінде 64,4%-ын ШНОС АҚ құрайды.

Өнеркәсіптің негізгі бағыттары

ШНОС АҚ — тұрақты жұмыс орындарының ірі көзі: 1991 жылы 1587 адам, кейінгі кезеңде 2382 адам жұмыспен қамтылған.
«Южполиметалл» ЖАҚ — өнеркәсіп өнімінің 5,2%-ын береді.
GTI CENTA ASIA ЖАҚ — темекі өндірісі: 2000 жылы 1488,0 млн дана өнім шығарған.

Азық-түлік, химия және тұрмыстық өнімдер

Май өндіру: «Шымкентмай» АҚ, «Сана» ЖШС, «Достар» ЖШС.
Химия өнеркәсібі: «Химфарм» АҚ — 160 атаулы дәрі-дәрмек, жалпы көлемі 1276,7 млн теңге. Сонымен қатар этил (сірке) спирті мен шарап-ликер өнімдері өндіріледі.
Сабын өндірісі: «Шымкентмай-Эль-Дос» ЖАҚ.

Өңірлік өндірістегі үлесі (кейбір өнімдер)

Жарма өнімдері

76,2%

Шымкент жарма фабрикасы (АҚ)

Сыра

99,8%

«Шымкентсыра» (ЖАҚ)

Сусындар

87,3%

«Визит» (ЖАҚ)

Мақта-жіп

9,1%

«Шымкент-Мақта» (АҚ), «Джин-Текс» (ЖШС)

Шұлық-ұйық өнімдері

84,3%

«Эластик» (АҚ)

Цемент

99,9%

«Шымкентцемент» (АҚ)

АЦК АҚ облыс көлемінде дайындалатын асбестцемент листтері, құбырлар және муфталардың негізгі бөлігін өндіреді. Қаладағы жеңіл өнеркәсіп кәсіпорындары қатарында «Восход и К», «Восход — ЮГ», «Қыз-Жібек», «Восход» АФ бар; өндіріс көлемі — 520,5 млн теңге.

Ауыл шаруашылығы және инвестиция

Қала әкімшілігі аумағында 15 ауыл шаруашылық өндірісі және 20 шаруа қожалығы жұмыс істейді. Инвестицияның 55,4%-ы осы аумақта орналасқан өндіріс орындары мен қалалық орталықтардың үлесіне тиесілі, ал инвестицияның 68,3%-ын құрылыс саласы құрайды.

Арыс қалалық әкімшілігі: қысқаша деректер және даму бағыты

Негізгі көрсеткіштер

Аумағы: 6,3 мың км²
Халық саны (2004): 62,7 мың адам
Тығыздық: 1 км²-ге 9,7 адам
Қала халқының үлесі: 57,8%

Этникалық құрамы

Негізгі құрамды қазақтар құрайды — 92,4%, орыстар — 5,0%. Сонымен бірге татар, өзбек, әзербайжан және басқа ұлт өкілдері тұрады.

Діни ұйымдар (берілген дерек)

Ислам: 11
Христиан: 2
Басқа: 0

Әлеуметтік көрсеткіштер (берілген дерек)

Жан басына шаққан табыс: 7145 теңге
Кедейшілік деңгейіндегі отбасылар: 322
Өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемі: 1399,9 млн теңге

Білім деңгейі (адам саны)

Жоғары білімді

2 059

Аяқталмаған жоғары

Арнаулы орта

4 399

Орта

10 053

Негізгі

3 634

Бастауыш

5 061

Сауатсыз

687

Әкімшілік орталығы

Әкімшілік орталығы — Арыс қаласы, мұнда 35,2 мың адам тұрады. Қала 1956 жылы теміржол станциясы ретінде құрылған және облыс орталығынан 60 км қашықтықта орналасқан.

Экономикалық сипат

1991 жылы өнеркәсіп өнімдерінің 80,2%-ын 390 адам жұмыс істеген Арыс тігін фабрикасы берген. Қазіргі негізгі өндіріс орындары: «Арысшпалзавод» және «Адам» ЖШС. 2000 жылы «Арысшпалзавод» өндірістің 22,9%-ын, яғни 109,1 млн теңге көлемінде өнім шығарған. 2000 жылы құрылған «Адам» ЖШС қысқа уақытта 18,7 млн дана темекі өнімін өндірген.

Ауыл шаруашылығы

Ет

30,6%

Сүт

8,6%

Мақта

12,4%

Жеміс

2,3%

Бақша дақылдары

10,1%

Соңғы жылдары мақта, жеміс-жидек және бақша дақылдарының егістік алқаптары ұлғайған. Мал шаруашылығы да дамып келеді: ірі қара — 2,8%, қой-ешкі — 11,2%, қаракөл қойы — 21,9%, жылқы — 3,3%, түйе — 2,8%.

Түркістан қалалық әкімшілігі: халық, тарих және шаруашылық

Негізгі көрсеткіштер

Аумағы: 7,4 мың км²
Халық саны (2004): 184,1 мың адам
Тығыздық: 1 км²-ге 24,1 адам
Қала халқы: 49,3%
Ауыл халқы: 50,7%

Этникалық құрамы

Қазақтар53,9%
Өзбектер42,7%
Орыстар1,4%
Татарлар0,7%
Түріктер0,6%

Діни ұйымдар (берілген дерек)

Ислам: 48
Христиан: 4
Басқа: 0

Әлеуметтік көрсеткіштер (берілген дерек)

Жан басына шаққан табыс: 5835 теңге
Кедейшілік деңгейіндегі отбасылар: 1392
Өнеркәсіп өнімінің жалпы көлемі: 2949,1 млн теңге

Білім деңгейі (адам саны)

Жоғары білімді

9 244

Аяқталмаған жоғары

1 980

Арнаулы орта

19 886

Орта

26 705

Негізгі

10 386

Бастауыш

13 092

Тарихи-мәдени мәні

Әкімшілік орталығы — Қазақстандағы көне қалалардың бірі Түркістан. Қала туралы мәліметтер XV ғасырдан белгілі. Маңызды мәдени-тарихи нысан — XV ғасырда салынған Қожа Ахмет Ясауи кесенесі. Түркістан Самарқан, Бұхара, Хиваны Солтүстік Қазақстанмен жалғастырған керуен жолы бойында қалыптасқан. Шымкенттен 225 км қашықтықта орналасқан.

2000 жылы қала 1500 жылдық мерейтойын атап өтті. Мерейтой қарсаңында жөндеу жұмыстарына 1271,3 млн теңге жұмсалды, оның ішінде 483,8 млн теңге құрылыс пен жол-көлік инфрақұрылымын жаңартуға бағытталған.

Өнеркәсіп құрылымы

1991 жылы бұл аумақтағы өндіріс орындары жалпы өнімнің 3,5%-ын ғана берген. Кейінгі кезеңде бірқатар кәсіпорындар (машина жасау, жеңіл өнеркәсіп, тамақ өнеркәсібі, құрылыс материалдары, биохимия) шоғырланып, жалпы өндіріс көлемінің 75%-ын қамтамасыз еткен.

Қазіргі кезде тігін және тоқыма өндірісі басым. Негізгі кәсіпорындар: «Яссы» АҚ, «Тұран» (шаруа қожалығы), «Корпорация Ақ-Алтын», «ШТФ-Түркістан» (ЖШС). Олардың үлесі — 48,1%.

Құрылыс материалдары және пайдалы қазбалар

Минералды бейметалл өнімдерінің үлесі — 5,8%. Негізгі кәсіпорындар: «Ақжол», «Түркістанқұрылыс», «Бастау-ХХГ», «Марсан». Сонымен қатар «Түркістан-насос» АҚ және табиғи құм мен гравий өндіретін кәсіпорындар жұмыс істейді.

Табиғи құм өндірісі (облыс бойынша)

94,5%

Гравий өндірісі (облыс бойынша)

61,1%

Мақта жібі (облыс бойынша)

8,7%

Ауыл шаруашылығының үлесі және құрылымы

Ауыл шаруашылығы өнімдерінің жалпы мөлшері облыс бойынша 6,7%-ды құрайды. Құрылымында: мақта — 33,8%, ет — 20,2%, сүт — 15,6%, жеміс-жидек — 8,9%.

Соңғы жылдары мақта егістігінің ауданы өсіп келеді: 2000 жылы ол барлық егістік көлемінің 49,5%-ын құраған. 1991 жылмен салыстырғанда ірі қара саны 7%-ға артқан. Қаракөл қойлары — 23,3%; бұл ауданда өсірілетін қойдың 86,3%-ына тең.