Іздер мен басқа да заттай дәлелдемелерді оқиға болған орнына белгілеп немесе алып, табу үшін тергеуші әртүрлі әдістер мен криминалистикалық техниканың құрылдары қолданылады
Оқиға орнынан іздер мен заттай дәлелдемелерді табу
Оқиға болған жерде іздер мен өзге де заттай дәлелдемелерді анықтау, белгілеу және алып қою үшін тергеуші әртүрлі әдістерді, сондай-ақ криминалистикалық техниканың арнайы құралдарын қолданады. Бұл жұмыс дәлдік пен жүйелілікті талап етеді, өйткені әрбір ұсақ белгі істің мән-жайын ашуға ықпал етуі мүмкін.
Іздерді табудың кең таралған тәсілдері
Дәлелдемелік маңызы бар объектілерді анықтаудың бірнеше тиімді әдісі бар. Тергеуші жағдайға қарай төмендегі тәсілдердің бірін немесе бірнешеуін қатар қолдана алады:
-
Жарық пен бұрышты өзгерту: объектіні ерекше жарықтандыру жағдайында немесе арнайы бұрыштардан қарау арқылы көмескі іздерді айқындау.
-
Буландыру (парамен өңдеу): іздердің орналасқан бетін белгілі реагенттің буымен өңдеу (мысалы, йод буы) арқылы олардың көрінуін арттыру.
-
Із шығарушы құрамдарды қолдану: белгіленген іздерді айқындауға арналған арнайы құрамдармен өңдеу.
-
Ылғалдандыру арқылы айқындау: іздің бөлшектері фонмен немесе бет құрылымымен «араласып» кетсе, бетті абайлап ылғалдандырып, ізді көзге көрінетін ету.
-
Оптикалық құралдар: ұлғайтқыштар, сүзгілер және өзге де оптикалық құрылғылар арқылы объектілерді мұқият қарау.
Белгілеу, тіркеу және алып қою
Іздерді және басқа заттай дәлелдемелерді қабылдау (процестік тіркеу) бірнеше әрекеттерден тұрады. Негізгі мақсат — объектіні бұзбай сақтау және кейінгі сараптамаға жарамды күйде жеткізу.
- Фотоға түсіру және бейнетіркеу жүргізу.
- Іздердің және өзге объектілердің өлшемін өлшеу.
- Жазбаша сипаттама беру, қажет болса сызба немесе схема жасау.
- Іздерді сақтау үшін қайта қарап, қорғау шараларын қолдану.
- Іздің көшірмесін түсіру (қалып алу, көшірме материалдарын қолдану).
- Ізді затпен бірге немесе заттың бөлігімен қоса алып қою, не қауіпсіз түрде басқа орынға көшіру.
Криминалистикалық техникалық құралдар
Оқиға орнын қарау барысында тергеуші арнайы криминалистикалық техникалық құралдарды пайдаланады. Мұндай құралдардың базалық жиынтығына әдетте оперативтік және тергеулік чемодандар, сөмкелер және портфельдер кіреді. Кей жағдайларда жабдық арнайы автокөлікке орналастырылып, оқиға орнына шығатын қозғалмалы криминалистикалық лаборатория ретінде қолданылады.
Іздермен жұмыс істеуге арналған құрылғылардан бөлек, жарықтандыру құралдары және объектілерді алу мен орауға қажетті материалдар да қолданылады.
- Тасымалданатын рентген аппараты.
- Кварц шамы.
- Мәйітті іздеуге арналған құралдар.
Маманның көмегі
Ауыр немесе күрделі криминалистикалық техниканы қолдану қажет болғанда, тергеушіге криминалист маман көмек көрсетеді. Әдетте мұндай мамандар ішкі істер органдарының криминалистикалық бөлімшелерінде қызмет етеді немесе өзге криминалистикалық мекемелерден тартылады.