Оқиға орнындағы табылғандардың объективті жазылуы
Оқиға орнын қарау нәтижелерін рәсімдеу не үшін маңызды
Оқиға орнын қарау тергеулік іс-әрекет ретінде тек оның нәтижелері іс жүргізу тәртібімен дұрыс рәсімделген жағдайда ғана толық маңызға ие болады. Қараудың қорытындылары міндетті түрде бекітілуі керек.
Қараудың қорытындысын бекіту — оқиға орнында тергеуші жүргізген әрекеттерді және табылған деректердің құжаттық көрінісін заңда белгіленген нысанда тіркеу. Бұл бекіту оқиға жағдайының жалпы көрінісін, сондай-ақ оқиға орнындағы жекелеген элементтердің құрамы мен жағдайын дәл сипаттауға бағытталады.
Жалпы бекіту құралдары
Оқиға орнындағы жалпы көріністі, қылмыс жасалған жердің жағдайын және объектілердің толық жиынтығын бекітуге қызмет етеді.
- Оқиға орнын қарау хаттамасы
- Сызбалар, жоспарлар, схемалар
- Фотосуреттер және бейнежазбалар
Жеке бекіту құралдары
Оқиға орнындағы нақты бір объектіні қарау нәтижелерін белгілеу үшін қолданылады.
- Масштабтық түсірілімдер
- Суреттеу (сипаттамалық жазба)
Оқиға орнын қарау хаттамасы: негізгі іс жүргізу құжаты
Оқиға орнын қарау хаттамасы — қарау нәтижелерін көрсететін негізгі іс жүргізу құжаты. Ол тергеушінің және қатысушылардың әрекеттерін, оқиға орнындағы жағдайды дәл әрі тексеруге болатын түрде бекітеді.
Хаттамаға қойылатын негізгі талаптар
- 1 Нақтылық және бірізділік. Оқиға орнындағы әрекеттер мен табылған деректер жүйелі түрде жазылады.
- 2 Анық әрі жеткілікті сипаттау. Элементтер тек «бар» деп қана көрсетілмей, олардың белгілері түсінікті деңгейде баяндалады.
- 3 Түсініксіз тұжырымдардан бас тарту. «Маңайында», «таяу», «жанында», «алыс емес» сияқты көмескі тіркестердің орнына нақты өлшемдер мен бағдарлар беріледі.
- 4 Толықтық. Іске қатысы бар барлық табылғандар тіркеледі.
- 5 Объективтілік. Хаттамада фактілер түсіндірілмейді: іздер мен қарулардың пайда болуы туралы болжам, талдау, баяндау енгізілмейді. Хаттама — түсіндірме емес, тіркеу құжаты.
- 6 Мақсатқа бағытталу. Тек қарауға жататын және іске қатысы бар деректер көрсетіледі, артық мәлімет енгізілмейді.
- 7 Заңда белгіленген деректемелердің болуы. Хаттамада міндетті деректемелер көрсетіледі. Бұл талап ҚІЖК-нің 203-бабындағы нормалармен байланыстырылады.
Хаттама құрылымы: үш бөлімнің логикасы
1) Кіріспе бөлім
- Қарау жүргізілген орын
- Күні (күні, айы, жылы)
- Басталу және аяқталу уақыты (нақты минутына дейін)
- Қарауды жүргізген тұлғаның лауазымы, аты-жөні
- Қатысушылардың аты-жөні, әкесінің аты, қажет болса мекенжайы
- Оқиға туралы өтініш/ақпарат алынған уақыт және қарауды жүргізу туралы тапсырма берілген уақыт
- Тұрғын үйді қарау кезінде: кәмелетке толған тұрғынның келісімімен бе, прокурор санкциясымен бе немесе прокурордың тәуліктік мерзім ішінде берген шешімімен бе — көрсетілуі
- Қарау жағдайы: ауа-райы, жарықтандыру, жер бедерінің күрделілігі (ойпаң, биік таулы, жетуі қиын жер және т.б.)
2) Сипаттамалық (жазбалы) бөлім
- Оқиға орнының шекаралары
- Оқиға орнына апаратын жолдар, кіретін және шығатын орындар
- Оқиға орнындағы жалпы жағдай және барлық қарау объектілері (іздер және басқа заттай дәлелдемелер)
- Іздер мен заттай дәлелдемелерді табу әдістері, қолданылған техникалық құралдар және алынған нәтиже
3) Қорытынды бөлім
- Оқиға орнынан алынған заттар: қандай объектілер, қалай қапталғаны, мөрленгені және қандай мөрмен
- Заттардың қайда жіберілгені немесе кімге сақтауға берілгені
- Құрастырылған сызбалар, жоспарлар, схемалар
- Оқиға орнында мәйіт табылса: оның қайда тексеруге (сараптамаға) жіберілгені
- Қарауға қатысушылардың қол қоюы
Оқиға орнының жоспары: дәлдік пен түсініктіліктің стандарты
Оқиға орнының жоспары нақты іс-жағдайды толық әрі жеткілікті деңгейде көрсетіп, тергеу үшін маңызды элементтердің өзара орналасуын айқын бейнелеуі тиіс. Жоспарды, әдетте, хаттаманы жасаған тұлға құрастырады және онда қажетті деректемелер болуы керек.
Жоспарды құрастыру талаптары
- Қарау орнында құрастырылады; егер бұл мүмкін болмаса — қарау жүргізілген жерде жасалады
- Жалпыға ортақ шартты белгілер қолданылады және олар түсініктемемен беріледі
- Бір масштабта қарау объектілерінің кішірейтілген жоспары көрсетіледі (масштабты жоспар болған жағдайда)
- Іске қатысы жоқ артық заттар енгізілмейді
- Құрастырылған күні және құрастырушының (тергеушінің) немесе куәгерлердің қолы қойылады
- Масштаб немесе негізгі өлшемдер міндетті түрде көрсетіледі
Масштабты және кестелік жоспар
Жоспарлар масштабты немесе кестелік (масштабсыз) болып бөлінеді. Кестелік жоспар масштабсыз құрастырылады, онда объектілер мен олардың арасындағы қашықтықтар көрсетіледі.
Тәжірибеде, әдетте, кеңістіктің жоспары масштабты түрде сызылады, ал тұрғылықты жердің жоспары кестелік болуы мүмкін: онда негізгі қашықтықтар ірі бағдарлық көрсеткіштермен белгіленеді.
Жалпы және жеке жоспарлар
Оқиға орнының жоспары жалпы болуы мүмкін: онда тек оқиға орны ғана емес, сонымен бірге айналадағы аумақ, тұрғылықты жердің бөліктері де көрсетіледі (мысалы, елді мекен бөлігі, жеке үй ауласы немесе бүкіл үйдің жоспары).
Кеңістіктің жеке жоспары (нақты оқиға орны) көбіне үстінен көрініс түрінде (еден жазықтығы бойынша) орындалады.
«Үстінен көрініс» және «аударылған» жоспар
Үстінен көрініс жоспарларында еден жазықтығы және ондағы объектілер көрсетіледі. Ал егер вертикаль беттердегі белгілерді (мысалы, қабырғадағы қан ізі) көрсету қажет болса, «аударылған» жоспар жасалады: қабырға мен төбе бір көлденең жазықтыққа шартты түрде бұрылып (жайылтылып) түсіріледі.