Қылмыссебебі жыныстық құмарлықты қанағаттандыру
Нәсіпқұмарлық сипаттағы зорлау әрекеттері: құқықтық түсінік
Нәсіпқұмарлық сипаттағы зорлау әрекеттері — Қазақстан Республикасының 1997 жылғы Қылмыстық кодексінде дербес қылмыс құрамы ретінде бекітілген маңызды нормалардың бірі. Бұл қылмыстың қоғамдық қауіптілігі тек әйелдің ғана емес, еркектің де жыныстық қол сұғылмаушылығы мен жыныстық бостандығына қол сұғумен сипатталады.
Құқық қолдану тәжірибесінде мұндай әрекеттердің ауырлығы жәбірленушінің жынысына тәуелді емес: жыныстық қол сұғылмаушылық бұзылған кез келген жағдайда әрекет заңда көзделген белгілер бойынша сараланады.
Қылмыстың объектісі
Негізгі объект
Жыныстық бостандық және жыныстық қол сұғылмаушылық.
Факультативтік объект
Мәжбүрлеу тәсілдеріне байланысты жәбірленушінің ар-намысы мен қадір-қасиеті, сондай-ақ мүліктік мүдделері сияқты өзге қоғамдық қатынастар зардап шегуі мүмкін (мысалы, шантаж, мүлікті жою қаупі).
Факультативтік объектіні белгілеу қылмысты саралауды міндетті түрде өзгертпейді, бірақ сот талқылауында ескерілуі мүмкін.
Объективтік жағы: қандай әрекеттер қамтылады
Объективтік жағы нәсіпқұмарлық сипаттағы күш қолдану арқылы жасалатын жыныстық әрекеттермен сипатталады. Бұған еркек пен еркек, әйел мен әйел арасындағы күштеу сипатындағы жыныстық әрекеттер, сондай-ақ жыныстық құмарлықты қанағаттандыруға бағытталған өзге де зорлық әрекеттері жатады.
Еркек пен еркек арасындағы жыныстық әрекеттер
Ер адамдар арасындағы жыныстық қатынас арқылы зорлықпен жыныстық құмарлықты қанағаттандыру әрекеттері.
Лесбияндық сипаттағы зорлық әрекеттері
Әйел мен әйел арасындағы күштеу сипатындағы жыныстық әрекеттер: жыныстық қатынасты еліктеу, серігінің эрогенді аймақтарына ықпал ету, сондай-ақ басқа да қоздырушы әрекеттер (мысалы, мастурбацияға мәжбүрлеу, әртүрлі құралдарды қолдану арқылы жыныстық қанағаттандыру).
Әдісіне қарай: «өзге нәсіпқұмарлық әрекеттер» топтары
Өзге нәсіпқұмарлық сипаттағы әрекеттер эротикалық белсенділіктің әртүрлі нысандарын қамтуы мүмкін. Оларды әдісіне қарай шартты түрде екі топқа бөлуге болады.
1) Жыныстық қатынас түрінде жүзеге асатын әрекеттер
- Қорлау нысанында жасалатын әрекеттер: жәбірленушіні кемсіту, қорлау тәсілдерімен жыныстық құмарлықты қанағаттандыруға бағытталған күштеу әрекеттері.
- Жамбасаралық коитус: жыныстық мүшені қынапқа енгізбей жасалатын жыныстық әрекет. Мұндай тәсіл жасөспірімдерге қатысты істерде де кездесуі мүмкін.
2) Жыныстық қатынас белгілерінсіз денеге ықпал ету арқылы жасалатын әрекеттер
- Садистік тәсілдер: жыныс мүшелеріне қол сұғу, әртүрлі заттарды енгізу сияқты ауыр зардапқа әкелуі мүмкін әрекеттер.
- Азаптау арқылы қанағаттандыру: күйдіру, тістеу, қинау секілді әрекеттердің көмегімен қозу мен оргазмға жетуге бағытталған қылмыстық мінез-құлық.
Ерекше жағдай: некрофилия
Некрофилия (өлген адаммен жыныстық әрекет) мазмұнына қарай аталған баптардың тікелей құрамына кірмеуі мүмкін. Мұндай жағдайларда іс-әрекет қосымша саралауды талап етеді: мысалы, адам өлтіру құрамдары және мәйітті немесе жерленген орынды қорлау туралы нормалар қолданылуы ықтимал.
Қылмыс субъектісі және қатысушылардың рөлі
- Субъект: еркек пен еркек арасындағы әрекеттерде — ер адам; әйел мен әйел арасындағы әрекеттерде — 14 жасқа толған әйел адам.
- Өзге жыныстағы қатысушылар: егер басқа жыныстағы адам қатысса (мысалы, еркектер арасындағы әрекетке әйелдің араласуы), ол ұйымдастырушы, айдап салушы немесе көмектесуші ретінде жауаптылыққа тартылуы мүмкін.
- Топпен жасалу: егер тұлға тек зорлық әрекеттеріне қатысып, бірақ жыныстық әрекетке тікелей түспесе, ол да өз рөліне қарай қылмыстық жауаптылыққа тартылуы ықтимал.
Мәжбүрлеу арқылы жасалатын жыныстық әрекеттер
Мәжбүрлеу — жәбірленушінің кінәлімен жыныстық қатынасқа немесе нәсіпқұмарлық сипаттағы әрекеттерге «ерікті түрде келіскендей» болуы үшін психикалық қысым көрсету. Мәжбүрлеу ауызша, жазбаша немесе басқа құралдар арқылы жүзеге асуы мүмкін.
Шантаж
Жәбірленуші туралы мәліметтерді жария етемін деп қорқыту. Ақпараттың шын немесе жалған болуы — құқықтық бағалауда шешуші белгі болмауы мүмкін; оны кемінде бір адамға жеткізудің өзі тарату ретінде қарастырылуы ықтимал.
Мүлікті жою қаупі
Жәбірленушінің мүлкін толық немесе ішінара жоямын деген қорқыту арқылы психологиялық қысым көрсету. Мұндай қауіп жәбірленушіні еріксіз келісімге итермелеуі мүмкін.
Материалдық немесе өзге тәуелділік
Қамқорлыққа, ақшаға, тұрмыстық жағдайға, қызметтік бағыныштылыққа немесе өзге билік-тәуелділік қатынастарына сүйеніп мәжбүрлеу. Мұндай жағдайлар кәмелетке толмағандарға қатысты істерде де кездесуі мүмкін.
Мәжбүрлеу қылмысы мәжбүрлеу әрекеттері басталған сәттен бастап аяқталған деп танылуы мүмкін.
Субъективтік жағы: кінә, ниет және себеп
- Кінә нысаны: тікелей қасақаналық. Кінәлі күш қолдану арқылы әрекет жасап отырғанын түсінеді және соны жүзеге асыруды қалайды.
- Негізгі себеп: жыныстық құмарлықты қанағаттандыру.
- Қосымша себептер: кек алу, жәбірленушінің ар-намысы мен қадір-қасиетін қорлау ниеті. Сот тәжірибесінде мұндай уәждер, әсіресе жабық мекемелерде орын алатын жағдайларда кездесуі мүмкін.