Ғылыми эксперимент туралы ұғым және эксперименттің кезеңдері
Ғылыми эксперимент ұғымы және педагогикадағы орны
Ғылыми эксперимент — педагогикадағы ең негізгі зерттеу әдістерінің бірі. Ол педагогикалық болмыстағы құбылыстарды басқарылатын жағдайда тексеруге мүмкіндік береді. Мысалы, оқушының мінез-құлқындағы өзгерістерді анықтау, сондай-ақ әртүрлі факторлардың ықпалын жоспарлы түрде ұйымдастырып, мінез-құлықты тәртіптеуге әсерін бағалау осы әдіс арқылы жүзеге асады.
Неге сенімді әдіс саналады?
- Белгілі бір педагогикалық құбылысты жан-жақты және тиянақты анықтауға көмектеседі.
- Зерттеуді қолайлы әрі бақылауға болатын жағдайда жүргізуге мүмкіндік береді.
- Нәтижелерді нақты дәлелдермен негіздеуді талап етеді.
Эксперименттің негізгі кезеңдері
Педагогикалық ғылыми эксперимент әдетте үш кезеңнен тұрады: ұйымдастыру, мазмұнды жүргізу және талдау мен түзету.
1) Ұйымдастыру (болжау) кезеңі
Бұл кезең зерттеудің логикасын құрып, эксперименттің бағытын айқындайды.
- Зерттеудің мақсаты мен міндеттерін анықтау.
- Эксперимент жүргізілетін нысанды таңдау және теориялық негіздеме жасау.
- Ғылыми болжам (гипотеза) құру.
- Жүргізу тәсілдерін және бағалау критерийлерін анықтау.
2) Мазмұнды жүргізу кезеңі
Нақты тәжірибелік жұмыс орындалып, деректер жиналады.
- Эксперимент мазмұнын (әдіс-тәсілдер, жағдайлар, құралдар) нақтылау.
- Экспериментті орындау.
- Мәліметтерді жинау және тіркеу.
3) Талдау және түзету кезеңі
Жиналған деректер өңделіп, қорытынды мен түзетулер жасалады.
- Алынған көрсеткіштерді талдау және өңдеу.
- Нәтижелердің мақсат пен болжамға сәйкестігін анықтау.
- Түзетілген материалдарды жинақтау.
- Есеп-қисап жүргізіп, графиктер, кестелер және модельдер дайындау.
- Қорытындыларды тұжырымдау.
Ғылыми эксперименттің түрлері
Факторларды анықтауға бағытталған эксперимент
Оқыту-тәрбиелеу процесінің нақты жағдайын көруге көмектеседі. Негізгі мақсаты — педагогикалық жүйенің бастапқы (алғашқы) жағдайын анықтау.
Өзгерту және жаңашылдандыру эксперименті
Жаңа байланыстарды ашуға, олардың қасиеттерін, заңдылықтарын, принциптерін және оқу-тәрбие жұмысын жетілдіру жолдарын анықтауға көмектеседі. Негізгі мақсаты — алға қойылған мәселені шешу жолдарының дұрыстығын тексеру.
Тексеру және бақылау эксперименті
Ғылыми-теориялық тұжырымдардың дұрыстығын тексеруге арналған. Мақсаты — теориялық қорытындыларды егжей-тегжейлі дәлелдеп, нақтылау.
Жалпы талап
Кез келген ғылыми эксперимент белгіленген ережелер мен талаптарға сәйкес, жүйелі және өлшенетін критерийлер негізінде жүргізіледі.