Тұйық раймен
Герундийді аудару тәсілдері
Герундий — ағылшын тіліндегі маңызды грамматикалық құбылыс. Қазақ тіліне аударғанда оның мағынасын дәл жеткізу үшін сөйлемнің құрылымын, стильдік реңкін және контексті ескеру қажет. Төменде герундийді қазақшаға аударудың негізгі тәсілдері берілген.
1) Тұйық рай арқылы
She stopped answering my letters. — Ол менің хаттарыма жауап беруді қойды.
2) Етістіктен жасалған зат есім арқылы
After finishing school he went on an expedition. — Мектепті бітіргеннен соң ол экспедицияға аттанды.
3) Көсемше арқылы
In examining the manuscript the historian discovered a curious detail. — Қолжазбаны қарастыра отырып, ғалым бір қызық дерекке тап болды.
4) Бағыныңқы құрылым мәнін беретін жақсыз форма арқылы
This volume differs from the previous in embracing a wider range of subjects. — Осы томның алдыңғыларынан айырмашылығы — тақырыптардың кең аясын қамтуында.
Эквивалент таңдаудағы негізгі мәселе
Ағылшын тілінде кейбір етістіктер тек тұйық раймен (to + V) ғана тіркеседі, кейбірі тек герундиймен (V-ing) қолданылады, ал бірқатар етістіктерден кейін екі нұсқа да мүмкін. Сондықтан дұрыс эквивалент таңдау — мағыналық дәлдікке тікелей әсер етеді.
Тұйық райдан кейін жиі келетін етістіктер
agree, prepare, intend, appear, learn, arrange, manage, ask, mean, claim, offer, consent, plan, decide, demand, pretend, deserve, promise, expect, refuse, fail, seem, forget, threaten, wait, hope, want
We hope to buy a car. — Біз көлік сатып алуға үміттенеміз.
You expected to get all the information you need. — Сен өзіңе қажет барлық ақпаратты аламын деп күттің.
He doesn’t want to produce these goods. — Оның бұл тауарларды шығарғысы келмейді.
You want to use a new computer. — Сен жаңа компьютерді пайдаланғың келеді.
He deserves to be sent to prison. — Ол түрмеге жіберілуге лайық.
Герундийден кейін жиі келетін етістіктер
forbid, admit, mention, appreciate, miss, avoid, postpone, regret, complete, practise, consider, quit, delay, recall, deny, recommend, discuss, risk, enjoy, suggest, finish, tolerate, keep, understand
He enjoys talking to you. — Ол сенімен сөйлесуден ләззат алады.
They postponed leaving. — Олар жолға шығуды кейінге қалдырды.
They stopped firing. — Олар атуды тоқтатты.
He regrets being unable to help. — Ол көмектесе алмағанына өкінеді.
Герундий қолданылатын тұрақты тіркестер
Герундий кейбір тұрақты етістік тіркестерінен кейін де жиі қолданылады. Бұл жағдайларда аудармада мағынаға басымдық беріледі.
approve of — бір нәрсені қолдау
insist on — бір нәрсені талап ету
be better off — жақсырақ жағдайда болу
keep on — істей беруді жалғастыру
can’t help — істемей тұра алмау
look forward to — асыға күту
count on — үміт арту, сену
object to — қарсы болу
don’t mind — қарсы болмау
think about — ойлану
forget about — ұмыту
get through — өтіп шығу, еңсеру
He couldn’t help laughing. — Ол күлмей тұра алмады.
You should think about taking this examination. — Саған бұл емтиханды тапсыру туралы ойлану керек.
They insist on paying immediately. — Олар дереу төлеуді талап етті.
He doesn’t mind getting up early. — Ол ерте тұруға қарсы емес.
Mother objected to his smoking too much. — Анам оның тым көп темекі шегуіне қарсы болды.
Герундий мен тұйық рай: мағына айырмашылығы
remember, forget, stop етістіктерінен кейін герундий де, тұйық рай да келе алады. Алайда таңдауға байланысты сөйлем мағынасы өзгереді:
Герундий: өткен тәжірибе, естелік
I remember meeting him for the first time five years ago. — Менің оны бес жыл бұрын алғаш рет кездестіргенім есімде.
Jake completely forgot buying two pounds of sugar the day before. — Джейк алдыңғы күні екі фунт қант сатып алғанын мүлде ұмытып кетті.
I remember visiting Rome last summer. It was great! — Менің өткен жазда Римге барғаным есімде. Бұл керемет болды!
“Stop talking!” the teacher shouted in exasperation. — Мұғалім ашуланып: «Сөйлесуді тоқтатыңдар!» — деп айқайлады.
Тұйық рай: орындалуы тиіс әрекет, мақсат
I must remember to meet him at the station next Saturday. — Мен оны келесі сенбі күні станциядан қарсы алуды ұмытпауым керек.
Jake forgot to buy sugar although I reminded him twice. — Мен оған екі рет ескерткеніме қарамастан, Джейк қант сатып алуды ұмытып кетті.
They stopped to talk the matter over in detail. — Олар мәселені егжей-тегжейлі талқылау үшін тоқтады.
Please, remember to post the letter at the Central Post Office! — Өтінемін, хатты Орталық пошта бөлімшесінен жіберуді ұмытпа!
Қорытынды қағида
Герундий немесе тұйық райлы құрылымды таңдау сөйлеушінің ой мақсатына және мағынасына байланысты: герундий көбіне өткен тәжірибені/процесті білдірсе, тұйық рай алда орындалатын әрекетті немесе мақсатты білдіреді.