Қазақша рефераттар

Әлемдік экономика өсімінің баяулауы жағдайында Қазақстан экономикасының өсу қарқынының төмендеуі заңдылық

Соңғы кезеңдегі өсімнің негізгі көздері

Жалпы алғанда, соңғы жылдардағы экономикалық өсім көбіне экстенсивті факторларға сүйенді. Негізгі қозғаушы күштер төмендегідей болды:

  • табиғи ресурстарды экстенсивті пайдалану;
  • жұмыспен қамтылғандар санының артуы;
  • кен өндіру саласының негізгі капиталына инвестициялардың ұлғаюы;
  • мемлекеттік инвестициялар есебінен өндірістік инфрақұрылымның дамуына елеулі үлес;
  • құрылыс, сауда және қызмет көрсету салаларын сыртқы қарыз алу арқылы несиелендіру: құрылыстың ІЖӨ өсіміндегі үлесі 2003 жылғы 6,5%-дан 2007 жылы 18,9%-ға дейін көтерілді.

Қарқынды несие кеңеюі

Экономикадағы “кредиттік бум” 2002 жылғы 37,3%-дан 2006 жылы 81%-ға дейін өсуімен сипатталды.

Секторлардың “қызып кетуі”

Нәтижесінде экономиканың жекелеген секторларында шамадан тыс өсім белгілері байқалды, бұл кейінірек түзетуді қажет етті.

Сыртқы орта және тәуекелдер

Әлемдік экономикалық өсім баяулаған кезде Қазақстан экономикасының да өсу қарқыны төмендеуі заңды құбылыс. Дүниежүзілік дағдарыстың қаржы тұрақтылығына жанама әсері экономикадағы жүйелі проблемаларды айқын көрсетті. Қысқа мерзімді перспективада бірқатар маңызды сыртқы қатерлер сақталып отыр:

Нарықтық құбылмалылық

  • мұнай бағасының ауытқуы;
  • әлемдік бағаның өсуіне байланысты импорттық инфляцияның күшеюі (сауда және биржа тауарлары);

Капитал және қаржыландыру тәуекелдері

  • капиталдың ықтимал кері қайтуы және шетелдік инвесторлардың табысты қайта инвестицияламауы;
  • сырттан қарыз алу нарығының жабық күйінің сақталуы.

Негізгі қорытынды

Осы тәуекелдердің жүзеге асуы Қазақстан экономикасының бәсекеге қабілеттілігі мен әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығы үшін нақты қатер төндіреді.

Макроэкономикалық саясаттың өзгеру қажеттілігі

Мұндай жағдайда Қазақстанның макроэкономикалық саясаты елеулі жаңғыртуды талап етеді, өйткені ел әлі де күрделі “дилеммалармен” бетпе-бет келіп отыр. Соған қарамастан, экономикада бірқатар құрылымдық ілгерілеулер күтіледі.

1) Мемлекеттік инвестициялардың рөлін күшейту

Жекеменшік инвестициялардың ықтимал бәсеңдеуі жағдайында мемлекеттік инвестициялардың маңызы арта түседі.

2) Жекеменшік–мемлекеттік әріптестікті ынталандыру

Мұндай әріптестік тиімді болуы үшін баға мен тарифтерді кезең-кезеңімен ырықтандыру қажет. Әйтпесе жеке инвесторлар үшін инфрақұрылымдық объектілер құрылысына капитал салу тартымсыз болады.

3) Өңдеуші өнеркәсіпті дамыту

Мемлекет өңдеуші секторды кеңейтуге ұмтылады. Бұл бағытта өңдеуші өнеркәсіп салалары үшін салықтық жүктемені төмендету қарастырылады.

4) Адами капиталға екпінді инвестиция

Әлемдік экономиканың одан әрі дамуы жоғары белгісіздікке ұшыраған қазіргі кезеңде ең дұрыс қадам — білім, ғылым және инновацияға бағытталған инвестициялардың тиімділігін қатаң бақылаумен қатар, адами капитал сапасын жүйелі арттыру.

Осы тұрғыдан “Болашақ” бағдарламасының түлектері еңбек нарығындағы бәсекелестікті күшейтіп, жұмыс берушілердің жұмыс күші сапасына қоятын талаптарын көтермелейді.

Алдағы күрделі кезең әкелуі мүмкін құрылымдық өзгерістер

Алдағы экономикалық күрделі кезең бірқатар құрылымдық өзгерістерге алып келуі ықтимал:

  • Кен өндіру секторының үлесі

    Экономика құрылымындағы кен өндіру өнеркәсібі үлесінің өзгеруі.

  • “Қызып кеткен” секторларды сауықтыру

    Шамадан тыс өскен салаларды қысу және теңгерімге келтіру.

  • Банк жүйесін қайта құрылымдау

    Екінші деңгейлі банктер бөлімшелерін қайта ұйымдастыру және біріктіру.

  • Еңбек нарығындағы қайта теңгерім

    Бәсекелестіктің күшеюіне байланысты еңбек нарығының құрылымдық өзгерістері.

  • Ауыл шаруашылығын интенсивті дамыту

    Өнімділікке, технологияға және тиімділікке сүйенген анағұрлым интенсивті даму бағытының күшеюі.

Мемлекет алдындағы ең ауыр міндет

Осындай күрделі кезеңде мемлекеттің алдында бірнеше мақсатты бір уақытта теңгерімді түрде орындау міндеті тұр:

  • экономиканың инновациялық дамуы мен ұдайы өндірісін қолдау үшін негізгі капитал жинақтарының жеткілікті жоғары үлесін қамтамасыз ету;
  • сыртқы әлемде бәсекеге қабілеттілікті сақтай отырып, төлем балансының ағымдағы шоты бойынша теріс сальдоны қысқарту;
  • мемлекеттік шығындар мен халықтың өмір сүру деңгейі бойынша белгіленген әлеуметтік міндеттемелерді орындау.

Барлығын қоса алғанда, бұл — өте ауыр міндет.