Қазақстан мемлекеті әрбір азаматтың және ұйымның ар - намысын, қадір - қасиетін, іскерлік беделін жалпыға белгіленген міндеттер бойынша қорғайды және қандайда адамның жеке игілігіне кір келтіру бұзушылығы болса сот арқылы қорғауға болады
Мемлекеттің қорғау міндеті
Қазақстан мемлекеті әрбір азаматтың және ұйымның ар-намысын, қадір-қасиетін, іскерлік беделін жалпыға бірдей міндеттер аясында қорғайды. Егер қандай да бір әрекет адамның жеке игілігіне нұқсан келтірсе, бұл құқық сот арқылы қорғалуға жатады.
Қазақстан Республикасының құқығы әрбір субъект үшін абырой мен беделдің, сондай-ақ қоршаған орта тарапынан сыйластықтың маңызды екенін негізге алады. Осыған байланысты заң нормалары ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделге қатысты құқықтарды айқындап, қоғам мүшелерінің мінез-құлқына талап қояды.
Құқық нормаларының реттеуші және тәрбиелік мәні
Реттеу және қорғау
Бұл нормалар тек құқық бұзушылықтың алдын алып, бұзылған құқықты қалпына келтіруге бағытталмайды. Олар қатынастарды реттеп, тараптардың құқықтары мен міндеттерінің шегін нақтылайды.
Тәрбиелік маңыз
Нормалар қоғамдық жауапкершілікті күшейтеді: әркім өз әрекетін қоғам алдындағы борыш ретінде түсініп, өз еркімен заң талаптарын сақтауға ұмтылуы тиіс.
Жанжалдың қайнар көзі: бұзылған құқық
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік беделге қатысты жанжалдар, әдетте, белгіленген құқықтар мен ережелердің бұзылуынан туындайды. Егер жеке немесе заңды тұлғаға белгілі бір құқық берілсе, мемлекет сол құқықтың орындалуына кепілдік жүйесі арқылы жағдай жасап, оны қорғауды қамтамасыз етеді.
Қалпына келтіру құқығы
Кепілдік жүйесіне сәйкес әрбір азаматтың өзінің бұзылған құқығын қалпына келтіруге құқығы бар. Заң азаматқа немесе ұйымға өзі туралы теріс әрі шындыққа жанаспайтын мәліметтерді таратқан тұлғадан теріске шығаруды сот арқылы талап ету мүмкіндігін береді.
Бұл жерде бір тұлғаның құқығы екінші тұлғалардың міндеттерімен тікелей байланысады.
Жеке және ұжымдық құқықтардың байланысы
Адамның жеке қажеттіліктері көбіне тек жеке күшпен қанағаттандырылмайды: олар әртүрлі топтардың, ұжымдардың және ұйымдардың мүмкіндіктері арқылы жүзеге асады. Сондықтан белгілі бір топқа тән құқықтар да айқындалып, олар ұжымдық құқықтар ретінде танылады.
Ұжымдық құқықтардың болуы, бір жағынан, өмірдің объективті қажеттілігіне байланысты. Екінші жағынан, олардың жүзеге асуы белгілі бір мемлекет пен қоғамдық институттардың қалыптасуына тәуелді.
Үшінші тұлғаға тәуелсіз құқық және оны сақтау талабы
Ар-намысқа, қадір-қасиетке және іскерлік беделге ие болу құқығының өзі үшінші тұлғаға тәуелді емес. Сондықтан кез келген жеке немесе заңды тұлғадан осы қатынастарды бұзбауды талап етуге болады.
Пікірді қолдану мүмкіндігі
Тұлға өзі туралы қалыптасқан пікірді әртүрлі салаларда пайдалану мүмкіндігіне ие болуы тиіс. Бұл — қоғамдық қатынастарда өзін танытуға, мүмкіндіктерін кеңейтуге әсер ететін маңызды фактор.
Іскерлік беделді қалыптастыру және қолдау
Іскерлік беделді нығайту белгілі әрекеттермен байланысты: шарт жасасу, ақпарат жариялау, жарнама жүргізу және өзге де заңды құралдар арқылы беделді қолдау.
Қол сұғуға тыйым және әділ бағалауды талап ету
Ар-намыс, қадір-қасиет және іскерлік бедел туралы нормалар бір жағынан міндетті тұлғаларға қол сұғуға тыйым салады, екінші жағынан құқық иесіне өзіне тиесілі субъективтік құқықтардың жиынтығын пайдалануға мүмкіндік береді.
Құқық иесінің заңды күтімі
- Өз тәртібі мен қызметіне әділ баға берілуін күту;
- Өзі туралы жалған мәліметтің таратылмауын талап ету;
- Қысым көрсетуге жол бермеуді талап ету;
- Заң мен қоғамдық тәртіп талаптарын дұрыс орындауына сай нақты әрі шынайы бағалау беруді талап ету.
Осы құқықтар кез келген ұйымның, еңбек ұжымының және жеке тұлғаның бөлінбес құқығы болып табылады.
Неліктен бұл құқықтарды қорғау маңызды
Бұл құқықтарды бұзу моральдық зиянға, қоғамдық ортадағы беделдің төмендеуіне, әрекет еркіндігінің шектелуіне және қоршаған ортаға теріс ықпал етуі мүмкін. Сондықтан мемлекет бұл мүліктік емес жеке құқықтарды тиімді қорғауға міндетті.
Тұлғалық қауіпсіздік
Адамның өзін еркін сезінуі мен қоғамдық қатынастардағы орны сақталады.
Қоғамдық сенім
Ақпараттың шынайылығы мен әділ бағалау мәдениеті нығаяды.
Іскерлік тұрақтылық
Ұйымдардың беделі қорғалып, келісімдер мен әріптестікке сенім артады.