Салық төлеушінің құқығы
Салық төлеушілер мен салық қызметі органдарының құқықтары мен міндеттері салық заңдары арқылы белгіленеді және реттеледі. Қазақстан Республикасының салық заңнамасына салық қатынастарын реттейтін Президенттің заң күші бар жарлықтары (салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы), Президент пен Үкімет актілері, сондай-ақ мемлекеттік салық комитетінің нормативтік актілері жатады.
Салық қызметі жүйесінің құрылымы
Салық қызметі Қазақстан Республикасы Мемлекеттік салық комитетінен және облыстардағы, аудандардағы, қалалар мен қалалық аудандардағы мемлекеттік салық басқармалары мен бөлімдерінен тұрады.
Тағайындау тәртібі
Мемлекеттік салық комитетінің төрағасын Президент тағайындайды. Төрағаның орынбасарларын және салық полициясы басқармасының бастығын Үкімет тағайындайды.
Қызметтің негізі
Жүйе салық заңдарының орындалуын қамтамасыз етуге және салықтық әкімшілендірудің тиімділігін арттыруға бағытталған.
Салық қызметінің негізгі міндеттері
-
Салық заңдарының орындалуын қамтамасыз ету және олардың тиімділігін зерделеу.
-
Салық салу мәселелері бойынша заң жобаларын және басқа мемлекеттермен жасалатын шарттардың жобаларын әзірлеуге қатысу.
-
Салық төлеушілерге олардың құқықтары мен міндеттерін түсіндіру және заңнамадағы өзгерістер туралы уақтылы хабарлау.
Салық қызметі органдарының міндеттері
1) Құқықтарды қорғау және төлемдерді бақылау
Салық төлеушілердің құқықтарын және мемлекеттік мүдделерді сақтау, салықтың дұрыс есептелуін, толық әрі уақтылы төленуін бақылау.
2) Есепке алу
Салық төлеушілер мен салық салынатын объектілерді уақтылы есепке алу.
3) Құжат нысандарын әзірлеу
Салықты есептеу мен төлеуге байланысты декларациялар және басқа құжаттардың нысандарын әзірлеу.
4) Бұзушылықтарға шара қолдану
Салық тәртібін бұзған, салықты дұрыс есептемей табысын төмен көрсеткен заңды және жеке тұлғаларға заңға сәйкес шара қолдану.
5) Жалтаруды анықтау
Салық төлеуден жалтарып жүрген жеке және заңды тұлғаларды салық полициясы бөлімшелерімен бірлесіп іздестіруді жүзеге асыру.
6) Құпиялылық
Алынған мәліметтердің құпиясын сақтау.
Салық қызметі органдарының құқықтары
1) Құжаттарды тексеру
Қазақстан Республикасы заңдарына сәйкес тәртіп пен шарттар негізінде заңды және жеке тұлғалардың ақша құжаттарын, бухгалтерлік кітаптарын, есептерін, сметаларын, қолда бар ақшалай қаражатты, бағалы қағаздарды және өзге де құндылықтарды, сондай-ақ декларацияларды және бюджетке төленетін салықтар мен басқа төлемдерді есептеу және төлеуге байланысты құжаттарды тексеру.
2) Түсініктеме алу
Тексеру барысында туындайтын мәселелер бойынша ұйымдардың лауазымды тұлғаларынан анықтамалар, ауызша және жазбаша түсініктемелер алу.
3) Салық тергеулерін жүргізу
Салық полициясы бөлімшелерімен бірлесе отырып салықтық тергеулер жүргізу.
4) Үй-жайларды тексеру
Өз өкілеттігін жүзеге асыру кезінде, қолданылып жүрген заңдарға сәйкес, ұйымдар мен азаматтардың табыс табу үшін немесе тұрған жеріне қарамастан салық салынатын объектілерді ұстауға байланысты пайдаланатын өндірістік, қоймалық, сауда және өзге де үй-жайларын тексеру.
Егер ұйым басшылары немесе азаматтар лауазымды тұлғаларды аталған үй-жайларды тексеруге жіберуден бас тартса, салық инспекциялары субъектінің салық салынатын табысын табыс алғанын растайтын құжаттар негізінде айқындауға құқылы.
5) Айыппұл салу
Салық заңдарын бұзған ұйымдарға, лауазымды тұлғаларға және азаматтарға заңға сәйкес айыппұл салу.
6) Мүлікті тізімдеу
Айыппұл мен өсім белгіленген мерзімде төленбеген жағдайда салық төлеушінің жылжымалы және жылжымайтын мүлкін, ақша-валюта қаражатын тізімдеу.
7) Банктердегі тексерулер
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі мен оның бөлімшелерінде заңмен белгіленген қорларға аударымдардан кейін қалған пайданың бюджетке толық әрі уақтылы түсуі мәселелері бойынша тексерулер жүргізу.
8) Мәліметтер алу
Қызметтік мақсатта басқа заңды тұлғалардан, банктерден, биржалардан және азаматтардан тексерілетін ұйымдар мен азаматтардың кәсіпкерлік қызметі, операциялары және шоттарындағы ақша қаражатының жай-күйі туралы мәліметтер алу.
Қызметкерлердің құқықтық қорғалуы
Салық қызметі органдарының қызметкерлері өз міндеттерін атқару барысында заңмен қорғалады және республикалық бюджет қаражаты есебінен міндетті түрде жеке сақтандыруға жатады.
Салық төлеушілердің міндеттері
- Уақтылы салық инспекциясына тіркеліп, тіркеу нөмірін алу.
- Мемлекеттік салық комитетінің актілеріне сәйкес есеп құжаттамаларын жүргізу және оларды 5 жыл бойы сақтау.
- Белгіленген мерзімде салық декларациясын тапсыру.
- Салық қызметінің талабы бойынша атқарылған жұмыс немесе көрсетілген қызмет үшін орындаушыға төленген сомалар туралы ақпарат ұсыну.
- Салық заңдарын, салық төлеу тәртібі мен мерзімдерін қатаң сақтау.
Салық төлеушінің құқықтары
Жеңілдіктерді растау
Салық бойынша жеңілдіктерге құқығын растайтын құжаттарды ұсыну.
Тексеру актілерімен танысу
Жүргізілген тексерулердің актілерімен танысу.
Түсіндірме ұсыну
Салықтарды есептеу мен төлеу, сондай-ақ жүргізілген тексеру актілері бойынша түсіндірмелер ұсыну.
Шағымдану
Заңда белгіленген тәртіппен салық органдарының шешімдеріне шағымдану.
Қатыстылық қағидасы
Салық салуға қатысы жоқ деп саналатын ақпарат пен құжаттарды тапсырмауға құқылы.
Салық жүйесінің жұмыс істеу принциптері
Салық жүйесі және оның жұмыс істеу механизмі белгілі бір принциптерге сәйкес құрылуы тиіс. Тек осы жағдайда ғана салық жүйесі өз функцияларын жан-жақты әрі тиімді орындай алады. Дүниежүзілік тәжірибеде кең қолданылатын негізгі принциптер төмендегідей:
Қарапайымдылық
Ережелердің түсінікті, рәсімдердің ықшам әрі қолдануға ыңғайлы болуы.
Әділеттілік
Салық жүктемесінің теңгерімді бөлінуі және құқықтардың сақталуы.
Салыстыру (салыстырмалылық)
Тетіктердің өлшенімді болуы, нормалардың өзара үйлесуі және нәтижелерді салыстыра бағалау мүмкіндігі.