Банкінің несие ресуртары

Банктік маркетингтің мәні мен ерекшелігі

Банк маркетингі — клиенттердің нақты қажеттіліктерін ескере отырып, банк өнімдері мен қызметтерін орналастыру үшін ең тиімді нарықтарды іздеуге және пайдалануға бағытталған қызмет түрі. Банктің негізгі мақсаттары: пайданы тұрақты өсіру, клиенттерді тарту, қызмет көрсету аясын кеңейту және нарықтағы үлесті ұлғайту.

Бүгінде банктің әрбір басшысы мен маманы маркетинг логикасын түсінуі тиіс: банк персоналының көп бөлігі қаржылық қызметтерді ұсынатын, кеңес беретін және сататын мамандарға айналады. Сондықтан банк саласындағы маркетинг несие ресурстары нарығын зерттеуді, клиенттің қаржылық жағдайын талдауды, салым тарту мүмкіндіктерін бағалауды, өзгерістерді болжауды және жаңа клиенттер үшін қолайлы шарттарды қалыптастыруды қамтиды.

Банк өнімі ұғымы және оның ерекшелігі

Банк маркетингінің өзгешелігі ең алдымен банк ұсынатын өнімнің табиғатымен байланысты. «Банктік өнім» термині нарықтық экономикаға өту кезеңінде кең қолданысқа еніп, банктің атқаратын операциялары мен көрсететін қызметтерін сипаттайды. Нарық жағдайында кез келген ұйымның басты мақсаты — тауарды немесе қызметті өткізу. Бұл қағида банк қызметіне де толық қатысты.

Қаржы нарығындағы бәсекелестіктің күшеюі және банк пен клиент арасындағы қатынастардың өзгеруі банк маркетингінің рөлін айқындай түсті. Қазақстанда экономиканы тұрақтандыру бағыттарының бірі банк жүйесін қайта құрумен, қаржы жағдайын жақсартумен және қаржы нарығын қалыптастырумен тығыз байланысты.

Жаңа клиенттерді тарту және кросс-сату логикасы

Банк маркетингінің маңызды мақсаттарының бірі — жаңа клиенттерді тұрақты түрде тарту. Индустриялық дамыған елдерде банк қызметін пайдаланатын адамдар үлесі жоғары: үй шаруашылықтарының басым бөлігінде ағымдағы және жинақ шоттары, сондай-ақ төлем карталары бар. Банктер бар клиенттеріне жаңа қызмет түрлерін ұсынуды да үздіксіз кеңейтеді.

Бәсеке күшейген кезде банктер салым тарту тәсілдерін жүйелі түрде жетілдіреді: жаңа депозит өнімдері жасалады, іс-шаралар ұйымдастырылады, арнайы сегменттерге бағытталған ұсыныстар енгізіледі. Мысалы, кей елдерде жастарға арналған жинақ өнімдері тек қаражат сақтаумен шектелмей, жеңілдетілген шарттармен несие алуға мүмкіндік береді. Бұл банкке жаңа буынды — жастарды — клиент ретінде тартуға көмектеседі.

Цифрландыру және қашықтан қызмет көрсету

Соңғы онжылдықтарда банктер клиенттерге қызмет көрсету үшін электрондық технологияларды кең қолдана бастады. Телефон желісі арқылы компьютерге қосылу, қашықтан банктік қызметтер, тәулік бойы қолжетімді сервистер қалыпты тәжірибеге айналды. Бұл клиент ыңғайлылығын арттырып қана қоймай, банктің операциялық шығындарын оңтайландыруға да ықпал етеді.

Банк маркетингінің түпкі мақсаттары

Банк маркетингі, мәні бойынша, екі өзара байланысты бағытты біріктіреді: біріншісі — клиенттерді салымшы ретінде тарту; екіншісі — банктің несие ресурстарын ең жоғары тиімділікпен қолдана алатын кәсіпорындар мен ұйымдарға бағыттау. Нәтижесінде негізгі мақсат іске асады: пайданы арттыру және шаруашылықтағы уақытша бос ақшалай қаражатты тиімді пайдалану.

Коммерциялық банктер және нарық заңдылықтары

Коммерциялық банктер жүйесі дамыған сайын олардың қызметі нарық заңдылықтарына көбірек бағынады. Банктің пайдаға ұмтылысы — негізгі қозғаушы күштердің бірі. Несие өздігінен табыс әкелмейді: табыс қарыз алушының экономикалық нәтижелері арқылы қалыптасады. Сондықтан банктер ресурстарды тиімді салаларға бағыттау арқылы экономиканың құрылымдық жаңаруына да ықпал ете алады.

Сонымен бірге тиімділігі төмен жобаларды үздіксіз несиелеу банктің шығынға ұшырауына әкелуі мүмкін. Осы тұрғыдан банк маркетингі тәуекел мен кірістілікті тең ұстауға көмектесетін басқарушылық құрал ретінде көрінеді.

Ақша айналымын жылдамдату және есеп айырысуды жетілдіру

Банк қызметінің коммерциялық сипаты маркетингті кең қолдануды талап етеді. Бұл тек банк жұмысын коммерцияландыру емес: маркетинг ақшалай ресурстарды тиімді жұмсаумен қатар, банк қызметінің негізгі объектісі — ақша айналымының ерекшелігін — ұтымды пайдалануға бағытталады. Сондықтан банктік маркетинг, ең алдымен, қолма-қолсыз есеп айырысуды жеделдету және жетілдіру арқылы ақша айналымын жылдамдатуға ықпал етуі тиіс.

Маркетинг клиенттердің (кәсіпорындар, ұйымдар, кооперативтер, халық) қажеттіліктерін анықтауға, төлемдер мен есеп айырысуды жылдам әрі дәл жүргізуге, жеткізушілермен, сатып алушылармен, қызметкерлермен және қаржы жүйесімен өзара байланыс сапасын арттыруға бағытталады.

Тәуекелді бағалау — қазіргі маркетингтің маңызды бөлігі

Қазіргі банк маркетингінің тағы бір ерекшелігі — кәсіпорындар мен халықты несиелеу кезіндегі тәуекел ықтималдықтарын анықтау және басқару. Бұл бағытта қабылданған шешімдерді бақылау, реттеу және қайта қарау маркетингтік басқарудың ажырамас бөлігіне айналады.

Қаржы нарығындағы өзгерістер және бәсеке

Нарықтық экономикасы дамыған елдерде банктік жүйеде қызметті күрделендірген бірқатар өзгерістер байқалды: салымшылар ресурстары үшін бәсеке күшейді, тартылған ресурстарды тиімді орналастыру қажеттілігі артты, нәтижесінде табыстылыққа қысым өсті және проблемалық қарыздар көлемі ұлғайды.

Сонымен қатар банктік емес қаржы ұйымдары жағынан бәсеке күшейді: сақтандыру компаниялары, инвестициялық компаниялар, зейнетақы қорлары және жинақ ұйымдары бос қаражатты өз арналарымен тартуға ұмтылады. Қаржыны тартудың банктік емес тәсілдері (облигациялар және өзге бағалы қағаздар шығару) де кең таралды.

Қазақстан тәжірибесінде де шетел банктері тарапынан бәсекелестік күшейіп келеді. Мұндай орта банктерді ұзақ мерзімді стратегияға сүйеніп дамуға, жаңа қызмет түрлерін енгізуге, әрбір клиент үшін жүйелі түрде күресуге мәжбүр етеді. Бұл маркетингті қолдану — сән емес, өміршеңдік шарты.

Қазақстандағы реттеу факторы және шектеулер

Қазақстандағы банк маркетингінің маңызды ерекшелігі — банк қызметінің мемлекет тарапынан белсенді реттелуі. Заңнамадан бөлек, өтімділікті қамтамасыз етуге бағытталған нормативтер мен нұсқаулар банктің еркін шешім қабылдау аясын тарылтады. Бұл банкке үнемі өзгеріп отыратын ақша нарығы конъюнктурасында баламалы шешімдер іздеуді қажет етеді.

Банктік операциялар әрдайым тәуекелмен байланысты: макро және микро деңгейдегі ақша айналымы, несиелік қатынастар, ішкі және сыртқы факторлардың ықпалы тәуекелді тұрақты бақылауда ұстауға мәжбүрлейді.

Клиентке жақын қызметтер және сенім факторлары

Сенімді қызмет көрсетудің маңызды элементтерінің бірі — клиенттің шотындағы тұрақты қалдықты анықтап, оны ыңғайлы депозиттік өнімдерге айналдыруға көмектесу. Бұл үшін банк бөлімшелерінде шот қалдықтары жөніндегі статистикалық мәліметтер қолданылады және тұрақты бөлікті есептеу әдістемелері енгізіледі.

Қосымша сервистер қатарында мұрагерлік және қамқорлық функциялары, мүлікті басқару немесе сату бойынша кеңес беру қызметтері де болуы мүмкін. Мұндай сервистер клиентпен ұзақ мерзімді қатынасты нығайтады.

Қорытынды: маркетинг үрдісінің логикасы

Қазақстанда банктік салаға маркетингті енгізу нарықтық қатынастардың қалыптасуымен қатар жүріп, кейде қарама-қайшылықты түрде өтуде. Дегенмен бұл қазіргі заманғы маркетингтің маңызын арттыра түседі: ол банк қызметін жандандырып қана қоймай, нарыққа бағытталған жаңа банктік жүйенің қалыптасуын да жеделдетеді.

Маркетинг үрдісі клиентті зерттеуден, оның қажеттіліктерін анықтаудан басталып, сол қажеттіліктерге дәл сәйкес келетін қызмет түрімен қанағаттандырумен аяқталады.