Пайдалы сілтемелер
Сәбилік шақ артта қалды, мектепке дейінгі кезең де зуылдап өте шықты. Енді аз ғана уақыттан соң балаңыз мектеп табалдырығын аттайды. Болашақ бірінші сынып оқушысы нені білуі керек?
Көптеген ата-ана «дайындық» дегенді баласы оқи, жаза, санай алса болды деп түсінеді. Алайда бұл — тек бастамасы ғана. Мектепке дайындық біз ойлағаннан да маңызды әрі күрделі.
Теория жүзінде бала мектепке барғанға дейін міндетті түрде оқып, жазып, санай алуы шарт емес. Бірақ тәжірибеде бұл дағдылардың болуы өте пайдалы: оқу қарқынына ілесу жеңілдейді, ал құрдастарының арасында өзін қолайсыз сезіну қаупі азаяды.
Бала өзін «ештеңе қолынан келмейтін оқушы» ретінде сезінбес үшін, ата-анаға мектепалды даярлыққа айтарлықтай мән беруге тура келеді. Бұл — баламен жүйелі түрде айналысу немесе мүмкіндік болса, кәсіби мамандарға жүгіну (ең тиімді нұсқалардың бірі — болашақ мектебіңіздің ішіндегі дайындық курстары, сондай-ақ ерте дамыту орталықтары, жеке педагогтар мен психологтар).
Ең маңыздысы: мектепке дайындық «бір сәтте жасалатын» шаруа емес, оны кезең-кезеңімен жүргізу керек.
Мектепалды даярлықтағы негізгі бағыттар
Жалпы ой-өрісті кеңейту
Баланың таным көкжиегін кеңейтудің ең тиімді жолы — онымен өмір туралы әңгімелесу, кітап оқу, оқығанын талқылау және қорытынды жасату.
Негізгі ұғымдар мен түсініктер
Әріптер мен сандарды, геометриялық пішіндерді, түстерді меңгерту; «оң–сол», «үлкен–кіші», «кең–тар» сияқты салыстыру ұғымдарын түсіндіру.
Оқу мен санауға алғашқы қадам
Мүмкіндігінше буынға бөліп оқуды үйрету; кемінде 10-ға дейін санауды меңгерту. Бұл міндетті талап емес, бірақ мектептегі қарқынға бейімделуге көмектеседі.
Ұсақ моториканы дамыту
Саусақ пен қол қимылдарының икемділігі жазуға да, тіл дамуына да қажет. Ми құрылымында бұл екі бағыт өзара байланысты. Сондықтан баланың көбірек сурет салуы, құрастыру ойындарын ойнауы, жапсыруы, ұсақ заттармен жұмыс істеуі пайдалы.
- Моншақ, тиын, сіріңке, тісшұқығыш сияқты ұсақ заттардан тізбек, өрнек құрастыру
- Аппликация, қарапайым «картина» жасау
- Бір іске ұзақтау отырып, аяқтауға дағдылану
Есте сақтау қабілетін жаттықтыру
Әндер мен тақпақтарды жаттату есте сақтауды күшейтеді. Бұған қоса, мектептегі ертеңгіліктер мен жиындарда өзін сенімді ұстауына ықпал етеді.
Сараптау және жіктеу дағдылары
Оқиғаны ретімен айтып беруді сұраңыз: алдымен не болды, кейін не өзгерді, неге олай болды — себеп-салдар байланысын табуға үйретіңіз. Сондай-ақ бөлшектерден бүтін құрастыру, заттарды белгілеріне қарай топтастыру сияқты тапсырмалар пайдалы.
Маңызды ескерту
Баланың үйренуі оның мүмкіндігі мен психикалық жетілуіне сай болуы тиіс. Оқу көлемі баланың танымдық белсенділігімен тең емес: кейде ересектер баланы «біліммен толтыру керек ыдыс» сияқты қабылдап қояды. Ал шын мәнінде бала — жарқырауға дайын шырақ, оны тұтату қажет.
Бүтін бет тақпақты жатқа айтатын бала «жақсы оқушы» болып көрінгенімен, психологиялық, тұлғалық, қарым-қатынас және әлеуметтік тұрғыдан әлі дайын болмауы мүмкін.
Білімнен бөлек қажет болатын дағдылар
- Коммуникативтік және әлеуметтік дағдылар: күнделікті өмірде қабылданған моральдық-адамгершілік қағидаларды сақтай отырып, өз ортасымен тіл табыса білу.
- Қарым-қатынасқа ашықтық: құрдастарымен және ересектермен байланыс орнатып, араласудан қорықпау.
- Өзін ұстай білу: ұстанымын өркениетті тәсілмен қорғау, орынсыз агрессияға берілмеу және шектен тыс жасқаншақ болмау.
- Мектептің мәнін түсіну: білім алудың не беретінін, мектептегі тәртіп пен оқу үдерісінің қалай құрылатынын шамамен білу.
- Ережеге бағыну: тәртіптің не екенін түсіну және оның қажеттілігін қабылдау.
- Оқуға оң көзқарас: қызығушылық пен құлшыныстың қалыптасуы.
- Дербестік пен жауапкершілік: мұғалім берген тапсырманы өз бетімен жоспарлап орындау, нәтижесіне жауап беру. (Мысалы, портфелін өзі жинау, үй тапсырмасын өзі орындау. Егер осыны 1-сыныптан бастап ата-ана толық өз мойнына алса, бұл «жүк» мектеп бітіргенше созылып кету ықтималдығы жоғары.)
- Өзін-өзі бағалау: өзіне деген оң қарым-қатынастың қалыптасуы.
Денсаулық және физикалық дайындық
Мектепке дайындық тек ақыл-ойға қатысты емес: бүкіл ағзаның да бейімделуі қажет. Алғашқы оқу жылында иммунитетке түсетін жүктеме артуы мүмкін. Сондықтан 1-сыныпқа дейінгі жаз айларында сабақтан бөлек физикалық белсенділікке де көңіл бөлген дұрыс.
Қозғалыс
Көбірек қозғалыс қажет. Мүмкін болса, тәртіпке де үйрететін спорт секциясын қарастырыңыз.
Таза ауа
Күнделікті серуен әдетін қалыптастыру — ұйқы мен зейінге де оң әсер етеді.
Толыққанды тамақтану
Өсу мен жүйке жүйесінің тұрақтылығы үшін режим мен сапа маңызды.
Егер денсаулыққа қатысты сұрақтар туындаса, міндетті түрде дәрігермен кеңесіп, оқу процесін жеңілдету бойынша ұсыныстарын ескеріңіз. Кей жағдайда арнайы білім беру ұйымын таңдау қажет болуы мүмкін.
Бірінші сынып оқушысы үшін ең бастысы — қандай жағдай болса да, өз күшіне және ата-анасының қолдауына сену. Дағды мен машықтың бәрі уақыт өте келеді.
Пайдалы сілтемелер
- www.formula Школа Онлайн сайты
- www.detki ата-аналарға арналған сайт
Сондай-ақ интернет арқылы осы тақырып бойынша көптеген материал табуға болады. Іздеу жүйелерінде (мысалы, Google, Rambler, Yandex) «баланы мектепке дайындау», «баланың мектепке дайындығы» сияқты кілт сөздерді теріп көріңіз.