Симплекс әдісі

Кіріспе

К. Маркстің «Ғылым математиканы пайдалануға мүмкіндігі болса, кемелдікке жетеді» деген тезисінің әділдігі күннен-күнге айқындалып келеді. Нарық дамыған жағдайда математикалық әдістер мен компьютерлік технологиялардың жоспарлау және жедел басқару мақсаттары үшін экономикалық зерттеулердің күнделікті тәжірибесіне сәтті кірігуі — бүгінгі өмірдің шынайы көрінісі.

Негізгі ой

Математикалық талдау мен модельдеу тек ғылыми құрал емес, сонымен қатар экономикалық шешім қабылдаудың практикалық негізі.

Қазақстанда жүргізілетін макроэкономикалық саясатты түсіну, макро және микроэкономикалық үдерістердің теориялық мәнін ашу, сондай-ақ математикалық және ақпараттық модельдеуді меңгеру — жоғары оқу орындарындағы білім беру бағыты үшін де, экономистердің едәуір бөлігін арнайы даярлау үшін де өзекті қажеттілік.

Президент Н. Ә. Назарбаев Л. Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіндегі дәрісінде: «Талдаудың математикалық әдістерін инженерлер, экономистер, заңгерлер, құрылысшылар, мемлекет қайраткерлерінің барлығы да игеруге тиіс» деп ерекше атап өтті.

Қолдану ауқымы

Қазіргі таңда математикалық әдістер мүлде пайдаланылмайтын адамзат қызметінің саласын табу қиын. Экономикалық қызмет бұл тұжырымды толық дәлелдейді.

Мәселе

Соған қарамастан, экономикалық үдерістерді модельдеу саласында айтарлықтай нәтижелерге қол жеткізу әлі де жеткіліксіз.

Неліктен модельдеу қиын? Негізгі себептер

Ретсіздік және басқарудың әлсіздігі. Экономикалық үдерістер едәуір дәрежеде ретсіз, кейде басқарусыз сипатта өрбиді. Олар саяси, мемлекеттік және салалық деңгейдегі басқарушылардың тарапынан ел экономикасын тұтастай жүйелі түрде басқару әрекетіне толық бағына бермейді.
Жүйелердің жеткіліксіз зерттелуі. Осы себептен көптеген экономикалық жүйелер әлсіз зерттеліп, көбіне формалды түрде ғана сипатталады.
Математикалық дайындықтың төмендігі. Экономика саласы мамандарының жалпы математика және, әсіресе, математикалық модельдеу бағытындағы даярлығы жиі жеткіліксіз болады. Көпшілігі бақыланатын экономикалық үдерістерді нысандандырылған түрде сипаттай алмайды.
Модель мен нысанның сәйкестігін тексеру қиындығы. Үдерістер дұрыс нысандандырылмаған жағдайда, қарастырылатын экономикалық жүйенің нақты қандай математикалық модельге сәйкес келетінін анықтау қиынға соғады.
Модель құрастыруға деректің жетіспеуі. Математикалық модельдеу мамандарының қолында үдерістің нысандандырылған сипаттамасы болмағандықтан, оған сәйкес келетін математикалық модельді құрастыру да мүмкін болмай қалады.

Осы жұмыстың бағыты

Келесі бөлімдерде сызықтық бағдарламалау есептерін шешудің негізгі құралы ретінде симплекс әдісі, оны қолдану тәжірибесі, сондай-ақ жасанды базисі бар симплекс әдісі және экономикалық-математикалық модельдердің жалпы мәселелері қарастырылады.