Айқаптың алғашқы санындағы Қызмет иесі санындағы мырзаларға деген мақалада
“Айқап” журналы: қазақ баспасөзіндегі жаңашыл мектеп
“Айқап” журналының алғашқы саны 1911 жылдың қаңтарында Троицк қаласында жарық көрді. Оның шығарушысы — демократ ақын, жазушы Мұхаметжан Сералин. Ол журналды алғашында жұрттан қарызға ақша алып, пайда серіктестікке пай жинай жүріп шығарды. Біраз уақыттан соң журнал өз қаржысымен шығуға көшіп, жәрдемдесушілер де табылды.
Алғашқы кезең
Қаржы тапшылығына байланысты журнал алғашқы жылы айына бір рет, кейде шағын көлемде шықты.
Тұрақтану (1912 жылдан)
Қаржысы нығайған соң айына екі рет шығып, әр саны 12–24 бет көлемінде жарық көрді.
Таралымы мен саны
Профессор Қ. Бекқожиннің дерегінше, “Айқаптың” таралымы 1000 дана болған.
Ұстанымы: халыққа қызмет
“Айқаптың” алғашқы санында жарияланған “Қызмет иесіне саналы мырзаларға” мақаласында журнал шығарудағы мақсат — атақ шығару да, “білім сату” да емес, халыққа қызмет ету екені айтылады.
Мазмұн құрылымы мен тұрақты айдарлар
Журнал материалдың мазмұны мен тақырыбына ерекше мән беріп, айдарлар жүйесін тұрақтандырды. Бұл — редакция жұмысының ұқыптылығы мен жүйелілігін көрсететін маңызды белгі.
Алдыңғы бет
- Ел ішіндегі жаңалықтар
- Ресми хабарлар
2–3-беттер
- “Ашық хат” айдары: оқырман хаттары
4–6-беттер
- Проблемалық мақалалар: жер мәселесі, съезд, сайлау және т.б.
Орта тұсы
- “Фельетон”
- “Хабарлар”
Соңғы беттер
- Шетел жаңалықтары
- Көңіл айтулар
- Басқармадан ескертулер
- Жаңа кітаптарға рецензиялар
Тұрақты айдарлар
Кейін “Одан-бұдан”, “Уақиғалар”, “Мұсылмандар түсінуіне тиісті мәселелер” сияқты айдарларды “Хабаршыларымыздан” және “Хабарлар” айдарлары алмастырып, журналдың соңғы кезеңіне дейін тұрақты жарияланып отырды.
Оқырман ауқымы және өңірлік байланыс
“Айқап” өз кезеңі үшін үздік журналдардың бірі болды. Әр санын жұрт асыға күтіп отырды. Журналға Қазақстанның барлық облыстарынан, сондай-ақ Астрахань губерниясына қараған Бөкей ордасынан және Кавказ округіне қарайтын Маңғыстау өңірінен үздіксіз хат келіп тұрды.
Жиі материал жолдаған өңірлер
Ақтөбе, Қостанай, Қызылжар, Торғай, Көкшетау, Қарқаралы, Семей, Аягөз, Қапал, Шиелі, Қызылорда, Жамбыл, Шымкент, Зайсан, сондай-ақ Атырау мен Орал өңірлерінен мақалалар жиі жарияланып отырды.
Редакция құрамы және қаламгерлер
Хатшылар
- 1911–1912
- Әкірам Ғалимов
- 1913–1914
- Сұлтанмахмұт Торайғыров
Қатысқан авторлар мен тілшілер
Журнал жұмысына қызметкер, тілші, автор ретінде Жиһанша Сейдалин, Спандияр Көбеев, Сәкен Сейфуллин, Бейімбет Майлин, Сәбит Дөнентаев, Бақытжан Қаратаев, Молдағали Жолдыбаев, Бекмырза Бекжанов, Нұралдин Айтмұқанов, Есенғали Хасаболатов және басқа да қаламгерлер қатысты.
Қорытынды
“Айқап” журналы мазмұнды айдарлар жүйесін қалыптастырып, ел өміріндегі өзекті мәселелерді көтеріп, кең географиялық оқырманмен байланыс орнатқан басылым ретінде қазақ баспасөзінің тарихында айрықша орын алды.