Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар
Ұзақ мерзімді активтердің құрамы мен құрылымын талдау
Құндық өлшемі бар және шаруашылық процесіне бірнеше рет қатысатын мүлік түрлері активтер деп аталады. Кәсіпорын қызметінің тиімділігі көбіне осы активтердің ұтымды пайдаланылуына байланысты.
Кәсіпорын қаражаты ішкі қажеттіліктерге де, сыртқы қажеттіліктерге де (мысалы, дебиторлық берешек, бағалы қағаздарға инвестиция) бағытталуы мүмкін. Айналым капиталы өндіріс сферасында (өнім шығару шығындары) және айналым сферасында болады. Ол ақшалай да, заттай да нысанда қызмет ете алады. Сондықтан талдау барысында ең алдымен активтердің құрамы мен құрылымындағы өзгерістер зерттеледі.
Қаржылық есептің маңызды элементі ретінде активтерді талдау кезінде олардың нақты қолда бары, құрамы, құрылымы және уақыт ішіндегі өзгерістері қарастырылады. Активтердің жалпы құрылымын және жеке топтарын талдау олардың рационалды орналастырылуын бағалауға мүмкіндік береді.
Активтердің өсуі және қаржылық жағдайға ықпалы
Активтердің өсуі кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететіндіктен, ол әдетте қызмет нәтижесінің оң екенін сипаттайды. Жалпы қаржы құрылымында қысқа мерзімді активтердің үлесі жиі жоғары болады. Оларды тиімді пайдалану және өндіріс пен айналыс сферасына дұрыс енгізу кәсіпорынның табыстылығына тікелей әсер етеді.
Сонымен қатар кәсіпорынның төлем қабілеті мен қаржылық тұрақтылығы белгілі бір деңгейде капиталдың қандай активтерге салынғанына және сол активтердің қандай кіріс әкелетініне тәуелді. Кәсіпорын активтерінің орналасуы туралы ақпарат бухгалтерлік баланстың актив бөлігінде көрсетіледі.
Ұзақ мерзімді активтердің құрамы мен құрылымы: WASABI ЖШС деректері
Кесте 7 — Ұзақ мерзімді активтер бойынша талдамалық мәлімет
Дереккөз: WASABI ЖШС қаржылық есептілік мәліметтері
Ескертпе: бастапқы мәтінде ұйым атаулары әртүрлі берілген; талдауда WASABI ЖШС атауы сақталды.
| Көрсеткіштер | Кезең басы, сома | Кезең басы, үлес % | Кезең аяғы, сома | Кезең аяғы, үлес % | Өзгеріс (+/−) | Өсу қарқыны, % |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1. Ұзақ мерзімді активтер | 355 584,00 | 7,7 | 249 355,00 | 5,7 | −106 229 | −29,9 |
| 1.1 Материалдық емес активтер | — | — | — | — | — | — |
| 1.2 Негізгі құралдар | 355 584,00 | 7,7 | 249 355,00 | 5,7 | −106 229 | −29,9 |
| 1.3 Аяқталмаған құрылыс | — | — | — | — | — | — |
| 1.4 Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар | — | — | — | — | — | — |
| 1.5 Артқа қалдырылған салықтық активтер | — | — | — | — | — | — |
| Барлығы активтер | 4 571 492 | 100 | 4 370 758 | 100 | −200 734 | −4,4 |
Нәтижені түсіндіру
Кесте деректеріне сәйкес, WASABI ЖШС-де ұзақ мерзімді активтердің сомасы 106 229 теңгеге немесе 29,9%-ке төмендеген. Бұл топтың құрамында тек негізгі құралдар болғандықтан, жалпы төмендеу негізгі құралдар құнының дәл осы мөлшерге азаюымен түсіндіріледі.
Негізгі құралдар құнының кемуі олардың есептен шығарылуы, тозуы немесе сатылуы салдарынан орын алуы мүмкін.
Үлес салмағы
Ұзақ мерзімді активтердің жалпы активтердегі үлесі жыл басында 7,7%, жыл соңында 5,7% болды.
Салыстырмалы өзгеріс
Үлес салмақ 2 пайыздық тармаққа төмендеді (7,7% → 5,7%).
Құрылым
Ұзақ мерзімді активтер құрамында тек негізгі құралдар көрсетілген.
Активтерді топтастыру тәсілдері
Актив баптарын талдауды жүйелеу үшін оларды шартты түрде бірнеше белгі бойынша топтастыруға болады:
1) Өтімділігі бойынша
- Ұзақ мерзімді активтер
- Қысқа мерзімді активтер
2) Пайдаланылуы бойынша
- Ішкі айналыстағы активтер
- Сыртқы айналыстағы активтер: дебиторлық берешек, қаржылық салымдар, банк шоттарындағы ақша және т.б.
3) Инфляциялық әсеріне байланысты
Монетарлық активтер
Әдетте қайта бағалауға жатпайды: ақша қаражаттары, депозиттер, есеп айырысулардағы қаражаттар және т.б.
Монетарлық емес активтер
Құны уақыт өте өзгеруі мүмкін, сондықтан қайта бағалауды қажет етеді: негізгі құралдар, қорлар, аяқталмаған өндіріс және т.б.
4) Өндіріс және айналыс үрдісі бойынша
- Өндіріс сферасындағы айналым капиталы: қорлар, аяқталмаған өндіріс, болашақ кезең шығыстары
- Айналыс сферасындағы капитал: дайын өнім, ақша қаражаттары, қаржылық салымдар, тауарлар және т.б.
Негізгі құралдарды талдау: техникалық жағдай көрсеткіштері
Ұзақ мерзімді активтердің ішінде тек негізгі құралдар көрсетілгендіктен, олардың пайдалану тиімділігі мен техникалық жағдайына әсер ететін негізгі көрсеткіштерді қарастыру маңызды. WASABI ЖШС-де негізгі құралдардың техникалық жағдайын сипаттайтын көрсеткіштер ретінде төмендегілер қолданылады:
Тозу коэффициенті (Ктозу)
Негізгі құралдардың тозу деңгейін көрсетеді.
Ктозу = Негізгі құралдардың тозу сомасы / Негізгі құралдардың бастапқы құны
Жарамдылық коэффициенті (Кжарамдылық)
Негізгі құралдардың қалдық құнының бастапқы құнға қатынасын сипаттайды.
Кжарамдылық = Негізгі құралдардың қалдық құны / Негізгі құралдардың бастапқы құны
Амортизацияның жинақталу коэффициенті (Камор.жинақ)
Негізгі құралдар мен материалдық емес активтер бойынша тозудың жинақталу деңгейін көрсетеді (берілген мәтіндегі тұжырымға сәйкес).
Камор.жинақ = НҚ тозу сомасы + МЕА тозу сомасы / НҚ бастапқы құны + МЕА бастапқы құны
Мүліктің нақты құн коэффициенті (Кнақты құн)
Кәсіпкерлік қызмет ауқымын сипаттайды. Егер коэффициент теориялық мәнінен төмен болса, компанияға ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарын тарту қажеттілігі туындауы мүмкін.
Кнақты құн = Негізгі құралдардың қалдық құны / Мүлік құны (баланс валютасы) ≥ 0,5
Негізгі құралдарды пайдаланудың тиімділік көрсеткіштері
Негізгі құралдардың техникалық жағдайын бағалағаннан кейін оларды пайдаланудың тиімділік көрсеткіштері қарастырылады. Кез келген кәсіпорында негізгі құралдардың тиімділігі, әдетте, келесі көрсеткіштер арқылы сипатталады:
- Қор қайтарымдылығы коэффициенті
- Қор сыйымдылық коэффициенті
- Интегралды көрсеткіш коэффициенті