Қазақша рефераттар

Актив пен міндеттемелерді бағалау әдістері

Есеп саясатының мәні

Бухгалтерлік есеп принциптері бойынша кәсіпорынның есеп саясаты — ұйымның бухгалтерлік есепті жүргізу тәсілдерінің жиынтығы. Ол алғашқы бақылау мен құндық өлшеуден бастап, ағымдағы топтауға және шаруашылық (жарғылық және өзге) қызмет фактілерін жинақтап қорытындылауға дейінгі барлық әдістерді қамтиды.

Бухгалтерлік есепті жүргізу әдістері

Есеп саясаты ұйымның күнделікті есеп жүргізу тәжірибесін нақтылайтын бірқатар әдістер мен ұйымдастырушылық шешімдерден тұрады. Оларға мыналар кіреді:

  • Топтау және бағалау

    Шаруашылық фактілерін жіктеу және бағалау тәсілдері.

  • Активтер құнын есептеу

    Активтердің бастапқы және кейінгі құнын анықтау тәртібі.

  • Құжат айналымын ұйымдастыру

    Құжаттарды қабылдау, рәсімдеу және өткізу ережелері.

  • Түгендеу

    Активтер мен міндеттемелерді инвентаризациялау тәртібі.

  • Шоттарды қолдану

    Бухгалтерлік шоттар жүйесі және оларды жүргізу әдісі.

  • Тіркелімдер және мәлімет өңдеу

    Есеп тіркелімдерінің жүйесі, өңдеу технологиясы және өзге амалдар.

Есеп саясатын бекіту және құжаттар құрамы

Ұйымның есеп саясатын әзірлеу мүмкіндігі мен қажеттілігі бухгалтерлік есеп стандарттарында бір мәселеге қатысты шешімдердің бірнеше нұсқасы болуы арқылы түсіндіріледі. Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есептілік туралы» заңына және бухгалтерлік есеп принциптеріне сәйкес, кәсіпорын есеп саясатын бұйрық немесе өкім арқылы бекітіп, қажетті құжаттар тізбесін айқындауы тиіс.

Әдетте бекітілетін негізгі құжаттар

Бұл тізім ұйымның есеп жүргізу тәртібін біріздендіруге және бақылауды күшейтуге қызмет етеді.

  • Уақтылылық және толықтық талаптары: бухгалтерлік есеп пен есептілікті белгіленген талаптарға сай жүргізу.
  • Шоттар жоспары: синтетикалық және аналитикалық шоттардың жұмыс жоспары.
  • Алғашқы құжаттар: алғашқы есеп құжаттарының типтік нысандары.
  • Ішкі есеп нысандары: басқарушылық және ішкі қорытынды есеп құжаттарының нысандары.
  • Түгендеу тәртібі: активтер мен міндеттемелерді инвентаризациялау ережелері.
  • Бағалау әдістері: активтер мен міндеттемелерді бағалау тәсілдері.
  • Құжат айналымы және өңдеу: құжат айналымы ережелері, есеп ақпаратын өңдеу технологиясы.
  • Бақылау тәртібі: шаруашылық операцияларын бақылау регламенті.
  • Өзге шешімдер: бухгалтерлік есепті ұйымдастыруға қажетті қосымша ережелер.

Есеп саясатын таңдауға әсер ететін факторлар

Кәсіпорын қабылдайтын есеп саясаты — ұйымдағы бухгалтерлік есептің өзекті әрі жауапты бөлігі. Оны таңдауға және негіздеуге әсер ететін негізгі факторлар:

Ұйымдық және құқықтық орта

  • Меншік нысаны және құқықтық-ұйымдастырушылық құрылым (ЖШС, АҚ және т.б.).
  • Салалық ерекшелік (өнеркәсіп, құрылыс, сауда, көлік, ауыл шаруашылығы және т.б.).
  • Қызмет көлемі, қызметкерлердің орташа тізімдік саны.

Қаржы, салық және ресурстар

  • Салық салу жүйесімен байланысы (жеңілдіктер, босатулар, мөлшерлемелер және т.б.).
  • Даму стратегиясы: ұзақ мерзімді мақсаттар, инвестиция бағыттары, тактикалық тәсілдер.
  • Ақпараттық жүйелердің деңгейі және тиімділігі.
  • Материалдық база (компьютерлер, оргтехника, бағдарламалық-әдістемелік қамтамасыз ету).
  • Бухгалтерлік мамандардың біліктілігі және басқарушылық шешім қабылдау мәдениеті.

Есеп саясатына қойылатын негізгі талаптар

Ұйым қызметін тиімді іске асыру үшін бекітілген есеп саясаты толықтылық, уақтылылық, сақтық, қарама-қайшылықсыздық және орындылық талаптарына сай болуы тиіс.

Толықтылық

Есеп саясаты есеп объектілерін қамтып, оларды есепке алу тәртібін толық қамтамасыз етуі керек.

Уақтылылық

Шаруашылық операциялары бухгалтерлік есепте және есептілікте дер кезінде көрсетілуі тиіс: тіркеу кешіктірілмейді және операция орындалмай тұрып есепке алынбайды.

Сақтық

Есеп әдістері кірістерді асыра көрсетпей, шығындар мен міндеттемелерді айқын көрсетуге бағытталуы керек; негізді және нақты ықтималдығы бар кірістер ғана танылады.

Қарама-қайшылықсыздық

Әр айдың соңғы күніндегі аналитикалық есеп айналымы мен қалдықтары синтетикалық есеп деректерімен сәйкестікті қамтамасыз етуі қажет.

Орындылық

Есеп саясаты бухгалтерлік есепті орынды әрі үнемді жүргізуге, ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік беруі тиіс.

Есеп саясатының құрылымы және әдістемелік элементтері

Есеп саясаты кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп жүйесінің тұтастығын қамтамасыз етеді және оның әдістемелік, техникалық, ұйымдастырушылық қырларын қамтиды. Әдістемелік бөлікке, әдетте, мүлік пен міндеттемелерді бағалау, амортизация есептеу, табысты (түсімді) тану сияқты шешімдер кіреді.

Айқындалуға тиіс негізгі әдістемелік аспектілер

Негізгі құралдар амортизациясы

Амортизациялық аударым сомасын есептеу әдісі.

Материалдық емес активтер

Амортизацияны есептеу және есептен шығару тәртібі.

Шығындарды топтау

Шығындарды жіктеу және өндіріс шығындарына жатқызу әдісі.

Өнімнің өзіндік құны

Өндіріс шығындарын есептеу және калькуляциялау жүйесі.

Жанама шығындар

Жанама шығындарды анықтау және объектілер арасында бөлу тәсілі.

Дайын өнім есебі

Дайын өнімді кіріске алу және есепке алу тәртібі.

Аяқталмаған өндіріс

Анықтау және бағалау әдістері.

Жөндеу шығындары

Негізгі құралдарды жөндеу бойынша шығындар есебін ұйымдастыру.

Курстық айырма

Курстық айырманы есептеу тәртібі.

Тәжірибеде ұйым қызметінің ерекшелігіне қарай өзге де әдістемелік шешімдер бекітілуі мүмкін.