Репризаның экспозициядан айырмашылығы - байланыстырушы партияның кеңінен дамуы
Соль минорлық симфония: жалпы сипаттама
Соль минорлық симфония — ең танымал шығармалардың бірі. Моцарт симфонияларының ішінде ол ерекше эмоционалдылығымен, лирикалық әрі драмалық тереңдігімен дараланады.
Жалпы әсер
Эмоционалды, лирикалық-драмалық сипат басым.
Форма
Негізгі бөлімдердің көбі сонаталық формаға сүйенеді.
Драматургия
Тональдік ауысулар мен фактуралық тәсілдер арқылы өрістейді.
I бөлім: экспозиция, өңдеу, реприза
Экспозиция
Бірінші бөлім кіріспесіз басталады: бірден негізгі партия баяндалады. Бұл тақырып саздылығымен, лирикалық толысуымен және толқынды мінезімен ерекшеленеді.
Байланыстырушы партия
Тақырыптық жағынан тәуелсіз, жігерлі және белсенді; репризада кеңінен дамиды.
Қосымша партия
Негізгі және байланыстырушы партияларға қарағанда байыптырақ, нақыштырақ.
Қорытынды партия
Негізгі партиядан бөлініп алынған секундалық әуенге құрылады және қосымша партияның тональдігін бекітеді. Сонымен бірге негізгі мен қосымшаның ерекшеліктерін жинақтап түйіндейді.
Өңдеуші бөлім және реприза
Өңдеуші бөлімнің басында тональдік өзгеріс орын алып, сол жаңа тональдікте негізгі партияның дамуы басталады. Мұндай тональдік тұрақсыздық пен полифониялық тәсілдердің қолданылуы музыкалық ойдың драмасы мен динамикасын күшейтеді.
Даму тәсілдері
- Өңдеуші бөлімде негізінен тек негізгі партияның тақырыбы пайдаланылады.
- Тақырып бірде төменгі, бірде жоғарғы регистрде өтеді.
- Репризаға өту тақырыптың алғашқы секундалық әуенін бөліп алу арқылы жүзеге асады.
Репризадағы айырмашылық
Байланыстырушы партия экспозициямен салыстырғанда әлдеқайда кең дамиды.
Тональдік шешім
Қосымша партия негізгі тональдікке көшеді; минорлық бояу оған мұңды реңк береді.
II бөлім: Andante
Екінші бөлім — Andante; ол да сонаталық формада жазылған. Бірінші бөлімге қарама-қарсы әсер береді: кең тынысты, ашық, айқын және байыпты лирика басым.
Тақырыптардың қатынасы
Негізгі және қосымша партиялардың мінезінде айқын қақтығыс аз: бөлімнің жалпы табиғаты жұмсақ әрі тұтас естіледі.
Фактуралық бірлік
Бұл бөлімнің барлық тақырыптары отыз екіншілерге негізделген ерекше фигуралар арқылы өзара байланысып, біртұтас өрнек түзеді.
III бөлім: Менуэт
Үшінші бөлім — менуэт. Ол тек би сипатымен шектелмей, драмалық миниатюра ретінде де қабылданады. Қарама-қарсы мажорлық орта ғана би элементін айқындата түседі, әрі шеткі бөлімдердің драматизмін өткір көрсетеді.
Қарама-қарсылықтың рөлі
Мажорлық ортаның «жарық» сипаты негізгі драмалық желіні бәсеңдетпейді; керісінше, контраст арқылы драмалық кернеуді күшейтіп, бөлімнің ішкі қозғалысын айқындайды.
Финал: тұтастық пен аяқталу
Финал конструкция жағынан бірінші бөлімге ұқсас. Мұндай шешім симфония драматургиясын тұтас әрі аяқталған қалыпқа келтіреді. Финал да сонаталық формада жазылған.
Негізгі партия
Екі қарама-қарсы элементтен тұрады: біріншісі тек ішекті аспаптарда piano-да естіледі, екіншісі оркестрдің tutti орындауымен беріледі.
Қосымша партия (экспозиция)
Бірінші бөлімдегідей, экспозициядағы қосымша партия параллель мажорда жазылып, көркемдігімен ерекшеленеді.
Қайта оралу (реприза)
Бірінші бөлімдегідей, бұл тақырып репризада негізгі тональдікте беріледі, осылайша бүкіл циклдің ішкі бірлігі бекітіледі.
Негізгі ой
Симфонияның драмалық қуаты тональдік қозғалыс, полифониялық тәсілдер және тақырыптық материалды мақсатты дамыту арқылы ашылады. Әр бөлімнің өз мінезі болғанымен, финалдың құрылымдық үндестігі бүкіл шығарманың тұтастығын айқын сезіндіреді.